West-Vlaanderen, meest industriële provincie

De Jacobinessehoeve in Bredene, met foto’s van Johnny Verplancke. Hij fotografeert al dan niet geklasseerd erfgoed in de staat waarin het zich bevindt. Zijn indrukwekkende collectie staat hier op flickr⇲. In 2022 maakte hij twee reeksen over de Jacobinessehoeve van Bredene. De fotoreeks leidt hij in met een geschiedenis van dat erf. 

IN DE KRANT staat iets wat me verbaast: ‘Het is wellicht geen toeval dat de stijging van het aantal werkzoekenden het grootst is in West-Vlaanderen, de meest industriële provincie van Vlaanderen.’ DE MEEST INDUSTRIËLE PROVINCIE! Daar moet ik even van bekomen. 
Vroeger, toen ikzelf van de tewerkstelling deel uitmaakte, bewoog ik me autorijdend van her naar der. Al rijdend constateerde ik telkens wat de cijfers toen ook zeiden: West-Vlaanderen telt meer varkens dan mensen. Varkenskoten alom en voor de rest: ‘Akkers en weiden als wiegende zeeën die groenen langs stroom en rivier.’ Zo was het al toen Willem Gijssels op ’t einde van de negentiende eeuw dat vers schreef, zo was het nog toen ik vijfendertig was, vijfenveertig, vijfenvijftig… Zo was het nog altijd toen ik vijfenzestig werd en afscheid van de tewerkstelling nam. Gevolg gevend aan de goede raad verwoord in Oud worden voor beginners deed ik mijn auto weg. Sindsdien doorklief ik niet langer de provincie,

Ik zat nog niet goed in mijn zetel neer of daar veranderden de dingen. Langzaam — of vlug, dat kan ook — wijzigde het aanschijn van West-Vlaanderen, tot wat nu in de krant de meest industriële provincie van Vlaanderen heet. Is dat niet kras?
Tania rijdt. In Bredene trekken we via de Sluizenstraat naar de Blauwe Sluis waar het de Brugse Steenweg opgaat. Niets dan akkers en weiden waarop trekvogels op krachten komen, de NoordEde ligt er verzorgd bij. We rijden over Klemskerke en voorbij Vlissegem. We passeren Vijfwege waar de straatnaam verandert in Oostendse Steenweg. We passeren Houthave, Meetkerke, tot we een bordje Brugge-Sint-Pieters zien. We zijn bijna in Brugge en op heel die weg zie ik alleen maar akkers en beemden. Onderweg bevestigt niets me dat West-Vlaanderen de meest industriële provincie is.
Flor Vandekerckhove⇲

In voettochten van 20 tot 30 kilometer wandelde Tania in 2020-21 omzeggens heel Vlaanderen af. Ik zette haar af waar ze vertrok en haalde haar op waar ze aankwam. Intussen zocht ik plekjes waar ik (over) kon schrijven. Dat leverde telkens een verhaal op, een impressie, een observatie, een vignet, een enkele keer ook een gedicht. 26 van die stukjes werden in 2021 verzameld in een boekje met als ondertitel ‘Een queeste naar Vlaamse identiteit’. Jan Loones leverde het voorwoord. Ook dit e-boekje (70 pagina's, veel foto's) van uitgeverij De Lachende Visch is gratis voor wie erom vraagt. Vragen doe je via liefkemores@telenet.be. (Vermeld ‘Langs Vlaamse wegen’. Alleen beschikbaar in pdf.)

Modernist Delmore Schwartz en de politiek

’T WAS VIA een omweg dat ik de Amerikaanse auteur-dichter Delmore Schwartz (°1913 - 1966†) leerde kennen en die omweg was Lou Reed. Dat vertelde ik al in een inleiding. Daarna haalde ik ’s mans biografie in huis, The Life of an American Poet (°). Ik vertaalde ook een gedicht van Schwartz, postte iets over de band tussen de dichter en Lou Reed en liet me door Delmore inspireren in Gisteren op de Spinoladijk, een handpalmverhaal. Nog was ik met die mens niet klaar, maar ik hield er toch mee op. 

