zaterdag 22 december 2018

Mijn laatste kerstfeest

Een mens kan het zich haast niet voorstellen, maar ooit was ik een kerstfan. Dat veranderde drastisch tijdens het jaar dat ik het ‘Nodig een eenzame uit’ in daden probeerde om te zetten.
Uit een omvangrijke longlist selecteerde ik de ex-lieven waarvan ik wist dat ze single gebleven waren en mijn bloed wel konden drinken. Al die haat wilde ik in vrede omzetten — liefde spreekt uit zijn mondeken teer. Ik nodigde hen uit om, naast de kerstboom, bij de feestdis aan te schuiven.
Eerst wilde ik die kerstboom maagdelijk houden, want hoe schoon zijn uwe bladeren, maar op de valreep ging ik toch een hoop fikfak halen, alles aan minder dan de halve prijs, wegens alreeds kerstavond.
Ik vergat helaas mijn huissleutel. Daar stond ik nu te blinken met een doos vol klatergoud en het was al aan het deemsteren. Met veel moeite klom ik achteraan over de muur. Bleek dat ook de achterdeur op slot was. Ik schatte de breedte van een ruit, sloeg het glas stuk en wrong me door het raam tot ik … bleef steken. Terwijl ik daar hing— ziet eens hoe alle zijn ledekens bevenhoorde ik de bel overgaan. Ik wilde roepen, maar was daar in die houding geenszins toe in staat.
Telkens zich een nieuwe genodigde aanmeldde luisterde ik naar de bel en daarna naar een resem wrede verwensingen. Ook moest ik voortdurend aanhoren hoe de dames intens met mijn aldaar achtergelaten doos klinkklank in de weer waren. En uiteindelijk niets meer: heilige nacht, alles slaapt, eenzaam wacht. Dat laatste sloeg op mij.
Het was alweer aan ‘t dagen toen de buurman me met zijn ladder kwam bevrijden. Vanuit diens woning belden we de slotenmaker. Die trok grote ogen toen hij op de stoep de wraak van mijn genodigden aanschouwde: kapotte kerstbollen, vertrapt kaarsvet, onthoofde rendieren, engelenhaar alom, leeggespoten bussen schuimsneeuw, verknipte kerstmutsen, jingle bells all the way
Toen de slotenmaker me de rekening presenteerde riep ik met luide stemme: ‘Nooit zal ik nog aan kerst deelnemen, God is mijn getuige!’ Waarna een bliksemschicht het hemelgewelf doorkliefde en een stem vanuit de hoge sprak. Het was John Lennon die me in een soort West-Vlaams Engels zei: 'And so this is Xmas / And what have y’ e nu were ge-done?'  Ik zweer het!

Flor Vandekerckhove

vrijdag 21 december 2018

De schilder en de schilder


— Edvard Munch. ‘Schilder bij de gevel’. 1942, olie op doek,90 x 68 cm. —

In 2017 stelt de Noorse schrijver Karl Ove Knausgård een tentoonstelling samen met veelal onbekende, soms zelfs nooit eerder tentoongestelde werken van zijn landgenoot Edvard Munch, alom bekend als de schilder van De schreeuw.
Een van die werken heet Schilder bij de gevel. Het dateert van 1942 en werd nooit eerder geëxposeerd. Op het internet vind ik er zelfs geen beeld van. Ik haal het uit het boek dat Knausgård n.a.v. die tentoonstelling schrijft. (°)
Knausgård gebruikt dat doek om ons uit te leggen wat schilderkunst is. ‘Het schilderij (…) is geen zelfportret, maar het nodigt uit tot reflectie over wat schilderen voor Munch betekende, door het verschil tussen enerzijds de man die het huis schildert, en die dat midden in de wereld doet, en anderzijds Munch die er een schilderij van maakt, en die eveneens midden in de wereld staat, maar niet op dezelfde manier, want terwijl de verf die de huisschilder op de muur aanbrengt ook als materie in de wereld bestaat, creëert de verf die Munch op het doek aanbrengt ook nog eens een andere wereld. (…)’
Eerder had ik al een notitie gemaakt van een lange zin in dat boek, die eigenlijk hetzelfde zegt: ‘Kunst is zelf een deel van de wereld, uiteraard, net zoals alles wat we maken een deel van de wereld is, maar kunst onderscheidt zich van de dingen door altijd méér te zijn, omdat ze niet alleen een object in de wereld is, maar bovendien een werkelijkheid op zichzelf creëert, naast of boven de werkelijkheid die we gewoonlijk zien en waar we ons gewoonlijk in ophouden.’
Knausgård komt daar in dat boek wel meer op terug, zoveel zelfs dat ik er eerder al een apart stukje van gemaakt heb. In de blog heeft dat een merkwaardige titel gekregen, Knausgård ontmoet Anna Karenina in het schildersatelier’, het staat hier.
Flor Vandekerckhove


