Over de honderden en honderden die ik zag passeren

Op 12-13 september ging in Oostende ManiFiesta door, indrukwekkend gebeuren, gedragen door de inzet van 2.500 activisten en sympathisanten van de PVDA. Ik moest terugdenken aan een 1-Meimanifestatie van Amada, die ik in 1972 in Gent gezien had.

WIE MIJ EEN beetje kent, weet van mijn trotskistisch verleden. Een van de eerste posts in deze blog gaat daarover: Over identiteit. Ben ik daar nog mee bezig? Ah, ik ben nu vooral oud en ambieer een rustig levenseinde, maar mijn politieke opvattingen zijn niet echt veranderd, ik schrijf erover in De g-spot van de politiek. Dat ik ook elders terecht had kunnen komen, vertelde ik al in De kindercommunes van Pannekoek. Ik hield in die tijd alle opties open, zo ook AMADA.
In 1972 volbracht ik mijn legerdienst. Daar leerde ik een jongen uit Denderleeuw kennen die ook partijloos was en zoekend. Ik nodigde hem uit om op 1 mei naar Gent te komen. ’s Middags organiseerde AMADA daar een optocht. We gingen kijken. Mijn maat en ik waren ferm onder de indruk van de vele rijen ordentelijk voortschrijdende partijleden. We zagen een organisatie die naam waardig. Wat ik echter ook opmerkte, was dat iedereen afgepeigerd leek.
Afgepeigerd! Dat wáren al die mensen ook, onderhevig als ze waren aan een nooit aflatend militant ritme en een fel doorgedreven partijdiscipline. Dat las ik zojuist in een boek van Louis van Dievel, het waargebeurde verhaal van een afvallige van AMADA. (°) 
Ik maak een sprong vooruit in de tijd. In de jaren tachtig probeerden wij, trotskisten, onze activisten lijfelijk in het centrum van de arbeidersklasse te positioneren, het spoor, de metaal. Renaat Willockx, Amadees van het eerste uur, kwam me uitleggen waarom dat ging mislukken: ‘Wij konden in die jaren’, zei hij, ‘duizend studenten naar de fabrieken sturen. Honderden en honderden hebben dat niet volgehouden en hebben afgehaakt.’ Hij wist dat het bij de trotskisten om maar enkele tientallen ging, wat daardoor gedoemd was te mislukken. Overdreef hij met zijn ‘duizend’? Feit is dat ik lang geleden die ‘honderden en honderden’, tijdens die 1 mei-optocht in Gent, aan mij had zien voorbijtrekken.

Flor Vandekerckhove⇲

(°) Louis Van Dievel. De dokter is uw kameraad niet: Uit het leven van Guust van Mol. 2020. Pelckmans Uitg. 368 p.

Fanmail en de gevolgen ervan op mijn leesgedrag

 Delphine Lecompte en Vladimir Majakovski (°1893 - 1930†) 

‘ELKE OCHTEND STAP ik met frisse tegenzin uit bed. En dan....lees ik De Laatste Vuurtorenwachter. Mijn dag gered!’ ’t Staat in een mail, van een lezeres nog wel. De Laatste als hart onder de riem, alsmede als riem onder het hart. Weg laat ik haar verwensingen ten aanzien van d’r werkgever, een mens waardoor ze danig tegen de werkdag opziet. 

Hoe het komt weet ik niet, mij doen die verwensingen zin krijgen om Delphine Lecompte uit de kast te halen. Ik kies voor een brief die Delphine aan Vladimir Majakovski (°1893 - 1930†) schrijft, zeggend dat ze hem in de zoo leert kennen. Daar ontmoet ze ‘een mooie melancholische ietwat stugge nachtdierenverzorger’ die haar naar huis meeneemt waar ze samen meermaals de liefde bedrijven. Dat vrijen is niets om over op te scheppen, maar op zijn nachtkastje liggen wel de verzamelde gedichten van Majakovski tot wie mijn lievelingsdichter in haar brief zegt: ‘En alles was verbonden: de zoo, de opsluiting van de zebra, de strepen en de hoeven van het verdoemde beest, de donkerte en de temperatuur van het nachtdierenverblijf, de korst van mijn boterham, de obscene glinstering van de aardbeiconfituur, de spottende grimas van de demonische plompe lori, de galmende stem van de mooie melancholische ietwat stugge nachtdierenverzorger zelf, de ziel van het meest panische nachtdier (een hazenlipvleermuis), mijn wens om te masturberen met een hatelijke schaapscheerdersschaar, u en ik.’ (°)