In de biografie had ik nochtans de krasse uitspraak ‘Always apolitical’ onderstreept en me voorgenomen om die te confronteren met wat Alan Wald over Schwartz schrijft in Marxism and the Modernist Poet. Dat opent met een citaat van Schwartz: ‘De revolutie is een beroep op zichzelf, dat de schrijver als mens moet ondersteunen, maar zonder op te houden een volwaardig schrijver te zijn.’ Is dat apolitical? ’t Is in elk geval iets om over na te denken. 

Wald vindt tal van tekenen die aantonen dat Delmore de goede zaak steunt: ‘De naam van Delmore verschijnt in elke verklaring van de League for Cultural Freedom and Socialism (LCFS), Amerikaanse afdeling van de Internationale Federatie van Revolutionaire Kunst, aangekondigd door Trotski, André Breton en de Mexicaanse muralist Diego Rivera.’ Wat weet Wald nog? ‘Zijn eigen relatie tot het marxisme werd genuanceerd door zijn nadrukkelijke afkeer van elke vorm van zelfomschrijving, behalve die van dichter (…)’

Tussen ’t begin van de jaren dertig en ’t einde van veertig wordt het culturele leven in de Verenigde Staten almaar rechtser, een verrechtsing die ook af te lezen valt in Partisan Review, cultureel blad waaraan Delmore Schwartz participeert: ‘Enkele jaren later zouden ze geld ontvangen van het door de CIA gefinancierde American Committee for Cultural Freedom, (…). Daarna was hun reputatie binnen links voorgoed besmeurd; alle herinnering aan de inspirerende, onafhankelijke marxisten die ze ooit waren geweest, werd achtergelaten (…).’ En de dichter? ‘(…) Delmore zat politiek gezien gevangen in een keurslijf dat hij zelf had gecreëerd. Hij had al te lang geworsteld met zijn eigen ambigue motieven en probeerde de tegenstrijdige aspecten van zijn identiteit met elkaar te verzoenen. Onder de ondraaglijke omstandigheden van de Koude Oorlog kon hij de onvermijdelijke botsing daarvan simpelweg niet overleven. Hij beweerde soms dat zijn standpunten niet waren veranderd, maar zijn naam prijkte nu prominent op het briefpapier van het American Committee for Cultural Freedom, een grimmige stem van anticommunistisch liberalisme (…)’ (°°°)

Flor Vandekerckhove⇲

(°) James Atlas. Delmore Schwartz. The Life of an American Poet. 1977. Uitg. Farrar, Straus & Girox. 417 p. Over de poëzie van Delmore Schwartz staat een vrij in te zien essay op ’t net: Rediscovering Delmore Schwartz: A Journey Through His Poetic Legacy. De Revisor plaatste in 1983 een Nederlandstalig essay Over Delmore Schwartz.

(°°) Alan Wald. Marxism and the Modernist Poet. In Against the Current. No.212, May June 2021.

(°°°) Over de werking van dat comité bestaat een magistrale studie. Frances Stonor Saunders, Who Paid the Piper, The CIA and the Cultural Cold War. 1999.

 

Verlangen naar zee

 

Rechts: op de reclameaffiche worden de duinen van Bredene niet als troef vermeld.  Ik vraag ChatGPT om er voor mij die troef aan toe te voegen (links).

MENSEN HEBBEN NIET altijd naar zee, duinen en strand verlangd. Integendeel, ze bleven er ’t liefst ver van weg. Zee stond voor scheepsbreuken, zeeziekte, overstroming, epidemieën en verdrinking. Dat verandert pas tussen 1750 en 1840. (°) 

In 1830 is Oostende voor de honderd procent een vissersstad, van toerisme is daar nauwelijks sprake. Dat verandert vanaf 1837. In Bredene is toerisme in die tijd zelfs onmogelijk. Architect Erwin Mahieu zegt daarover: ‘Bredene-aan-zee was vóór de aanleg van de tramlijn voor een toerist nauwelijks bereikbaar. Er was ook nauwelijks bebouwing en bewoning. Anders dan in Oostende en Blankenberge, waar belangrijke woonkernen tegen de kustlijn lagen.’ Voor Bredene verandert dat pas bij het kantelen van de eeuw. Mahieu weer: ‘Aan het kruispunt Driftweg/Kapelstraat met de Duinenstraat ontstaan de eerste herbergen met logies. De uitbouw van de Koninklijke Baan in 1902-1904, gevolgd door de aanleg van de parallel lopende kusttram in 1905, werken de ontwikkeling van Bredene-Duinen in de hand. De eerste hotels "De Meiboom" en "L'Espérance" worden opgetrokken.’ (°°) 

