Sigrid Bousset slecht muren

Sigrid Bousset en Ivo Michiels

DIT HAD EEN roman kunnen zijn. Da’s ’t eerste wat me invalt wanneer ik Wat ik haar niet vertelde (°) uitgelezen dichtsla. Het boek lijkt op een langgerekte coming of age waarin de protagoniste de vader(s) op zijn (hun) plaats zet en alzo ruimte creëert om zichzelf te zijn: ‘Ik poogde te ontsleutelen wat hij via experimentele schriftuur versleuteld had — datgene waarvoor mijn vader hem zo hooglijk waardeerde.’ ‘t had een roman kunnen zijn, maar dat is het (gelukkig) niet.

Is ’t een biografie? Dan toch alleen maar als biografie een open genre is, zoals Sigrid Bousset het in een FB-bericht suggereert. Om een klassieke biografie te zijn staat de auteur te dicht bij haar onderwerp. Wat ik haar niet vertelde lijkt ook wel op een memoir, het boek verzamelt (jeugd)herinneringen, persoonlijke  herinneringen aan de mens die ze beschrijft. 
Ik onthoud de kritiek op close reading: ‘Toen ik op de universiteit aankwam was close reading de tekstbenadering bij uitstek, ook van de professor die mijn vader was: aandacht voor wat er staat, the words on the page, voor vorm, voor stijl, structuur, symboliek. Onnodig om de tijdgeest waarin een werk tot stand komt, om het leven van de auteur, om tekenende gebeurtenissen te betrekken bij de analyse van het werk, laat staan te pogen het psychogram te tekenen van wie de pen vasthoudt. Net dat was mij gaandeweg steeds meer beginnen intrigeren: het ongeordende, ongecontroleerde, de niet-gecensureerde laag die vóór het spreken en schrijven komt, vóór de taal en de vorm. Tijdens onze gesprekken had ik gepoogd ernaar te peilen. Ivo was schrijvend bezig geweest het verleden te verwerken, een leven lang. Therapeutisch schrijven dus, hoewel die term te mijden was, niet conform de tekstideologie uit die tijd.’ Die woorden: ‘de tekstideologie uit die tijd’ !
Er is een feministische laag in het boek. Christiane Faes, levensgezellin van Ivo Michiels, wordt door haar man naar de marge geduwd, iets waar we ook vandaag nog voor gewaarschuwd mogen worden, suggereert Sigrid Bousset. Ze heeft het over zichzelf waar ze schrijft: ‘Ik werd aangekondigd als de vrouw van mijn schrijvende man en de dochter van de criticus.’
Roman, coming of age, biografie, memoir, literaire kritiek, feministisch statement … Het boek is veel tegelijk. Ik ben uiteraard niet de enige die het opmerkt. Elke recensent die ik raadpleeg zegt het: ‘Veel tegelijk’. Volgens recensent Bart Van der Straeten is het zelfs té. Johan Velter vindt het daarenboven ‘bakvisgeleuter'. Daar tegenover staat Aleid Truijens die In de lage landen waardering uit. Ook Benny Madalijns is pro: ‘Voor wie geïnteresseerd is in literatuur, geheugen, canonvorming en macht, is dit boek dan ook een absolute aanrader.’ Vind ik ook. Ik denk daarenboven dat dit boek een voorbeeldige weg uittekent. Wil literatuur in deze tijden van artificiële intelligentie nog iets te betekenen hebben? Zet ChatGPT & C° een hak, slecht de muren!
Flor Vandekerckhove⇲

Sigrid Bousset. Wat ik haar niet vertelde. 2025. A’dam. De Bezige Bij. 480 p. Over dat boek postte ik eerder al Hoe zwart was Ivo Michiels.