(°) Karl Ove Knausgård. Zoveel verlangen op zo’n klein Oppervlak. Een boek over de schilderijen van Edvard Munch. Vertaling: Sofie Maertens en Michiel Vanhee. A’dam 2018. Athenaeum — Polak & Van Gennep. 254 p.

woensdag 19 december 2018

Wat Elvis en ik met elkaar gemeen hebben

Altijd val ik in onmin met lieden die mijn teksten wel willen publiceren, maar dan alleen op voorwaarde dat ik ze eerst een beetje in hun kraam wring. Daar krijg ik iedere keer weer purperen puisten van; aan mijn verhalen wordt niet geraakt, noch voor het geld, noch voor de show.
Door de bank genomen ben ik nochtans een gemakkelijke mens; je mag me een slag in het gezicht geven, je mag me belasteren, me bij 't zeventiende zetten, mijn fiets ontvreemden, me een trotskist noemen, mijn grenadine uitdrinken, tegen mijn gevel pissen, van en met mij mag je al doen wat je wil, maar je moet wel mijn schrijfsels respecteren.
Bij het gerenommeerde huis EPO laat ik een boek vallen omdat men vindt dat ik van die roman beter een stuk literaire non-fictie zou draaien. Bij De Zeewacht laat ik een wekelijkse column vallen omdat men vindt dat ik er geen verbeelding in mag klutsen. En nu is er een plaatselijke nieuwssite die nog wel mijn stukken wil plaatsen, maar alleen op voorwaarde dat en afgezien van … En daar plaatst die mens dan, bewust van zijn redactionele macht, een kromme slotzin achter: Indien je hiermee niet kan verzoenen zullen we de samenwerking helaas moeten stoppen.’ Ah, antwoord ik, laat er ons dan meteen maar mee stoppen. Waarna de kat en ik samen de hond uitlaten.
Elvis had dat ook. Je mocht zijn huis afbranden, zijn auto stelen, zijn sterke drank uitdrinken, hem op de grond slaan, maar je moest wel van zijn blauwe suède schoenen afblijven. Ik begrijp die Elvis wel. Let’s go cat, walk the dog.

Flor Vandekerckhove

maandag 17 december 2018

De laatste van Leonard Cohen

Singer-songwriter, dichter en schrijver Leonard Cohen overlijdt in 2016. Toch verschijnt er in 2018 nog een dichtbundel van hem: The Flame. (°) Op 24 september drukt de site van The New Yorker er in voorpublicatie een gedicht van af. Ik vertaal het lange en mooie gedicht en plaats het hieronder.
Het voorwoord in het boek is van Adam Cohen, Leonards zoon. Over dit boek zegt hij: ‘Dit was waarom hij bleef leven. Op het einde was dit nog zijn enige doel.’
Leonard Cohen is vooral een dichter. Nog voor zijn eerste plaat uitkomt heeft hij al vier bundels gepubliceerd. Die gedichten schrijft hij altijd in strenge afzondering. Daarover zegt zoon Adam hier in The Guardian: ‘Mijn vader was zeer gehecht aan het in stand houden van de magie van het schrijven. Om die magie te behouden wilde hij er niets over zeggen. Discussie over zijn gedichten vond hij getuigen van een gevaarlijke vorm van ijdelheid.’
Tot op het einde van zijn leven gaat Leonard Cohen daarbij uiterst geconcentreerd te werk, getuige zijn mails aan vrienden en familie: Niet storen. Hij wil per se dit werk afmaken. Adam Cohen zegt daar nog over: ‘Wellicht kocht hij zodoende nog enige tijd op aarde.’
En Adam Cohen citeert zijn vader: ‘Religie, leraars, vrouwen, drugs, de weg, roem, geld, niets maakt me zo high en biedt me meer verlichting van het lijden dan al schrijvend bladzijden te vullen.’  Yes! Yes! Yes!
Flor Vandekerckhove