Nu moet er alleen nog volk gelokt worden. Er ontstaan publicitaire nieuwigheden. Het toerismeboek is zo’n nieuwigheid. Mars publiceert in 1896 La Vie d’Ostende. In 1914 verschijnt La cote belge de La Panne à Knocke, waaruit ik een stukje vertaal: 

‘Breedene, van breed en dunne [sic], heeft een oppervlakte van 1814 hectaren en een bevolking van 5000 inwoners.’t Is een kuststation dat nog aan ’t ontstaan is. Achter de duinen en langs de elektrische tramweg Oostende-Blankenberge trekken zich al enkele villa’s en hotels op. L’oeuvre du Grand Air heeft er een groot gebouw gezet waar talrijke ziekelijke kinderen tijdens het zomerseizoen verblijven. Op initiatief van Z.M. Leopold II is men begonnen, vanaf Bredene, met proeven van bebossing: lindebomen, wilgen, populieren enzovoort. De kleine sparrenbomen zijn bijzonder mooi. Tussen de ijzerweg en de macadamweg, wisselen bloemperken en kreupelhout elkaar af. Bovenop een duin heeft men, voor je aan de golf komt, een afdakje in de vorm van een paddenstoel gebouwd, vanwaar men een zeer mooi uitzicht heeft op de weiden, bewerkte velden en beboste delen. Bredene zal ten oosten, zoals Mariakerke ten westen, een uitbreiding van Oostende worden. Een kapel, gebouwd in 1715, ter ere van Onze-Lieve-Vrouw van de Duinen, en beter bekend onder de naam Ons Lieve Vrouw Kapelletje [dat staat er zo in ’t Nederlands] is in de omgeving een gerenommeerd bedevaartsoord.’

Nog zo’n nieuwigheid is de toerismeaffiche. Op ’t net vind ik er een die de troeven van Bredene-Duinen aankaart. Dat het vlakbij Oostende ligt is zo’n troef. Aanlokkelijk zijn ook la mer, la campagne, les courses en de molen van Hubert. Van zo’n op de affiche afgebeelde ezel vind ik zelfs sporen in mijn familiearchief.

Flor Vandekerckhove⇲

(°) Alain Corbin. Het verlangen naar de kust. 430 p. Uitg. Sun Nijmegen. 1989. Oorspronkelijk: Le territoir du vide. L’Occident et le désir du rivage, (1750-1840). Parijs (Aubier) 1988. 

(°°) Erwin Mahieu en Frank Huyghebaert. 100 jaar Bredene aan zee in beeld. 102 p. (Ik vind in dat boek geen publicatiejaar.)

Slow cinema

Midden: regisseur Kelly Reichardts (Foto Conor Williams)