Park Atlantis: wandelen in een lichte staat van surrealisme

Dat alles overkwam mij op zondag 29 maart 2026. Dat is wel niet echt retro, maar ’t is toch al voorbij. Ik wandelde richting Vosseslag. Dat is Bredene niet meer, maar ’t is ook nog niet echt De Haan. Ik sloeg in, trok naar Park Atlantis, da’s niet echt de Vosseslag. ’t Was nog geen lente, maar sneeuwen deed het evenmin. Ik telefoneerde met een nochtans overleden dichter en ging zitten op een bank die daar niet stond. In de sneeuw dan nog, terwijl het een kurkdroge dag was. (Met de welwillende medewerking van ChatGPT.)

HET POORTJE STAAT open. Ik verlaat de Violierenlaan en treed binnen in de mij onbekende wereld van Park Atlantis. Op de parking staan enkele auto’s. Ergens in zo’n blokkendoos is Antonio Machado (°) aan ’t werk, ik denk op ’t derde, waar ik in zo'n doos licht zie branden. Hij schrijft: ‘Gaandeweg ontstaat de weg.’ Ik stap verder, verwonderd als ik ben over het terrein dat groter is dan ik dacht, ik schat wel tien hectare. Ik zie nóg gebouwen, er is nóg een parking, er zijn tennisvelden, er is een hangar, er is een volley- en een basketplein, er is een speelweide, er zijn petaquevelden. Geen mensen. Ik geraak niet meer van dat terrein af, het is compleet omheind. Ik telefoneer Machado en vraag om raad. Hij antwoordt: ‘Waarde vriend, Bloeien er witte madeliefjes tussen het tere gras?’ Achter het hekken zie ik gazons, in een tuintje hangt witte was. Geen mensen. Even denk ik dat ik helemaal terug moet keren, tot aan de Violierenlaan, maar dan zie ik een slagboom. Daarachter een rondpuntje. Ik wandel een eindje door de Vissersstraat, kies Koordestraat en kom op ’t einde weer op de Driftweg. En heel die tijd heb ik geen mens gezien. Thuis bekijk ik de foto’s van de wandeling. Verbaasd zie ik mezelf op een bank zitten, in een sneeuwlandschap dat ik tijdens ’t wandelen niet eens heb opgemerkt. Ik begrijp dat ik in een licht surrealistisch verhaal terechtgekomen ben, iets wat wel past bij een park dat Atlantis heet.
Flor Vandekerckhove⇲

(°) In dbnl staan twaalf in ’t Nederlands vertaalde gedichten van Antonio Machado. [Overgenomen uit De Zesde Ronde. Jaargang 7. (1986).]

Twee jongens van 1949

De foto van Tom Waits haal ik van zijn FB-profiel. Mijn foto is gemaakt door Kris Verdonck. Ik vraag aan de AI-machinerie: ‘Voeg die twee samen.’ De machine antwoordt: ‘Piece of cake.’

WE ZIJN VAN ’t zelfde jaar. Komt het daardoor? Je kunt ons samen een gedicht van Charles Bukowski horen declameren, ‘The Laughing Heart’. Er is een antifascistisch lied dat we beiden graag aanheffen, een echte linkse klassieker. Je moet hier maar eens luisteren. In vier van mijn lievelingsfilms tekent hij present: Down by Law, Paterson, Father Mother Sister Brother en in het kleinood Coffee and Cigarettes. Ook inspireert hij me veelvuldig tot het schrijven van nieuwe handpalmverhalen, oneliners en driezinnenverhalen. En wat ook meetelt: we zijn beiden al lang van de drank af.
Al wat hierboven staat is nog geen reden om ons samen in de trukendoos van ChatGPT te gooien, dat is waar. Dat ik het nu toch doe, komt door van een citaat dat ik zojuist van ’t net pluk, woorden van Tom Waits: ‘… the odd thing about this life is that you spend half your time trying to get people to listen to you and the rest of the time trying to get them to leave you the fuck alone.’ Momenteel corrigeer ik de proeven van mijn nieuwe boek (°), tijdrovend karwei. Tijdens dat nalezen stel ik me meermaals de vraag die Tom Waits zich ook stelt, of toch soortgelijke vraag: is het niet vreemd dat een schrijver er de helft van zijn tijd alles aan doet opdat mensen hem zouden lezen en er de rest van de tijd streng over waakt dat ze hem met rust laten? 
Flor Vandekerckhove⇲

(°) Het nieuwe boek wordt een kroniek van mijn tienerjaren. In die zin is het een vervolg op GAUW! waarin ik het over mijn kindertijd heb. Het nieuwe boek heet TIENERKLANKEN, naar een televisieprogramma dat toentertijd op ons, tieners, afgestemd was. 