Flor Vandekerckhove⇲

(°) Delphine Lecompte. Wilde brieven aan woestelingen. 2023. Uitg. Borgerhoff & Lamberigts, Gent. 438 p. 

Over wiskundige oplossingen en over spieken

Rechts: Gregori Perelman, Russisch wiskundige. De kerel die links in beeld staat, doet maar alsof.

OP 9 SEPTEMBER vernam ik iets wat er al een tijdje zat aan te komen: een AI-model loste een probleem op waar wiskundigen al meer dan een eeuw hun tanden op breken. 
Mij deed het weer denken aan wijlen Filip Defever (°1962 - 2023†), met wie ik in ’t passeren altijd een leuke babbel had. Filip was doctor in de wiskunde, wat betekent dat hij gedurende meerdere jaren diepgaand wetenschappelijk onderzoek verricht had naar een specifiek wiskundig vraagstuk. (°) Wat zou hij me over dat nieuwe exploot van AI verteld hebben? 
Dat deed Filip graag, over wiskundigen vertellen. Ik herinner me zijn verhaal over Gregori Perelman (°1966), Russische wetenschapper die een heel moeilijk wiskundig probleem opgelost had. Zijn vondst veranderde de moderne wiskunde. Perelman won er prijzen mee, ondermeer een waaraan een miljoen dollar vasthing. Hij weigerde alles, zeggend dat hij thuis al had wat nodig was. Filip had pretoogjes toen hij me dat vertelde. In Gregori Perelman zag hij een geestesgenoot, ook Filip had thuis al wat nodig was.
Over dat exploot van AI lees ik ook dat een Australische wiskundige gelijkenissen ziet met zijn eigen onderzoek. Open AI heeft volgens hem zijn onderzoekslijn gevolgd om tot de oplossing te komen. Als ik dat goed begrijp, zegt die mens dat het AI-model bij hem heeft AFGEKEKEN! Wat aan die machinerie een herkenbaar menselijk aspect geeft, want dat deed ik destijds ook als ’t wiskunde betrof: afkijken, vooral bij Jean-Pierre Casier die naast me zat. Afkijken of spieken, we hadden er in ons jargon een woord voor: tappen.
Flor Vandekerckhove⇲

(°) Om u een idee te geven waarmee Filip zich onledig hield: hier staan 57 publicaties opgelijst waarbij Filip Defever vernoemd wordt. Ik heb nooit ten volle begrepen waarom iemand van dat kaliber, nadat hij uit het buitenland was teruggekomen, hier zijn tijd moest verdoen met lesgeven aan een Oostendse middelbare school, iets wat hij overigens wel graag/goed deed.

Nadat het leven me van stad naar stad had gebracht, van werk naar werk en van vrouw naar vrouw, streek ik in Bredene neer, waar ik ook mijn jeugd had doorgebracht. Daar startte ik een schrijfproject dat onderzocht hoe het anderen vergaan was. Ik delfde sporen van schoolmakkers op, jongens waarmee ik tijdens m’n tienerjaren de schoolbanken in een Oostends college deelde. 

Had het iets te betekenen, het leven van die babyboomers in de sixties? Ik schreef er een boekje over, Tienerklanken, zo genoemd naar een TV-programma dat in die tijd voor ons gemaakt werd. 