VAN REGISSEUR KELLY Reichardt (°1964) hebben we twee films gezien. Naar The Mastermind (2025) gingen we in Lumière kijken, Certain Women (2016) zagen we op Netflix. 
De vrouwen in Certain Women banen zich een onbevredigende weg door ’t leven, ze worstelen met beperkte mogelijkheden. Ze mogen leraar zijn of advocaat, ze toeven in de maatschappelijke marge, net zoals een derde vrouw uit het verhaal, een paardenmeisje. Hun wegen kruisen elkaar, zonder dat de passage iets oplevert. De advocate staat een client bij in een hopeloze zaak, het paardenmeisje wordt verliefd op de lerares die vier uur onderweg is om een uur les te geven, waarna ze bij nacht & ontij vier uur terug moet rijden. Dat over en weer gerij wordt de lerares teveel en ze geeft de job op. Het paardenmeisje beslist haar vier uur verder op te zoeken. Dat valt tegen. In het stadje vangen we een glimp op van de advocate. Biedt het huwelijk een oplossing uit zo'n onbevredigend leven? Neen, toont Reichardt ons tussendoor. Dat is het zowat. Kelly Reichardt toont ons de impasse waarin de kleine man zich omzeggens per definitie bevindt, in dit geval vier vrouwen. 
In The Mastermind probeert zo’n kleine man op spectaculaire manier de impasse te doorbreken. De kunstroof die hij organiseert, bewijst het: grootse daden zijn echt niet geschikt voor de kleine man. Hij slaat op de vlucht. Een jeugdvriend is trots op hem, ten onrechte, de mislukte kunstrover geraakt in almaar slechtere papieren en wordt uiteindelijk gearresteerd tijdens een betoging waaraan hij niet eens participeert. Op ’t einde van beide films denk je terneergedrukt: wat gaat er van die mensen geworden. Antwoord: het leven gaat gewoon door en hoopgevend is dat niet. 
Dit is niet Hollywood. Reichardts toont Amerikaanse ervaringen die de filmindustrie ons onthoudt, ook door het ritme dat ons in commerciële films opgedrongen wordt. Slow cinema is een term die valt als haar films besproken worden, ’waardoor het publiek de tijd krijgt om na te denken.’ Kelly Reichardt zegt daar zelf over: ‘Ik vind het tempo van films een constante aanval op de zintuigen. Ik denk dat het tempo commercieel gedreven wordt en dat het erom gaat zo min mogelijk te zien.’  

Op Wikipedia lees ik dat haar films minimalistisch genoemd worden. Een interview: ‘Je maakt al 30 jaar films en geeft al die tijd ook les. Is je relatie tot filmmaken daardoor veranderd?’ Ze antwoordt: ‘We moeten allemaal onze rekeningen betalen, en ik heb een baan als docent. Ik ben er nooit vanuit gegaan dat ik van filmmaken zou kunnen leven. Dat was in de jaren 90 niet iets wat voor mensen zoals ik mogelijk was, dus in de tijd waarin ik opgroeide, was het niet realistisch om daar zo over na te denken. Lesgeven is gewoon zo'n integraal onderdeel van mijn leven geworden, naast het filmmaken. Die twee dingen gaan voor mij echt goed samen en het helpt me om de druk te verlichten.’
Ik surf naar de Openbare Bib Oostende. Daar staat nog een en ander van Kelly Reichardt in de rekken: First cow (2022); Wendy and Lucy (2010) en Meek’s cutoff (2014).
Flor Vandekerckhove⇲ 

Velerlei maquis is een essay uit 2024 waarin ik een periode uit het werk van Charles Baudelare, Paul van Ostaijen en Bob Dylan belicht, meer bepaald de tijd waarin ze hun werk in het verborgene (het maquis uit de titel) produceren. Zoals al de e-boeken van uitgeverij De Lachende Visch is ook dit essay van 32 pagina's gratis voor wie erom vraagt. Er is een PDF-versie en het is ook beschikbaar in EPUB. Je kunt bestellen via liefkemores@telenet.be⇲. De Weggeefwinkel zorgt ervoor dat het in je mailbox valt. (Vermeld titel en zeg welke versie je verkiest, pdf of epub.)

Die van de Groenedijk zijn de beste

In 1962 ontmoetten meisjes van de Groenendijk ons op een plekje tussen de casino en park Leburton.

Groenedijk 

 

dat ik dat nog weet

Raymonde

Lucienne

en Frieda

van de Groenedijk

kwamen ons opzoeken

achter het casino

Lucienne was de mooiste

z’ is ook vandaag nog steeds een mooie vrouw

Frieda droeg sexy schoentjes 

dat ik dat nog weet

je kon een beetje teen zien

Raymonde en ik wisselden een fotootje

waarop ze naast een auto stond

een Volkswagen

Arjette vond die foto in mijn portefeuille

waarna ik hem aan Raymonde teruggaf 

of Raymonde mijn foto ook teruggaf

herinner ik me niet

Lucienne en Frieda zie ik ook vandaag nog

altijd goed voor een babbel

die van de Groenedijk 

 