Leo Copers, Clarice Lispector en ‘t verband tussen die twee

Vier allegorische koppen, Leopoldpark Oostende. Rechtsboven: Clara Lispector. Rechtsonder: Leo Copers. 

AAN LEO COPERS (°1947) verkocht ik ooit een duivenhok, inclusief de tortels die erin woonden. In ruil verwierf ik twee tekeningen van de meester. Of Leo dat hok nog heeft, weet ik niet, maar de tekeningen moest ik achterlaten bij een vrouw die ik ontvlucht ben. Vandaag, wandelend in ’t Leopoldpark van Oostende, moet ik daar weer aan denken. Dat komt door de Vier allegorische koppen in de vijver, vier bronzen beelden die het hoofd net boven water houden, werk uit 1998 van Leo Copers.

Ik zit op een bank. Vijverwater glinstert, meeuwen krijsen. In mijn jaszak zit een bundel columns van Clarice Lispector (°1920-1977†). Op de flap wordt de Braziliaanse een van de grootste twintigste-eeuwse auteurs van het Latijns-Amerikaanse continent genoemd. Het boek (°) heb ik tien jaar geleden al gelezen en dit staat onderstreept: ‘En ik ben geboren om te schrijven. Het woord is mijn heerschappij over de wereld. Sinds mijn kinderjaren heb ik verscheidene sterke roepingen gehad. Een daarvan was schrijven. Waarom weet ik niet, maar die roeping ben ik gevolgd. Misschien omdat ik voor de andere roepingen een langere leertijd zou nodig hebben, terwijl bij het schrijven de leertijd bestaat uit het eigen leven dat in en om je heen geleid wordt. (…) Ik heb vanaf mijn zevende geoefend om ooit de taal in mijn macht te krijgen. En toch is het telkens ik de pen oppak alsof het de eerste keer is. Elk boek van mij is een moeizaam en gelukkig debuut. Dat vermogen om mezelf volledig te vernieuwen naarmate de tijd verstrijkt, is wat ik leven en schrijven noem.’ Veel daarvan herken ik. Vooral dat ‘telkens de eerste keer’.

Clarice Lispector en Leo Copers hebben elkaar nooit ontmoet. Zij is te vroeg gestorven om te kunnen zien hoe Leo zich ontwikkelt tot de internationaal vermaarde kunstenaar die hij geworden is. Wat is dan het verband tussen de Braziliaanse auteur en deze Vlaamse kunstenaar? Dat kan toch alleen maar dit verhaal zijn dat hen samenbrengt.
Flor Vandekerckhove⇲

(°) Clarice Lispector. De ontdekking van de wereld – Kronieken (2016). Privédomein. De Arbeiderspers. Bijdragen die zij tussen 1967 en 1973 schreef in de zaterdageditie van Jornal do Brasil. Keuze, vertaling en nawoord Harrie Lemmens. 456 p.

Schrijven: wat een leven!

Portret van de schrijver als bediener van een hoogtewerker.