Tienerklanken is een e-boek (117 pagina’s in pdf of epub naar keuze), uitgegeven door De Lachende Visch en gratis verspreid door De Weggeefwinkel. Vraag ernaar via liefkemores@telenet.be en het boekje valt vandaag nog in je mailbox. GRATIS! (Vermeld: ‘Tienerklanken’ en zeg epub of pdf.)

Bevrijding van Bredene

Eerste persoon links: mijn oud-klasmakker Willy De Keyser, voorzitter NSB-Bredene.

WAT IK GRAAG doe is naast de kwestie schrijven. Ik weet niet of dat verantwoording behoeft, maar doordat ik er nu toch over begin… ’t Heeft met originaliteit te maken. Waarom zou ik schrijven zoals iedereen 't al doet? Dat heeft toch geen zin. ’t Heeft ook met mijn way of life van doen, wie gepensioneerd is, leeft sowieso naast de kwestie. En ’t heeft met mijn visie te maken die stelt dat ‘t pas naast de kwestie is dat de dingen zich literair openbaren.
Woensdag ging ik in mijn woonplaats een tentoonstelling bekijken die groots aangekondigd werd als Bevrijding van Bredene. Onderweg was ik in gedachten verzonken, zoals deze: elk jaar neem ik spontaan de tram naar Blankenberge om daar de grote zomertentoonstelling te zien. Waarom onderneem ik dan nauwelijks moeite om dat in mijn thuisgemeente te doen? Tegen de tijd dat ik aan het Meeting & Event Centrum arriveerde, was mijn vraag nog steeds onbeantwoord. Dat komt doordat het Staf Versluyscentrum bij mij om de hoek ligt, veel tijd om na te denken geeft dat niet. En 't is naast de kwestie.

Alzo teken ik present op de tentoonstelling Bevrijding van Bredene. Naast de kwestie is ook dat ik daar Willy De Keyser (°1950) ontmoet, Bredenaar en oud-schoolmakker van ’t college — op de klasfoto's is hij nummer 16. Op die tentoonstelling is hij prominent aanwezig omdat hij sinds kort voorzitter is van de plaatselijke Nationale Strijdersbond. Dat wij de leeftijd bereikt hebben die ons geschikt maakt om Belgische oud-strijders te presideren… daar was ik toch even niet goed van. 

Flor Vandekerckhove⇲

De tentoonstelling bevrijding van Bredene loopt nog tot en met 12 september in het mec Staf Versluys in Bredene. 

Anne Morelli kwam er ook haar boek voorstellen. Elementaire principes van oorlogspropaganda. Hernieuwde uitgave 2022. Vertaling Elvis Peeters. Uitg. EPO. 127 p.

Dwalen met Nick Tosches door de straten van Oostende

Een imaginaire ontmoeting in Oostende: Nick Tosches in het Funky Friet House.

DWALEN DOOR OOSTENDE is iets wat ik graag doe, zeker met Nick Tosches (°1949-†2019), een babyboomer, net als ik. ’t Laat ook telkens sporen na. Begin januari 2025 ben ik, in ijzige koude, vanuit Bredene naar hem toe gefietst, met een pizza op mijn staantje. Dat ik zoiets gedaan heb, komt door zijn gedicht Pizzaman, iets wat ik dan al schrijvend overneem. Waarna ik de teugels der verbeelding vier, en die pizza uiteindelijk in ’t café van Maurice Vanlake bezorg, in een vintage versie van de Alfons Pieterslaan. Daar heb ik ook nog een slotstuk aan gebreid, waarin ik u deelachtig maak aan mijn bedoelingen die even achterbaks als literair zijn.
Vandaag verlaten Nick en ik de boulevard en duiken, daarin geholpen door Google Streetview, de Torhoutsesteenweg in. Traag navigerend leer ik onderweg iets bij: ge kunt via Streetview ook hier en daar bij mensen binnenkijken, zoals op de hoek met de Muscarstraat bijvoorbeeld, in het Funky Friet House. Gecharmeerd door de naam gaat Nick Tosches er meteen aan een tafeltje zitten. Doordat het een imaginaire ontmoeting betreft krijgt hij van de patron een gratis proevertje. 