(°) Leonard Cohen. The Flame: Poems Notebooks Lyrics Drawings. 288 pp. Ed. Farrar, Straus and Giroux New York. 2018.



zaterdag 15 december 2018

Wat Pierre Bayard, Etienne Vermeersch, Alessandro Baricco en een pizzakoerier te maken hebben met een film die ik niet gezien heb


— Etienne Vermeersch en zijn pizzakoerier (een cartoon van De Laatste.) —
Ik lees iets over het boek Frankenstein. Nu wil het toeval dat ik ’s avonds naar de cinema ga en een van de keuzemogelijkheden heet Mary Shelley, zoals bekend de schrijfster van. Ik lees wat in mijn boek over die Frankenstein staat en haal er daarna anderen bij die dat tegenspreken. Op ’t einde kijk ik naar enkele filmrecensies, merk op dat de film daar niet over gaat, en kies voor een andere. Deze alinea vat een stuk samen dat ik onlangs gepost heb.
Waarmee ik onverwachts op een zere teen van Bert Deben trap, een dichter die de film bijzonder genegen blijkt te zijn. Zozeer zelfs dat mijn stukje hem ongepast lijkt. Hij start een polemiek. [U kon al ons over en weer geschrijf daar bij de reacties nalezen, maar wat zie ik nu?, sinds Google zijn tool Google+ heeft stopgezet, zijn die reacties daar nu niet meer te vinden.]
Het kan zijn dat Berts reacties door emoties ingegeven zijn. Maar zijn redenering laat me ook aan Etienne Vermeersch denken. Vooraleer Etienne zich bijvoorbeeld over de islam uitspreekt leest hij eerst zelf de koran, liefst in ’t Arabisch, pas daarna uit hij zijn mening. Zo is Vermeersch destijds ook aan ’t werk gegaan om zijn standpunt t.a.v. de Eerste Golfoorlog te bepalen. Na alles zelf diepgaand bepeinsd te hebben komt hij tot de conclusie dat die door de Verenigde Staten aangevatte oorlog gerechtvaardigd is. Terwijl een pizzakoerier met enig fingerspitzengefühl hem al lang had kunnen uitleggen dat die oorlog een ketting op gang zou trekken waarvan we de dodelijke gevolgen tot vandaag dragen; dat het bijgevolg meteen duidelijk was dat er naar iets anders dan oorlog moest uitgekeken worden.
— Dichter Bert Deben startte
een polemiekje… —
 
  
Vermeersch negeert dat hij, net zo goed als die pizzajongen — maar in dit geval met betere uitkomst voor die laatste — leeft met verinnerlijkte vooroordelen die in Vermeersch’ geval starten bij het individualistische Cogito ergo sum. (°)
Volgens Bert Deben mag ik me niet laten leiden door filmcritici om deze of gene film te consumeren. Ik moet daar in volle onafhankelijkheid, à la Vermeersch, zelf over oordelen.
Helaas heeft dat niets met het echte leven te maken. In de echte wereld is niemand alleen maar Vermeersch, zelfs Etienne niet. We zijn allemaal wat ik maar — en passant hulde brengend aan de zogenaamde transmigranten — ‘transindividuen’ noem, afhankelijk van en in samenspraak handelend met elkaar.
Zelf heb ik de koran niet gelezen, evenmin begeef ik me ‘s zondags naar het voetbal. Toch heb ik een mening over de islam en ook een over de voetbalcompetitie. Die mening is oppervlakkig en voorlopig, maar wel reëel. Ik baseer me daarvoor op wat anderen me meedelen. In het geval van de islam kan dat Vermeersch zijn, in ’t geval van het voetbal eerder mijn buurman. En in ’t geval van de cinema zijn dat filmcritici.
Waardoor ik me wellicht weer eens aan de kant van de barbaren van Alessandro Baricco plaats. Is dat erg? Pierre Bayard vindt van niet. Een mens mag zich uiten over films die hij niet gezien heeft, Pierre leert ons trouwens ook hoe je kunt praten over boeken die je niet gelezen hebt, kijk hier maar.
Flor Vandekerckhove