Flor Vandekerckhove⇲

Op 't einde van 2020 ontwikkelde ik een 'eenvoudige, nieuwe manier van schrijven' die geheel de mijne is. Groenedijk is op die manier geschreven. Mij kwam het ook toe de nieuwigheid een naam te geven, alsmede de vereisten ervan in steen te beitelen: proza in de vorm van een vers, afgekort provovers (mv. provoverzen? de beoefenaar ervan: een provoversaal?) Dat provovers werd door mij geijkt in vier geboden. (1) het provovers telt exact honderd woorden, titel niet inbegrepen; (2) de titel van het provovers bestaat uit één woord; (3) leestekens ontbreken, alsook kapitalen (behalve als het een eigennaam betreft); (4) de vorm van het provovers kenmerkt zich door lijnafbrekingen, dermate georganiseerd dat ze het lezen faciliteren. Visueel maken die lijnafbrekingen er een vrij vers van — een proza+ — dat de lezer kan savoureren als ware ’t eenvoudige poëzie van het soort dat een spreker gemakkelijk parlando ten gehore brengt. 

Bij uitgeverij De Lachende Visch verscheen in 2023  Gesprekken met Polleke, een verzameling van vijftig dergelijke provoverzen. Zoals alle e-boeken van De Lachende Visch is ook Gesprekken met Polleke gratis. Mail erom (vermeld de titel en zeg of je ’t in pdf of epub wilt hebben): liefkemores@telenet.be⇲.

Portret van de schrijver als wielrenner

Links: zelden wordt een groep renners bij de start in de rug gefotografeerd, onder een spandoek AANKOMST.
Rechts Patrick Conrad bij het vertrek van het artiestenwielercriterium in 1971.

BIOGRAFIEËN VAN BEELDEND kunstenaars zijn boeiend: je kunt hen tonen terwijl ze aan ’t werk zijn, een bezigheid die fysisch is en 't vertellen waard. Zo’n kunstenaarsatelier is ook een schatkamer, in geuren en kleuren te beschrijven. Beeldend kunstenaars stellen tentoon en hebben, in zo’n inspirerende omgeving, contact met soms boeiende mensen… Biografieën van muzikanten zijn ook boeiend: ze gaan op tour en onderweg gebeurt van alles. Muzikanten werken met anderen — ‘ne zanger is een groep. Yoko Ono verschijnt op het toneel, er ontstaat heibel, de groep split, er komt (g)een reünie… Biografieën van schrijvers daarentegen zijn saai. Mijn biografie zou er als volgt uitzien: hij staat op, schrijft, maakt een wandeling en gaat weer slapen. 
Op deze veralgemening vormt schrijver Patrick Conrad een uitzondering. Hij schrijft, tekent, schildert, maakt film, leidt mondain leven, brengt kunstbroeders bijeen in een genootschap, maakt ophef, scheldt mensen uit… In ’s mans biografie krijgt het saaie nauwelijks kans. Ook ligt hij in 1971, samen met Nic van Bruggen, aan de basis van het artiestenwielercriterium, waaraan hij ook zelf deelneemt. Manu van der Aa heeft het erover in zijn Conrad-biografie (°): 

‘Om vier uur in de namiddag zou het criterium op gang geschoten worden en na afloop van de wedstrijd zouden de aan de wedstrijd deelnemende auteurs voorlezen uit eigen werk en volgde er een feest als afsluiter (…) Op de deelnemerslijst stonden naast schrijvers Paul Koeck, Werner Spillemaeckers en Jan Emiel Daele ook keramist Lode van Aken, uitgever Walter Soethoudt (…)’

‘Getuige de overgeleverde en in het Letterenhuis bewaarde foto’s trad Patrick Conrad aan in een zwarte koersbroek, een wit truitje met daarop in kleurrijke letters zijn naam, en een wit petje van Molteni, de Italiaanse sponsor van de ploeg waarvoor Merckx sinds dat jaar reed. Snoek en Willie Verhegghe, die later naam zou maken met zijn ‘wielergedichten’, beschikten blijkbaar over een heuse koersfiets. Enkelen vatten het wat ludieker op: Herman J. Claeys nam deel in lange broek, sigaret in de mond, op een fiets met een groot voorwiel en een klein achterwieltje.’