’t Is hoe dan ook tijd om het over enkele gedichten van Nick te hebben, verzameld onder If I Were Robert Stack. (°) Typisch Tosches: een met noir doordrenkt surrealisme. Bij het lezen helpt het als je weet dat Robert Stack de viriele held uit ‘The Untouchables’ is. Tosches gebruikt dat imago als vehikel om thema's als identiteit, mannelijkheid, ouder worden en de duistere keerzijde van de Amerikaanse cultuur te verkennen. Met zijn zelfkantpoëzie haalt hij de mannelijkheid van Hollywood onderuit. Een kort stukje volstaat al om te begrijpen hoe Tosches het aan boord legt:

Heer, laat iedereen weten dat ik in gedachten

een hoed draag,

ook al ziet niemand die;

dat ik in gedachten geen broek draag,

ook al zien zij die, keurig gestreken, met een vouw.

Flor Vandekerckhove⇲

(°) In Nick Tosches. The Nick Tosches Reader. 2000. Boston, Da Capo Press, Perseus Books Group. 593 p. De Nick Tosches Reader inspireerde me eerder ook al tot Daags na moederdag⇲; Ik ken de weg naar zee⇲; Schrijvers en de truken van de foor⇲ en Altijd schrijdt hij voort, de tijd⇲.

Vastraken, ergens ten westen van Oostende (Droom 44)

Vlakbij het vliegveld van Maiakerke Oostende lag een trainingsbaan voor renpaarden. Op een dag in 2019 fietste Johnny Verplancke erlangs en zag dat het terrein niet langer onderhouden werd. Hij vereeuwigde het momentum kort voor de site compleet verdween. Meer foto’s van die shoot op At The Races (2019).

IK MOEST DRINGEND boomstammen leveren op een werf nabij het kanaal, maar vond weer eens de weg niet. Iemand wees me op de gps, maar ik verloor me in de handleiding die vele honderden bladzijden telde. Een oud-collega die passeerde had me kunnen helpen, maar hij was bezig met eigen zaken. Een vrouw die juist haar winkel sloot zag mijn nood, maakte haar winkel weer open en vroeg me binnen. Daar begon ze zich meteen te ontkleden. Ze zei: ‘Ik wil alleen maar helpen.’ Een misverstand. Altijd weer droom ik diezelfde droom: ik wil weg en het lukt maar niet. (Flor Vandekerckhove⇲)

In gedachten toef ik in Sleidinge

De Laatste Vuurtorenwachter in een imaginaire ontmoeting met Marc Mestdagh en Isabelle Larmuseau.

EEN BERICHT OP Messenger: ‘Dag Flor, Indertijd woonde ik in Oostende, in de Amsterdamstraat, niet ver van je uitgever. Ik ben toen enkele keren bij jou, naast de vuurtoren, op bezoek geweest. Onlangs nog stootte ik in mijn kast weer op je eerste boeken.’ Getekend: Marc Mestdagh. Die eerste boeken, waarover mijn correspondent het heeft, dateren uit een ver verleden, 1991, 1992. (*)
Ik googel ’s mans naam en kom in Sleidinge terecht, waar mixed media-kunstenaar Marc Mestdagh (°1966) samenleeft met advocaat Isabelle Larmuseau. Hun adres is, lees ik, ook ‘mensenruimte’ deWeverij. 't Is de voormalige textielweverij van Isabelles familie.
Neemt Marc het me kwalijk als ik het een galerie noem? DeWeverij, zegt hij, is méér. Naast tentoonstellingen zijn er lezingen, grotere bijeenkomsten en kleinere vergaderingen, en nog dingen die het jargon samenvat als events. Marc beschouwt de totaalaanpak van deWeverij trouwens als iets wat deel uitmaakt van zijn kunstenaarschap. 
Je weet hoe ’t gaat: pas al schrijvend/lezend wordt het je duidelijk wat er te schrijven/lezen valt. Gaandeweg realiseer ik me dat dit een mini-essay over ‘contact opnemen’ wordt, over ‘elkaar opzoeken’, over 'ontmoeten', meer dan over kunst. Als het tóch over kunst gaat, is 't over de kunst/literatuur die in dat 'ontmoeten' ontstaat.