(°) Laat me toe daar niet op door te gaan, want dan verdrink ik in mijn woorden, en dit stuk is nu al langer dan me lief is. Evenmin wil ik me slimmer voordoen dan ik ben, maar wie er meer over wil weten moet zeker iets van Lucien Goldmann lezen, die een interessante kritiek op het individualische denken formuleert. Je hoeft daarvoor niet meteen naar de winkel te hollen, je plukt hier al voldoende bladzijden uit Le Dieu caché om te oordelen of het spek voor je bek is.

donderdag 13 december 2018

Van de bok op de ezel gaan (°)

— 1. Het sanatorium Marin op de Driftweg te Bredene. 2. Ezel trekt wagen versierd met de letters SANA MARIN. Het meisje vooraan op de bok is mijn moeder. De foto is gedateerd 21.03.1936. Mijn moeder is op dat moment 13 jaar. De foto’s 3 en 4 zijn ongedateerd. Uit 3 blijkt dat er op het strand wel degelijk een ezel als kinderpret ingezet werd. Het kindje vooraan is mijn moeder Henriette De Clercq. 4. Rechts van mijn moeder staat Aline (Adelaïde) Hofman, mijn grootmoeder. —


Van Georgette Vandekerckhove (°1930), die alhier in een woonzorgcentrum verblijft, verneem ik dat ze in lang verleden zomers van Oudenburg naar Bredene afgezakt komt. Haar moeder gaat dan kippen pluimen bij de poeliers nonkel Miel en tante Eugenie, en Georgette trekt met Alice Vandekerckhove (°1923) naar het strand, waar toeristenkinderen een ritje met de ezel kunnen kopen. Georgette mag telkens als eerste op de ezel, een lokmiddel voor de andere kinderen.
Daar heb ik nooit eerder over gehoord. Ook daarom trek ik naar dat andere woonzorgcentrum waar tante Alice verblijft. Alice kan zich die vakantiejob niet herinneren, wat niet erg verwonderlijk is, want ze vergeet wel meer. Wel verwonderlijk is dat ze er ook vroeger niemand iets over verteld heeft. Waardoor het verhaal van Georgette nergens bevestigd wordt.
In mijn familiearchief levert de combinatie ezel-strand wel een aantal hits op, vijf foto’s waarop een ezel voorkomt die wel degelijk op het strand ingezet wordt. Daarop staan noch Georgette noch Alice, wel mijn moeder Henriëtte De Clercq.
Henriëtte is samen met haar moeder Aline Hofman in 1934 vanuit Gent naar Bredene gekomen, meer bepaald naar het sanatorium Marin, waar Aline als strijkster tewerkgesteld wordt. Daarover heb ik in 2012 al een stukje gepost: Henriëtte & de missing link. Mijn moeder is elf wanneer ze in Bredene aankomt. Bovenstaande foto’s, waarop de ezel van het sanatorium staat, dateren uit deze periode.
Als de oorlog uitbreekt wordt het sanatorium ontruimd. Aline en Henriëtte trekken met hebben & houden weer naar Gent en ze doen dat met de vrachtwagen van de familie Vandekerckhove.
Nu vraag ik me af wat er op het moment van ontruiming van het sanatorium met de ezel gebeurt. Zou het kunnen dat hij bij de familie Vandekerckhove achterblijft? Kan die familie hem in de toerisme-economie ingezet hebben? Misschien maar voor enkele dagen, gezien de nakende oorlog, een periode zo kort dat die niet in het geheugen van tante Alice verankerd is, maar wel in dat van de kleine Georgette?
Ja, ik weet het, ’t is een slag in de lucht, misschien ook een in ’t water — in dit geval zeewater — maar tegelijk opent ’t ook tal van verhaallijnen, want ja, hoe is het die ezel verder vergaan?
Flor Vandekerckhove


(°) De uitdrukking Van de bok op de ezel gaan betekent snel van onderwerp wisselen zonder rode draad. (Alhoewel de ezel hier wel de rode draad is.)

dinsdag 11 december 2018

Schrijversverdriet, in drabbles (°) gevat (I)



Accident — Het verkeersongeluk waarin de auteur terechtgekomen was had zware gevolgen voor ‘s mans carrière. In dat accident was hij een vingerkootje kwijtgeraakt, wat het typen zou bemoeilijken. Hij was niet alleen dat vingerkootje kwijt, maar ook zijn geheugen. Dat vreselijke ongeluk was gebeurd toen hij terugkeerde van de uitgeverij. De schrijver had de uitgever gemeld dat hij een ingenieus boek bedacht had, iets wat nooit eerder geschreven was, een boek dat de betekenis van de literatuur voor altijd zou veranderen. Maar het enige wat de schrijver zich na het accident kon herinneren was het verkeersbord waarop stond: Voetgangers hier oversteken.