In een gesprek met Herwig Leus gaf van Nic van Bruggen in 1983 zijn versie van Snoeks prestaties die dag (°°): 

‘Van bij de start is Paul Snoek als een pijl uit een boog ontsnapt, maar na een drietal van de dertig af te leggen rondjes werd hij bijgebeend en gelost door een kopgroepje bestaande uit Jan Emiel Daele, Gilbert De Roeck, Roland Jooris en Willie Verhegghe. Kort daarop ben ik Paul voorbijgereden, en ten koste van een geweldige krachtinspanning kreeg ik vele ronden later tenslotte toch nog de kopgroep in het vizier. Merkwaardig genoeg bleek Paul er weer deel van uit te maken en is hij als vijfde door de finish gegaan. Achteraf is uitgekomen dat hij gedurende enkele rondjes was afgestapt, een babbeltje was gaan slaan met enkele supporters, een paar pinten had gedronken in een van de plaatselijke cafés en nadien zijn plaats in het koppelotonnetje weer had ingenomen. Hij was heel verontwaardigd toen hij na aankomst gedeclasseerd werd…’

Flor Vandekerckhove⇲

(°) Manu van der Aa. Patrick Conrad. Leven, liefdes en werken van een Pink Poet. biografie. 2025. Uitg. Pelckmans. 336 p. Over de biografie schreef ik eerder al in Gelukkig als in het bijzijn van een vrouw en in Leren schrijven met…. Er volgt nog.

(°°) Meer erover in De artiestenwielercriteria in Opdorp (1971-1973). De wielerwedstrijd werd drie opeenvolgende jaren georganiseerd.

Op zoek naar een meisje voor de kaft

Van links naar rechts: France Gall, Gigliola Cinquetti, Sandie Shaw.

WEER HEB IK een boek in wording. Genre, stijl en vorm zijn nog onzeker, ’t wordt een experiment. Inhoudelijk richt mijn blik zich op mijn tienerjaren. Vandaar de titel die verwijst naar een televisieprogramma dat in 1961 van start ging: Tienerklanken.
Ik denk na over de kaft. Moet daarop de beeltenis van een tienermeisje staan, een covergirl? In dat geval moet het een meisje zijn dat in mijn tijd ook tiener was. Ik herinner me Sylvie Vartan (°1944). Ze had als twintigjarige een hit met La plus belle pour aller dancer. Waardoor ze zich via zender Rijsel in mijn puberbrein kon nestelen. Helen Shapiro (°1946) stond qua leeftijd dichter bij me, ze was veertien en had een hit met Walkin' Back To Happiness. In Vlaanderen had je Liliane (later Liliane Saint-Pierre), nauwelijks een paar maand ouder dan ik, die als zestienjarige al zong van We gotta stop (en zelf was ik nog niet eens begonnen.) Ge voelt dat het moeilijk kiezen wordt. Om de mogelijkheden te beperken doe ik het alleen met meisjes die in mijn tienerjaren het Eurovisie-songfestival wonnen. Sandie Shaw (°1947)  won dat spel in 1967, met Puppet On A String, ze was 20. France Gall (°1947 - 2018†) won in 1965 met Poupée de son, ze was 17. Maar niemand is beter geschikt voor de kaft dan Gigliola Cinquetti (°20 december 1947). Zij won in 1964 het Eurosongfestival, ze moest nog 17 worden. Non ho l'età, vrij vertaald: Ik ben nog te jong, al dachten wijzelf daar indertijd wel anders over.
Flor Vandekerckhove⇲

Tienerklanken wordt het vervolg op GAUW!, het eerste boekje dat ik schreef nadat ik eind 2013 besloot alleen nog digitaal te publiceren. Dat verhaal, waarin ik over mijn prille kindertijd vertel, verscheen als e-boekje in 2014. Gaandeweg leerde ik meer over elektronisch schrijven en begon ik te experimenteren. Het verhaal werd daardoor in opeenvolgende edities korter, ik voegde er links aan toe, waardoor lezers nu ook naar liedjes uit die tijd kunnen luisteren. Het boekje komt nu, denk ik, beter tegemoet aan de verwachtingen van internetlezers: ’t is kort, eenvoudig, erg geschikt voor wie, zoals ik, een korte spanningsboog heeft en er valt veel te beleven. 

Zoals alle e-boeken van Uitgeverij De Lachende Visch is ook deze vijfde editie van GAUW! gratis voor wie erom vraagt. Doe het via liefkemores@telenet.be en de meiden van De Weggeefwinkel zorgen ervoor dat het boekje meteen in je mailbox valt.