De boeiende website van deWeverij geeft goesting om naar Sleidinge te trekken en de 'mensenruimte' zelf te bekijken. Problemen kan dat niet opleveren, er zijn openingsuren, er is een Routebeschrijving en er zijn parkeermogelijkheden. Goesting om werk van Marc Mestdagh in real life te beleven is er ook. In deWeverij zijn trouwens niet alleen zíj́n assemblages & collages te zien, in 'het magazijn' staat ook werk van gasten die in de galerie mochten exposeren. 
Helaas wordt mijn goesting beknot door mijn inmiddels legendarisch tekort aan sociabiliteit. Gekoppeld aan een leeftijd die het onaantrekkelijk maakt om tram, trein, bus naar het verre Sleidinge te nemen, ziet het er niet naar uit dat ik er ooit geraak.
Wat een goede aanleiding is om nog eens de lof te zingen van de digitale wereld die veel andere schrijvers zeggen te verafschuwen. Die wereld schenkt me het medium waarin ik  - ik die intussen alle contact met uitgeverijen schuw - mijn almaar aangroeiend oeuvre verspreid. Bovendien kan ik dat sinds kort verrijken met imaginaire ontmoetingen waarbij ik tóch nog onder de mensen kom, hen tóch nog opzoek. Wat aan zo’n mini-essay een licht surrealistisch karakter geeft, iets wat ik ook bewust nastreef. En bovenal: het laat Polleke toe om me te vergezellen, in dit geval naar deWeverij in Sleidinge.
Flor Vandekerckhove⇲

(*) Flor Vandekerckhove. De smaak van zeewater. Verhalen. Uitg. Manga, Oostende. 1991. 172 pp. Het Kasteel. Roman. 1992. Uitg. Manga Oostende. 144 p. Beide boeken zijn alleen nog antiquarisch te koop.

August Vermeylen leren kennen

AAN HET BEGIN van de Tweede Wereldoorlog wordt August Vermeylen (°1872 - 1945†) door de Duitse bezetter ‘kaltgestellt’: hij mag niet langer werken. Rechtse kranten nemen hem in ’t vizier, en niet alleen Volk en Staat. Zelf zegt hij erover: ‘Ik begrijp eenvoudig niet meer wat daar omgaat. Ik heb mijn leven lang voor de Vlaamsche zaak gewroet en gevochten, ook buiten elke politiek om voor de Vlaamsche cultuur geijverd, en voor de eendracht onder alle Vlamingen. (…) Wat hebben die lui dan tegen mij? (…) Uit klerikaal-nationalisme vliegen ze in de armen van de Duitschers. En dezen zijn het juist, die voor hun nationalisme het gevaarlijkst zijn.’
Ik sla een boek dicht over de oorlogsjaren van Vermeylen. (°) Dat boek wilde ik lezen nadat ik over de 'oorlogstrapatsen' van Cyriel Verschaeve gelezen & geschreven had en daarna ook over die van Stijn Streuvels. Ja, ik had een beetje antidotum nodig. Dat Vermeylen-boek levert dat ook wel. Ik was wat blij dat ik La Flandre profonde kon verlaten en vernemen hoe het er bij intellectuele stedelingen aan toeging. 
Doordat auteur Hans Vandevoorde veel dagboekfragmenten van Vermeylen gebruikt, is zijn boek ook rijk aan petite histoire, een verademing voorwaar na al de pathos van Verschaeve en de zijnen: ’Voor Vermeylen was het meest penibele dat tabak vanaf 1 november 1943 werd gerantsoeneerd. Hij kostte begin van het jaar al 400 frank per kilo en in augustus haast het dubbele. Vermeylen: “ik rook nog slechts één pijp per dag”.’ Spijtig dat ik niet meteen een foto vind van de man als pijproker.
Van August Vermeylen wist ik eigenlijk alleen dat hij zijn naam aan het Vermeylenfonds gegeven heeft en voor de rest kende ik alleen maar dit citaat: ‘[…] om iets te zijn moeten wij Vlamingen zijn. — Wij willen Vlamingen zijn, om Europeërs te worden.’ 