Religie ­­— De overgrootvader van Kafka’s moeder is geleerd en wordt alom gerespecteerd. Bij een brand gebeurt als gevolg van zijn vroomheid het wonder dat het vuur zijn huis overslaat, terwijl de huizen eromheen afbranden. Het staat in de Ernst Pawels biografie van Kafka. Pawel heeft het van Kafka zelf die er in een autobiografische schets over geschreven heeft. Het lijkt iets exotisch, maar tegelijk is het van een grote actualiteit. Op de televisie kijk ik naar de verslagen over de immense bosbranden in Portugal, Griekenland, Zweden, California, Australië… Tevergeefs zoek ik naar een huis dat gespaard wordt. God is waarlijk dood.

Slot ­— Ik ben erg onder de indruk van de manier waarop Grace Paley haar verhalen weet af te sluiten. Haar bundel Later die dag, opent met een verhaal dat Liefde heet en waarvan ik u het slot leer kennen, zonder commentaar:
‘Toen bespraken we hoe het SALT-verdrag de basis miste waarop het plafond moest rusten, lazen een gedicht dat een van zijn dochters had geschreven, keken naar een televisieprogramma dat de ondergang van de Europese textielindustrie bekend maakte, en toen gingen we met elkaar naar bed.
’s Anderendaags zei hij: Je vrijt best lekker, weet je dat. Hij zei: Echt. Je doet me enorm aan Dotty Wasserman denken.’

Zwaar ‘Ik draai zinnen om. Dat is mijn leven. Ik schrijf een zin en dan draai ik die om. Dan kijk ik ernaar en draai ik hem weer om. Dan lunch ik. Dan kom ik terug en schrijf nog een zin. Dan drink ik thee en draai de nieuwe zin om. Dan herlees ik de twee zinnen en draai ze beide om. Dan ga ik op mijn sofa liggen en denk na. Dan sta ik op en gooi ze weg en begin opnieuw vanaf de start.' Philip Roth toont aan dat het schrijverschap op de lijst van de zware beroepen thuishoort.

Kort Niet iedereen is van de lange adem. Niet alle lopers lopen de marathon, niet alle schrijvers kiezen voor de trilogie, niet alle componisten zoeken het in symfonieën. Er zijn er ook die, zoals Erik Satie, in korte stukjes hun talent ontwikkelen. Dat is ook wat ik nastreef. Vandaar dat ik me een motto van A.L. Snijders aangemeten heb: 'Het is al miljoenen malen gezegd, en het zal nog miljoenen malen gezegd worden: de werkelijkheid is zo angstaanjagend groot en wij zijn zo onvoorstelbaar nietig dat er niets anders op zit dan schrijven, schrijven, schrijven, schrijven, schrijven.'  Vijf keer na elkaar.

Autofictie — Van Lucia Berlin valt veel te leren. Ze schrijft over haar leven in een genre dat autofictie heet. Tijdens het schrijven verandert dat leven wel, het wordt verliteratuurd. Ze brengt er ritme en kleur in, verdicht het, schaaft en reconstrueert het tot het literatuur wordt. Een van haar zonen zegt daarover: ‘Onze familieverhalen en herinneringen kregen langzaam nieuwe vormen, ze werden dermate verbloemd en geredigeerd dat ik er niet meer zeker van ben wat er allemaal gebeurd is. Lucia zei dat het van geen belang was: het verhaal is het ding.’ Het is het verhaal waar het echt om gaat.

Bleiten — Karl Ove Knausgård mag dan een kunstwerk geproduceerd hebben, hij heeft er ook zijn leven mee geruïneerd. In een documentaire zie ik hem janken. Die mens is tijdens het schrijven van zijn epos helemaal onderdoor gegaan, en daarna nog meer. Hij is daar als een wrak uitgekomen. En hij recupereert er niet van. En hij rookt de ene sigaret na de andere (en je moet weten dat ikzelf er eindelijk, na vele pogingen, in geslaagd ben om ermee te stoppen, met dat roken). En maar bleiten. Hij heeft een grens overschreden, en er is geen weg terug. En maar schreien.