De gemankeerde beenhouwer en James Joyce

Nora Barnacle en James Joyce op weg naar hun huwelijk (1931). Derde is raadsman Fred Monro. Hij speelde een praktische rol bij het huwelijk.

EIGENLIJK HAD IK beenhouwer moeten worden. In Bredene. Dat ging niet door. Gevolg: de rest van mijn leven trok ik van job maar job, van stad naar stad en van vrouw naar vrouw. Nergens vond ik mijn draai. Tenzij in mijn hoofd, zoals Raymond in 't zijne. 
Bij tijd en wijle ben ik in mijn hoofd een ontdekkingsreiziger die zich een weg doorheen James Joyce baant. Soms loopt die weg via Finnegans Wake, soms is ’t doorheen Ulysses. Vandaag trek ik langs de Facebookgroep die zich Ulysses noemt. Daar stelt iemand een vraag die mij als gemankeerde beenhouwer recht naar de pens gaat. Ik vertaal: ‘Heeft iemand er wel eens aan gedacht dat Ulysses misschien volkomen willekeurige, betekenisloze onzin is die zomaar in zijn hoofd opkwam? En dat hij het simpelweg in prachtig proza ​​heeft verpakt? En dat er verder geen diepere betekenis achter zit?’ Op die vraag komen tweeënzeventig antwoorden, het ene nog verontwaardigder dan het andere. Ik onthoud er een: ‘Je hebt een verkeerd beeld van hoe je een boek moet lezen. Het gaat niet om wat erin staat (en er staat ongetwijfeld veel in 'Ulysses'), maar hoe je erop reageert. Een boek is een machine om mee te denken.’ Die mens heeft gelijk. Althans, dat is hoe ik meestal een boek lees, als een machine om mee te denken. (Jeff Tweedy doet het trouwens ook op die manier.)

Nu had ik als beenhouwer wellicht nog een uur worsten moeten draaien. Blij dat ik de stiel gemankeerd heb.
Flor Vandekerckhove⇲

Wij, met zand in onze schoenen (2025) is een memoir waarin ik in 25 bladzijden terugdenk aan de weg die beeldend kunstenaar Luc Martinsen en ik afgelegd hebben, sinds onze eerste ontmoeting in 1988. Ik schreef dat boekje als een symfonie, een muziekstuk in drie delen, dat na het tweede deel onderbroken wordt door een interludium en afsluit met een coda. In de beste traditie van De Weggeefwinkel is ook Wij, met zand in onze schoenen gratis. U hoeft er alleen om te vragen. Mocht u interesse hebben, mail naar liefkemores@telenet.be⇲. (Vermeld 'Zand' en zeg 'pdf' of 'epub'.)

Slapen in hotel Terminus Maritime, Oostende (een droom naverteld in exact honderd woorden)

Johnny Verplancke fotografeert al dan niet geklasseerd erfgoed in de staat waarin het zich bevindt. Zijn indrukwekkende collectie (bijna 4000 foto’s) staat hier⇲ op flickr. In 2012 maakte hij een reeks in het voormalige 'Hotel Terminus Maritime' met aansluitend het voormalige postsorteercentrum van Oostende.

Droom 40 — 'T IS EEN rittenkoers, ik maak reclame aan de arrivée. Om na de rit niet telkens naar huis te moeten keren, slaap ik onderweg in vervallen, leegstaande hotels. Nu lig ik ergens in hotel Terminus onder zeil. Mijn reclamepanelen verstop ik in een andere kamer, ook onder zeil. Men beweert dat ik de panelen ontvreemd heb, er is klacht neergelegd. Onzin, ik werk er al vele jaren mee. Ik kan mijn gelijk echter niet bewijzen. Evenmin kan ik verklaren waarom er maïskolven op getekend staan. De flikken doorzoeken het gebouw, ik slaap onrustig en hoop dat ze me niet vinden. (Flor Vandekerckhove⇲)

Elk najaar trek ik naar de Pyreneeën. Terwijl Tania daar wandelt, kijk ik uit over berg & dal en werk aan een essay. In 2023 heette dat ‘Over schrijverschap’. Ik ging in dialoog met Haruki Murakami. We hadden het over beroep en arbeidsvreugde, vakmanschap en kunst, roeping en het nest waaruit je voortspruit.