SOMMIGEN ZEGGEN: ALLEEN de tekst telt. Bij mij is dat anders, ik verneem graag alles over de achtergrond waartegen een schrijver werkt. Over zo’n achtergronden heb ik vijf extreem korte verhalen liggen, telkens exact honderd woorden. Achteraf heb ik er filmpjes van gemaakt, dat is mijn manier om aan auteurslezingen te doen. Je kunt ze op youtube bekijken, ze duren nauwelijks een minuut. (Flor Vandekerckhove⇲)

(160 - 70 - 120 - 170 - 150)

1. Isaak Babel is wellicht de schrijver die ik ’t liefst van al lees. Dank zij de goede zorgen van De Slegte heb ik me diens Brieven naar Brussel (1925-1939) aangeschaft. Op 17 april 1935 schrijft Isaak Babel een brief aan zijn echtgenote. Daarin vertelt hij over het verschil tussen een broodschrijver en een literator⇲.

2. Lucia Berlin — Handleiding voor poetsvrouwen is een mooie verhalenbundel. Een van Lucia’s zonen vraagt haar over die verhalen: 'Wat is fictie is en wat is echt gebeurd?' En dit is wat ze hem daarover zegt⇲.

3. Daniil Charms — Het leven van de Russische absurdist Daniil Charms was ronduit verschrikkelijk, maar zijn verhalen zijn memorabel. Zozeer zelfs dat de schrijver ook vandaag nog in Rusland bezongen wordt in een lied dat hem ongetwijfeld zou plezieren.

4. Karl Ove Knausgård — Ik zal de laatste zijn om al die dikke boeken te lezen, maar Knausgård heeft met Mijn strijd ongetwijfeld een meesterwerk geschreven. Hij leeft in veel betere omstandigheden dan Daniil Charms, maar ’t ziet er niet naar uit dat hij er gelukkiger om is. Wat is er aan de hand met dat schrijversvolk?

5. Flor Vandekerckhove — Ook ik heb uiteraard een achtergrond. Die van mij bestaat uit een beroepsleven waarin ik allerlei moeten doen heb om me een bete broods te verschaffen. Gelukkig ben ik onderweg van de drank afgeraakt.

West-Vlaanderen, meest industriële provincie

De Jacobinessehoeve in Bredene, met foto’s van Johnny Verplancke. Hij fotografeert al dan niet geklasseerd erfgoed in de staat waarin het zich bevindt. Zijn indrukwekkende collectie staat hier op flickr⇲. In 2022 maakte hij twee reeksen over de Jacobinessehoeve van Bredene. De fotoreeks leidt hij in met een geschiedenis van dat erf. 

IN DE KRANT staat iets wat me verbaast: ‘Het is wellicht geen toeval dat de stijging van het aantal werkzoekenden het grootst is in West-Vlaanderen, de meest industriële provincie van Vlaanderen.’ DE MEEST INDUSTRIËLE PROVINCIE! Daar moet ik even van bekomen. 
Vroeger, toen ikzelf van de tewerkstelling deel uitmaakte, bewoog ik me autorijdend van her naar der. Al rijdend constateerde ik telkens wat de cijfers toen ook zeiden: West-Vlaanderen telt meer varkens dan mensen. Varkenskoten alom en voor de rest: ‘Akkers en weiden als wiegende zeeën die groenen langs stroom en rivier.’ Zo was het al toen Willem Gijssels op ’t einde van de negentiende eeuw dat vers schreef, zo was het nog toen ik vijfendertig was, vijfenveertig, vijfenvijftig… Zo was het nog altijd toen ik vijfenzestig werd en afscheid van de tewerkstelling nam. Gevolg gevend aan de goede raad verwoord in Oud worden voor beginners deed ik mijn auto weg. Sindsdien doorklief ik niet langer de provincie,

Ik zat nog niet goed in mijn zetel neer of daar veranderden de dingen. Langzaam — of vlug, dat kan ook — wijzigde het aanschijn van West-Vlaanderen, tot wat nu in de krant de meest industriële provincie van Vlaanderen heet. Is dat niet kras?
Tania rijdt. In Bredene trekken we via de Sluizenstraat naar de Blauwe Sluis waar het de Brugse Steenweg opgaat. Niets dan akkers en weiden waarop trekvogels op krachten komen, de NoordEde ligt er verzorgd bij. We rijden over Klemskerke en voorbij Vlissegem. We passeren Vijfwege waar de straatnaam verandert in Oostendse Steenweg. We passeren Houthave, Meetkerke, tot we een bordje Brugge-Sint-Pieters zien. We zijn bijna in Brugge en op heel die weg zie ik alleen maar akkers en beemden. Onderweg bevestigt niets me dat West-Vlaanderen de meest industriële provincie is.
Flor Vandekerckhove⇲

