Langdurig werklozen hebben Guy Debord aan hun kant

Postkaart. 1963. getekend L. Buffier. De graffiti op een muur van de rue de Seine in Parijs is van Guy Debord (1953).

IN DE MAATSCHAPPIJ waarin we leven, zegt Guy Debord (°1931 - 1994†), is loonarbeid een bron van vervreemding. Debord kalkt het in 1953 op een straatmuur in Parijs: NE TRAVAILLEZ JAMAIS. Hij schudt die woorden niet uit zijn mouw. Ze zijn een omkering van Rimbauds ‘Jamais je ne travaillerai…’ Dat staat in diens prozagedicht Vierge Folle. We zouden die graffiti nooit gekend hebben, ware het niet dat Louis Buffier de woorden fotografeert en zijn foto tien jaar later als postkaart verspreidt, er de humoristisch bedoelde opmerking aan toevoegend: ‘Les conseils superflux’ (overbodig advies). 
In 1963 print de Situationistische Internationale de postkaart af (althans het deel met de tekst van Debord). De beroepsorganisatie van uitgevers meent dat het tijdschrift daarmee het copyright van Buffier schendt en vraagt geld voor het gebruik van de foto. Debord kan er niet om lachen en zet de dingen op cynische wijze weer recht: ‘Om tot de kern van deze kwestie van artistiek eigendom te komen, wil ik u verzekeren dat ik geenszins een deel van de opbrengst van de verkoop van deze ansichtkaart of een schadevergoeding voor de ongeoorloofde reproductie ervan wil eisen.’ 
Zo ging dat in ’t midden van de vorige eeuw. Inmiddels heeft de straatkunst een hoge vlucht genomen en de toe-eigening ervan nog meer. Bansky — ‘auteursrecht is voor losers'— is expliciet: ‘Bent u een bedrijf dat Banksy-kunst wil gebruiken voor commerciële doeleinden? Dan bent u hier aan het juiste adres – dat kan niet. Alleen Pest Control Office heeft toestemming om mijn kunstwerken te gebruiken of in licentie te geven. Als iemand anders u toestemming heeft gegeven, heeft u geen toestemming. Ik schreef “auteursrecht is voor losers” in mijn (auteursrechtelijk beschermde) boek (°) en moedig iedereen nog steeds aan om mijn kunst te gebruiken en aan te passen voor eigen vermaak, maar niet voor winst (…)’ Het belet niet dat Bansky, net als Guy Debord, een postkaartaffaire aan zijn been heeft. Dat hij daarin voor de rechtbank gelijk zou halen, lag niet voor de hand, maar voorlopig ziet het er goed uit: ‘Saying Banksy wrote “copyright is for losers” in his book doesn’t give you free rein to misrepresent the artist and commit fraud. We checked.’
Ik keer terug naar de woorden van Debord. Nu langdurig werklozen weer naar de arbeid gedreven worden, krijgt Debords slogan actuele betekenis. Ik ken wel enkele kunstenaars die door die nieuwe regeringsmaatregel getroffen worden. Misschien hebt gij daar ferme bedenkingen bij. Daarom voeg ik er deze interessante ervaring van Bronnie Ware aan toe. Deze verpleegster vroeg haar terminaal zieke patiënten naar hun grootste spijt. De op één na meest voorkomende was ‘spijt dat ik zo hard heb gewerkt’, voorafgegaan door ‘spijt dat ik niet de moed heb gehad om het leven te leiden dat ik wilde, in plaats van het leven dat van me verwacht werd.’ (°°)
Flor Vandekerckhove⇲

(°) Bansky. Wall and Piece. 240 p. Ballantine Books. 2006. ‘A fully illustrated colour volume.’ 

(°°) Bonnie Ware. The Top Five Regrets of the Dying. Ik vind een Nederlandstalige titel die wellicht naar de vertaling van dat boek leidt: Als ik het leven mocht overdoen. Met als ondertitel: Een jonge vrouw op zoek naar vijf belangrijke levenslessen. De cover ziet er wollig uit, maar kopen hoeft niet, die vijf levenslessen staan ook opgelijst op haar website.