Negenennegentig — Die dag had ik ‘Schrijversverdriet in drabbles gevat’ geschreven. Allemaal drabbles, allemaal handpalmverhalen van exact honderd woorden. Bedoeling was om ze te laten meedingen in een concours waarbij een jury van Vlaamse letterkundigen de inzendingen zou beoordelen. ’s Avonds had ik mijn drabbles op de post gedaan. Omdat ik de voorzitter van de letterkundigen in 1988 eens beledigd had besefte ik dat mijn inzending perfect moest zijn. ’s Nachts schoot ik in angstzweet wakker. In mijn slaap was het tot mij doorgedrongen dat ik in het slotverhaal dat Negenennegentig heette één woord tekort geschreven had. Het telde slechts negenennegentig…


(°) Een drabble is altijd honderd woorden lang, niet 99, niet 101, exact honderd, titel niet inbegrepen. Een drabble is bijgevolg een extreem kort handpalmverhaal dat aan die strenge honderd woorden regel voldoet. (Flor Vandekerckhove)


PODCAST TEST: Het eerste verhaal heb ik ingelezen en nu probeer ik er een podvast van te maken. Ik weet nog niet goed hoe ik dat moet doen. U kunt me helpen door op onderstaande te klikken en me te laten weten of u vervolgens iets te horen krijgt en zo ja, of de kwaliteit behoorlijk is.

zondag 9 december 2018

Alleen maar waargebeurde feiten

Gisterenavond luister ik, vlak voor het slapengaan, naar ’t radionieuws. De voorbije dag heeft men toeristen afgeraden om Parijs te bezoeken. Ik verneem dat men er daar hevig ingehakt heeft, de politie heeft op de Champs-Elysées vele honderden mensen opgepakt tijdens betogingen van ontevreden burgers die we gele hesjes noemen. Ook in Brussel worden er die dag honderden gele hesjes opgepakt. Nog in Brussel is de regering in crisis bijeen omdat de Vlaams-nationalisten zich bis zum Ende verzetten tegen wat het Marrakesh pact heet.
’s Nachts kom ik in een afspanning terecht waar ik enkele oude schoolmakkers ontmoet. Ik schrik van de rekening die me daar gepresenteerd wordt: 900 frank, want ik droom nog in Belgische franken. Zoveel geld heb ik niet op zak. De waardin zoekt een oplossing. Ze zet het bedrag om in de nieuwe munt en zegt: 'Nog slechts 35 euro.' Ik besef dat ik belazerd word, maar ga toch akkoord, want ik wil weg. Helaas vind ik mijn schoenen niet. Als ik die wil krijgen moet ik op de waard wachten, zegt de waardin. Ik begrijp dat ik eens te meer in een gevangenisdroom terechtgekomen ben. Om te ontsnappen is er maar een oplossing: wakker worden. Een ranke figuur, waarin ik Henriette Roland Holst meen te herkennen, roept het me vanuit de verte toe: 'Slaaf geborene, ontwaak! Ontwaak!'
’s Anderendaags zet ik de radio weer aan. Blijkt dat de Vlaams-nationalisten tijdens de voorbije nacht uit de regering weggelopen zijn. Zo, denk ik, die zijn we toch al kwijt. Nu de rest nog.

Flor Vandekerckhove

zaterdag 8 december 2018

Mary Shelley: haar boek is beter dan haar film (°)