In voettochten van 20 tot 30 kilometer wandelde Tania in 2020-21 omzeggens heel Vlaanderen af. Ik zette haar af waar ze vertrok en haalde haar op waar ze aankwam. Intussen zocht ik plekjes waar ik (over) kon schrijven. Dat leverde telkens een verhaal op, een impressie, een observatie, een vignet, een enkele keer ook een gedicht. 26 van die stukjes werden in 2021 verzameld in een boekje met als ondertitel ‘Een queeste naar Vlaamse identiteit’. Jan Loones leverde het voorwoord. Ook dit e-boekje (70 pagina's, veel foto's) van uitgeverij De Lachende Visch is gratis voor wie erom vraagt. Vragen doe je via liefkemores@telenet.be. (Vermeld ‘Langs Vlaamse wegen’. Alleen beschikbaar in pdf.)

Modernist Delmore Schwartz en de politiek

’T WAS VIA een omweg dat ik de Amerikaanse auteur-dichter Delmore Schwartz (°1913 - 1966†) leerde kennen en die omweg was Lou Reed. Dat vertelde ik al in een inleiding. Daarna haalde ik ’s mans biografie in huis, The Life of an American Poet (°). Ik vertaalde ook een gedicht van Schwartz, postte iets over de band tussen de dichter en Lou Reed en liet me door Delmore inspireren in Gisteren op de Spinoladijk, een handpalmverhaal. Nog was ik met die mens niet klaar, maar ik hield er toch mee op. 

In de biografie had ik nochtans de krasse uitspraak ‘Always apolitical’ onderstreept en me voorgenomen om die te confronteren met wat Alan Wald over Schwartz schrijft in Marxism and the Modernist Poet. Dat opent met een citaat van Schwartz: ‘De revolutie is een beroep op zichzelf, dat de schrijver als mens moet ondersteunen, maar zonder op te houden een volwaardig schrijver te zijn.’ Is dat apolitical? ’t Is in elk geval iets om over na te denken. 

Wald vindt tal van tekenen die aantonen dat Delmore de goede zaak steunt: ‘De naam van Delmore verschijnt in elke verklaring van de League for Cultural Freedom and Socialism (LCFS), Amerikaanse afdeling van de Internationale Federatie van Revolutionaire Kunst, aangekondigd door Trotski, André Breton en de Mexicaanse muralist Diego Rivera.’ Wat weet Wald nog? ‘Zijn eigen relatie tot het marxisme werd genuanceerd door zijn nadrukkelijke afkeer van elke vorm van zelfomschrijving, behalve die van dichter (…)’

Tussen ’t begin van de jaren dertig en ’t einde van veertig wordt het culturele leven in de Verenigde Staten almaar rechtser, een verrechtsing die ook af te lezen valt in Partisan Review, cultureel blad waaraan Delmore Schwartz participeert: ‘Enkele jaren later zouden ze geld ontvangen van het door de CIA gefinancierde American Committee for Cultural Freedom, (…). Daarna was hun reputatie binnen links voorgoed besmeurd; alle herinnering aan de inspirerende, onafhankelijke marxisten die ze ooit waren geweest, werd achtergelaten (…).’ En de dichter? ‘(…) Delmore zat politiek gezien gevangen in een keurslijf dat hij zelf had gecreëerd. Hij had al te lang geworsteld met zijn eigen ambigue motieven en probeerde de tegenstrijdige aspecten van zijn identiteit met elkaar te verzoenen. Onder de ondraaglijke omstandigheden van de Koude Oorlog kon hij de onvermijdelijke botsing daarvan simpelweg niet overleven. Hij beweerde soms dat zijn standpunten niet waren veranderd, maar zijn naam prijkte nu prominent op het briefpapier van het American Committee for Cultural Freedom, een grimmige stem van anticommunistisch liberalisme (…)’ (°°°)