Zoals al de e-boeken van uitgeverij De Lachende Visch is ook dit 23 pagina’s tellend essay gratis voor wie erom vraagt. Er is een PDF-versie en het is ook beschikbaar in EPUB. Vragen doe je via liefkemores@telenet.be⇲. Vermeld Schrijverschap en maak je keuze tussen pdf en epub (wie geen keuze maakt krijgt pdf toegestuurd)

’t Verandert fel met dat spel (Over artificiële intelligentie)

Kamagurka in Humo over AI.

’T WAS IN augustus 2023 dat een oud-schoolmakker me op de hoogte bracht van ’t bestaan van ChatGPT. Dat was naar aanleiding van een stuk dat ik schreef over Oscar Wilde en z’n (door mij moeilijk te begrijpen) verering van the British queen. Ik had nooit eerder van ChatGPT gehoord. Memorabel is ook dat die oud-klasmakker me in de val wist te lokken met de AI-vertaling van een gedicht van JP Rawie: Hoe kan ik deze maand beter beginnen dan met een gedicht dat ernaar genoemd werd. En ik herinner me ook een mail waarin hij - gepensioneerd leraar Nederlands - zei hoeveel tijd het hem, en ook mijn oud-leraar Nederlands ‘Ballong’, telkens gekost had om schoolopstellen te verbeteren: ‘Ik meen me te herinneren dat hij [Ballong] om de twee weken als schrijftaak een opstel gaf, die taken ook grondig verbeterde. Je moet het maar doen, hé. Toen ik zelf ooit een voltijdse opdracht Nederlands had en aan mijn 92 leerlingen een opstel gaf als taak, besteedde ik 10 minuten per opstel als verbetering. Reken maar uit: 15 uur verbeteren.’ Daar moest ik weer aan denken toen ik dit weekend in de krant een stuk over AI las, waarin ’t ook over het werk van een leraar Engels ging: ‘Wanneer Alain Winne een schrijfoefening van zijn leerlingen wil nakijken, neemt hij een foto van hun blad (…) om ze meteen te laten analyseren door artificiële intelligentie. Binnen enkele seconden verschijnt er een foutenanalyse. (…) Winne benadrukt dat hij zonder AI niet hetzelfde niveau van lesgeven zou halen. “Om twintig schrijfopdrachten grondig te analyseren was ik vroeger vijftien uur bezig. Nu doe ik dat in een halfuur.” (…)’
Wat me tot mezelf brengt. Ik denk wel dat AI in staat is om (zeker op den duur) goede verhalen te produceren: SF, fantasy, noir, detective, porno… De schrijver van genrefictie zal overbodig worden.  Zelf vind ik ook dat we dat soort boeken rustig aan de machine mogen overlaten. Wat AI niet kan is wat De Laatste Vuurtorenwachter doet: marginale, literaire stukjes produceren die elkaar aanvullen, tegenspreken, herhalen, afvallen, onderuithalen en overtreffen. De Laatste Vuurtorenwachter is een almaar veranderende mozaïek in wording, een kroes waarin ik, als ware ik een alchemist der letteren, de dingen meng: publiek dagboek en verhaal; essay en kladwerk; eenmanskrant en poëzie; fictie en non-fictie; memoir en vignet… Alles in de kroes, hopend dat u ’t leest en dat er literair goudstof achterblijft.

Flor Vandekerckhove⇲

De tekstkroes getuigt van een literaire praktijk in het tijdperk van digitale teksten en artificiële intelligentie. ’In de tekstkroes gooi ik al mijn creativiteit. Daar vermengt mijn imaginatie zich met de uwe, lezer, hopend dat er goud van komt.’

De tekstkroes is een e-boek, uitgegeven door De Lachende Visch. De distributie gebeurt buiten de markt, via De Weggeefwinkel. Het boek is gratis voor wie erom vraagt. Vermeld ‘Tekstkroes’ en zeg of u pdf dan wel epub verkiest. Doe het via liefkemores@telenet.be. en het boek valt meteen in uw e-box.