Terwijl mijn vriendin en ik nog overwegen of we al dan niet naar de film Mary Shelley gaan kijken, vat ik ook de lectuur aan van een boek over de Eerste Wereldoorlog. (1)
De auteur ervan, Jacques Pauwels, neemt een verre aanloop die er ook de romantische contraverlichting bij betrekt. Als voorbeeld geeft hij onder meer Frankenstein; Or, The Modern Prometheus, geschreven door Mary Shelley en verschenen in 1818: ‘Dit boek leerde het volk dat de mens niet mag ingrijpen in de schepping, en dus ook niet in de menselijke samenleving. Een tweede moraal van het verhaal was dat het geen wonder was dat het politieke experiment van de Franse revolutie het monster van de Terreur had voortgebracht.’
Het hangt er maar vanaf hoe je het bekijkt. Want dat boek behoort tot de literatuur, het is een kunstwerk en dus per definitie voor meerdere interpretaties vatbaar. Hier heb ik eerder al een stukje gepost over een auteur die de creatie van Frankenstein in verband brengt met de klimaatvluchtelingen die (ja, in die tijd) massaal in Europa rondwaren. Mary Shelley heeft het er in haar werk, zegt Gillen Wood, ook over wat het betekent om een klimaatvluchteling te zijn, gevreesd, gehaat, radeloos, woedend, hongerig en eenzaam. (2) Frankenstein is actueel!
Volgens McNally dan weer is de wordingsgeschiedenis van Shelleys boek nauw verweven met de klassenstrijd in Engeland. (3) Hij geeft sterke aanwijzingen. Shelley is de naam van Mary’s minnaar en latere echtgenoot, een dichter die Marx’ dochter Eleanor in een essay resoluut als socialist omschrijft. (4) Mary heet eigenlijk Wollstonecraft Godwin. Ze is de dochter van Mary Wollstonecraft en William Godwin. De eerste is een feministe, de tweede een anarchist. Waarom zou de dochter van die mensen ons met een conservatieve moraal opzadelen?
Pauwels heeft gelijk in die zin dat conservatieven erin geslaagd zijn om zich de interpretatie van dat boek toe te eigenen. Maar McNally heeft ook gelijk waar hij op een aantal invloeden wijst: de opstanden van Ieren die door de Britten als monsters afgeschilderd worden, maar ten huize Wollstonecraft Godwin wel steun vinden; het luddisme, een vormeloze bende opstandelingen die de Britse bourgeoisie danig schrik aanjaagt; en ten slotte de gevechten die in die tijd plaatsgrijpen tussen de organisatoren van publieke dissecties toegepast op geëxecuteerden, een spektakel waartegen de nabestaanden zich met hand en tand verzetten, een stukje klassenstrijd dat zich na de dood voortzet.
Anders dan in de conservatieve interpretatie die Pauwels aanhaalt bekritiseert het boek Frankenstein dan niet de zoektocht naar kennis, maar de risico’s van een samenleving waarin de wetenschap persoonlijke verrijking dient en niet de gemeenschap: Frankenstein mag dan een romantisch antikapitalistisch boek genoemd worden, stelling waarmee mijn geleerde kameraad Michaël Löwy het ongetwijfeld eens is.
En nu de film. Voor zover ik dat, hier en daar kan nagaan toont die film niets van dat alles: Hoewel het titelpersonage alles in zich heeft om het verhaal een vooruitstrevende twist te geven, blijft Mary Shelley vooral een brave vertelling. Met een perfect uitgekozen garderobe en een prachtig gevoel voor detail en decor, maar ook met een overdadig oubollige stijfheid (…)’ Ik denk dat we vanavond naar iets anders gaan kijken.
Flor Vandekerckhove

(°) (°) Dit stukje verscheen ook in Snapshots. Tijschrift van de Vlaamse Filmpers.
(1) Jacques R. Pauwels. De Groote Klassenoorlog 1914-1918. Uitg. EPO. 669 pp.Tweede druk 2017. Eerste druk 2014.
(2) Gillen D’Arcy Wood. Frankenstein, the Baroness, and the Climate Refugees of 1816’. U kunt het essay daar op het internet lezen.
(3) David McNally. Monsters of the Market: Zombies, Vampires and Global Captalism. (2010) Het boek is gratis in PdF-formaat te downloaden: http://digamo.free.fr/mcnally11.pdf.
(4) Edward and Eleanor Marx Aveling. Shelley’s Socialism. Het staat op https://www.marxists.org/archive/eleanor-marx/1888/04/shelley-socialism.htm.

vrijdag 7 december 2018

Gratis boekjes uit onze online weggeefwinkel

De winkel van De Laatste Vuurtorenwachter is het distributiecentrum waaruit de spetterende uitgeverij De Lachende Visch al sinds 1991 haar boeken verdeelt. Meegaand met de tijd is het een online webwinkel van e-boekjes geworden. Meegaand met de pensionering van De Laatste Vuurtorenwachter is het ook in een weggeefwinkel veranderd. Dat in dit alles een flinke dosis ironie schuilt ontgaat u wellicht niet. Dat is ook het geval voor wat betreft onze eindejaarsactie van 2018, waarbij we u een boekje vol drabbles presenteren.
Flor Vandekerckhove