Flor Vandekerckhove⇲

(°) James Atlas. Delmore Schwartz. The Life of an American Poet. 1977. Uitg. Farrar, Straus & Girox. 417 p. Over de poëzie van Delmore Schwartz staat een vrij in te zien essay op ’t net: Rediscovering Delmore Schwartz: A Journey Through His Poetic Legacy. De Revisor plaatste in 1983 een Nederlandstalig essay Over Delmore Schwartz.

(°°) Alan Wald. Marxism and the Modernist Poet. In Against the Current. No.212, May June 2021.

(°°°) Over de werking van dat comité bestaat een magistrale studie. Frances Stonor Saunders, Who Paid the Piper, The CIA and the Cultural Cold War. 1999.

 

Verlangen naar zee

 

Rechts: op de reclameaffiche worden de duinen van Bredene niet als troef vermeld.  Ik vraag ChatGPT om er voor mij die troef aan toe te voegen (links).

MENSEN HEBBEN NIET altijd naar zee, duinen en strand verlangd. Integendeel, ze bleven er ’t liefst ver van weg. Zee stond voor scheepsbreuken, zeeziekte, overstroming, epidemieën en verdrinking. Dat verandert pas tussen 1750 en 1840. (°) 

In 1830 is Oostende voor de honderd procent een vissersstad, van toerisme is daar nauwelijks sprake. Dat verandert vanaf 1837. In Bredene is toerisme in die tijd zelfs onmogelijk. Architect Erwin Mahieu zegt daarover: ‘Bredene-aan-zee was vóór de aanleg van de tramlijn voor een toerist nauwelijks bereikbaar. Er was ook nauwelijks bebouwing en bewoning. Anders dan in Oostende en Blankenberge, waar belangrijke woonkernen tegen de kustlijn lagen.’ Voor Bredene verandert dat pas bij het kantelen van de eeuw. Mahieu weer: ‘Aan het kruispunt Driftweg/Kapelstraat met de Duinenstraat ontstaan de eerste herbergen met logies. De uitbouw van de Koninklijke Baan in 1902-1904, gevolgd door de aanleg van de parallel lopende kusttram in 1905, werken de ontwikkeling van Bredene-Duinen in de hand. De eerste hotels "De Meiboom" en "L'Espérance" worden opgetrokken.’ (°°) 

Nu moet er alleen nog volk gelokt worden. Er ontstaan publicitaire nieuwigheden. Het toerismeboek is zo’n nieuwigheid. Mars publiceert in 1896 La Vie d’Ostende. In 1914 verschijnt La cote belge de La Panne à Knocke, waaruit ik een stukje vertaal: 

‘Breedene, van breed en dunne [sic], heeft een oppervlakte van 1814 hectaren en een bevolking van 5000 inwoners.’t Is een kuststation dat nog aan ’t ontstaan is. Achter de duinen en langs de elektrische tramweg Oostende-Blankenberge trekken zich al enkele villa’s en hotels op. L’oeuvre du Grand Air heeft er een groot gebouw gezet waar talrijke ziekelijke kinderen tijdens het zomerseizoen verblijven. Op initiatief van Z.M. Leopold II is men begonnen, vanaf Bredene, met proeven van bebossing: lindebomen, wilgen, populieren enzovoort. De kleine sparrenbomen zijn bijzonder mooi. Tussen de ijzerweg en de macadamweg, wisselen bloemperken en kreupelhout elkaar af. Bovenop een duin heeft men, voor je aan de golf komt, een afdakje in de vorm van een paddenstoel gebouwd, vanwaar men een zeer mooi uitzicht heeft op de weiden, bewerkte velden en beboste delen. Bredene zal ten oosten, zoals Mariakerke ten westen, een uitbreiding van Oostende worden. Een kapel, gebouwd in 1715, ter ere van Onze-Lieve-Vrouw van de Duinen, en beter bekend onder de naam Ons Lieve Vrouw Kapelletje [dat staat er zo in ’t Nederlands] is in de omgeving een gerenommeerd bedevaartsoord.’

Nog zo’n nieuwigheid is de toerismeaffiche. Op ’t net vind ik er een die de troeven van Bredene-Duinen aankaart. Dat het vlakbij Oostende ligt is zo’n troef. Aanlokkelijk zijn ook la mer, la campagne, les courses en de molen van Hubert. Van zo’n op de affiche afgebeelde ezel vind ik zelfs sporen in mijn familiearchief.

Flor Vandekerckhove⇲

(°) Alain Corbin. Het verlangen naar de kust. 430 p. Uitg. Sun Nijmegen. 1989. Oorspronkelijk: Le territoir du vide. L’Occident et le désir du rivage, (1750-1840). Parijs (Aubier) 1988. 

(°°) Erwin Mahieu en Frank Huyghebaert. 100 jaar Bredene aan zee in beeld. 102 p. (Ik vind in dat boek geen publicatiejaar.)

Slow cinema

Midden: regisseur Kelly Reichardts (Foto Conor Williams)

VAN REGISSEUR KELLY Reichardt (°1964) hebben we twee films gezien. Naar The Mastermind (2025) gingen we in Lumière kijken, Certain Women (2016) zagen we op Netflix. 
De vrouwen in Certain Women banen zich een onbevredigende weg door ’t leven, ze worstelen met beperkte mogelijkheden. Ze mogen leraar zijn of advocaat, ze toeven in de maatschappelijke marge, net zoals een derde vrouw uit het verhaal, een paardenmeisje. Hun wegen kruisen elkaar, zonder dat de passage iets oplevert. De advocate staat een client bij in een hopeloze zaak, het paardenmeisje wordt verliefd op de lerares die vier uur onderweg is om een uur les te geven, waarna ze bij nacht & ontij vier uur terug moet rijden. Dat over en weer gerij wordt de lerares teveel en ze geeft de job op. Het paardenmeisje beslist haar vier uur verder op te zoeken. Dat valt tegen. In het stadje vangen we een glimp op van de advocate. Biedt het huwelijk een oplossing uit zo'n onbevredigend leven? Neen, toont Reichardt ons tussendoor. Dat is het zowat. Kelly Reichardt toont ons de impasse waarin de kleine man zich omzeggens per definitie bevindt, in dit geval vier vrouwen. 
In The Mastermind probeert zo’n kleine man op spectaculaire manier de impasse te doorbreken. De kunstroof die hij organiseert, bewijst het: grootse daden zijn echt niet geschikt voor de kleine man. Hij slaat op de vlucht. Een jeugdvriend is trots op hem, ten onrechte, de mislukte kunstrover geraakt in almaar slechtere papieren en wordt uiteindelijk gearresteerd tijdens een betoging waaraan hij niet eens participeert. Op ’t einde van beide films denk je terneergedrukt: wat gaat er van die mensen geworden. Antwoord: het leven gaat gewoon door en hoopgevend is dat niet. 
Dit is niet Hollywood. Reichardts toont Amerikaanse ervaringen die de filmindustrie ons onthoudt, ook door het ritme dat ons in commerciële films opgedrongen wordt. Slow cinema is een term die valt als haar films besproken worden, ’waardoor het publiek de tijd krijgt om na te denken.’ Kelly Reichardt zegt daar zelf over: ‘Ik vind het tempo van films een constante aanval op de zintuigen. Ik denk dat het tempo commercieel gedreven wordt en dat het erom gaat zo min mogelijk te zien.’  

Op Wikipedia lees ik dat haar films minimalistisch genoemd worden. Een interview: ‘Je maakt al 30 jaar films en geeft al die tijd ook les. Is je relatie tot filmmaken daardoor veranderd?’ Ze antwoordt: ‘We moeten allemaal onze rekeningen betalen, en ik heb een baan als docent. Ik ben er nooit vanuit gegaan dat ik van filmmaken zou kunnen leven. Dat was in de jaren 90 niet iets wat voor mensen zoals ik mogelijk was, dus in de tijd waarin ik opgroeide, was het niet realistisch om daar zo over na te denken. Lesgeven is gewoon zo'n integraal onderdeel van mijn leven geworden, naast het filmmaken. Die twee dingen gaan voor mij echt goed samen en het helpt me om de druk te verlichten.’
Ik surf naar de Openbare Bib Oostende. Daar staat nog een en ander van Kelly Reichardt in de rekken: First cow (2022); Wendy and Lucy (2010) en Meek’s cutoff (2014).
Flor Vandekerckhove⇲ 

Velerlei maquis is een essay uit 2024 waarin ik een periode uit het werk van Charles Baudelare, Paul van Ostaijen en Bob Dylan belicht, meer bepaald de tijd waarin ze hun werk in het verborgene (het maquis uit de titel) produceren. Zoals al de e-boeken van uitgeverij De Lachende Visch is ook dit essay van 32 pagina's gratis voor wie erom vraagt. Er is een PDF-versie en het is ook beschikbaar in EPUB. Je kunt bestellen via liefkemores@telenet.be⇲. De Weggeefwinkel zorgt ervoor dat het in je mailbox valt. (Vermeld titel en zeg welke versie je verkiest, pdf of epub.)

Die van de Groenedijk zijn de beste

In 1962 ontmoetten meisjes van de Groenendijk ons op een plekje tussen de casino en park Leburton.

Groenedijk 

 

dat ik dat nog weet

Raymonde

Lucienne

en Frieda

van de Groenedijk

kwamen ons opzoeken

achter het casino

Lucienne was de mooiste

z’ is ook vandaag nog steeds een mooie vrouw

Frieda droeg sexy schoentjes 

dat ik dat nog weet

je kon een beetje teen zien

Raymonde en ik wisselden een fotootje

waarop ze naast een auto stond

een Volkswagen

Arjette vond die foto in mijn portefeuille

waarna ik hem aan Raymonde teruggaf 

of Raymonde mijn foto ook teruggaf

herinner ik me niet

Lucienne en Frieda zie ik ook vandaag nog

altijd goed voor een babbel

die van de Groenedijk 

 

Flor Vandekerckhove⇲

Op 't einde van 2020 ontwikkelde ik een 'eenvoudige, nieuwe manier van schrijven' die geheel de mijne is. Groenedijk is op die manier geschreven. Mij kwam het ook toe de nieuwigheid een naam te geven, alsmede de vereisten ervan in steen te beitelen: proza in de vorm van een vers, afgekort provovers (mv. provoverzen? de beoefenaar ervan: een provoversaal?) Dat provovers werd door mij geijkt in vier geboden. (1) het provovers telt exact honderd woorden, titel niet inbegrepen; (2) de titel van het provovers bestaat uit één woord; (3) leestekens ontbreken, alsook kapitalen (behalve als het een eigennaam betreft); (4) de vorm van het provovers kenmerkt zich door lijnafbrekingen, dermate georganiseerd dat ze het lezen faciliteren. Visueel maken die lijnafbrekingen er een vrij vers van — een proza+ — dat de lezer kan savoureren als ware ’t eenvoudige poëzie van het soort dat een spreker gemakkelijk parlando ten gehore brengt. 

Bij uitgeverij De Lachende Visch verscheen in 2023  Gesprekken met Polleke, een verzameling van vijftig dergelijke provoverzen. Zoals alle e-boeken van De Lachende Visch is ook Gesprekken met Polleke gratis. Mail erom (vermeld de titel en zeg of je ’t in pdf of epub wilt hebben): liefkemores@telenet.be⇲.