Wie was die man eigenlijk? Wel, ik heb een aanrader. Sinds kort staat er op YouTube een lange documentaire over Vermeylen. De video wordt nauwelijks bekeken en da’s spijtig. Sta me toe dat ik u erheen leid en neem er de tijd voor, want ’t duurt langer dan een uur: De Vlaamse rector die een culturele revolutie ontketende. Wie niet zoveel tijd heeft, kan kijken naar Een leven in het teken van taal en verbinding, da’s tweeëntwintig minuten. En als ook dat nog te lang duurt, heb ik nog iets liggen van twee minuten: ‘150 jaar fris en onbelegen’, maar dat is vooral vogelgezang.
Flor Vandekerckhove⇲

(°) Hans Vandevoorde. Stil verzet: De oorlogsjaren van August Vermeylen. 1939-1945. Uitg. Lannoo. 2024. 360 p.

Zoeken naar Irving Stettner, ‘waar de gaspitten verstopt zitten met overgelopen erwtensoep’

Er zijn op ’t net nauwelijks foto's van Irving Stettner te vinden. Ik vond een wazig kopje en vroeg ChatGPT om het scherper te maken en in kleur. Ook vroeg ik een achtergond te creëren met exemplaren van Stroker, literair tijdschrift dat Irving Stettner van 1974 tot 2004 uitgaf.

EEN ESSAY VAN Guillermo O’Joyce gaat over een Amerikaanse dichter-schrijver-schilder waarvan ik nooit eerder gehoord heb: ‘Irving Stettner is de oorspronkelijke straatjongen. En dat is hij al 70 jaar gebleven. Hij heeft geen socialezekerheidkaart, omdat hij weinig interesse heeft in zekerheid en hij zich nooit heeft laten meeslepen door het schadelijke socialisatieproces dat de meeste van onze zielen kenmerkt. Hij leeft uit twee koffers in eenkamerappartementen waar de gaspitten van het tweepitsfornuis verstopt zitten met overgelopen erwtensoep.’ O’Joyce erkent in Irving Stettner een geestesgenoot. Dat valt te begrijpen, hij is net zo: ‘Het leven van Stetttner getuigt van de kracht en vreugde die we zouden kunnen bereiken als we onze angst voor armoede zouden overwinnen. (°)
Wil deze Irving Stettner zijn huur betalen, dan moet hij zijn werk op straat verkopen. Dat komt doordat hij zich afzijdig houdt van de kunstscene: ‘Om een ​​echte kunstenaar, een “professional”, genoemd te worden, moet je je werk aan een publiek laten zien en er geld voor krijgen. Om deze prestigieuze titel te verdienen, moeten niet alleen de kunstenaar en zijn werk eerst door een ingewikkelde keten van ontmande idioten met de juiste connecties worden gefilterd, die allemaal geloven dat kunst een beschavingsmanoeuvre is. (…) Het aantal mensen dat schrijver of schilder wil worden is legio, stuk voor stuk zo hersenloos dat ze bij het minste of geringste bereid zijn hun overspannen emoties te temperen tot beheersbare proporties, als dat maar een beetje respect oplevert, zo niet garandeert.’ 
Niet zo Irving Stettner, althans volgens O’Joyce. Toch heeft Amazon niet weinig van Irving Stettner in de aanbieding: drie ‘pamplets’, drie boeken waarin hij heeft meegewerkt, een theaterstuk, enkele dichtbundels, waaronder een recente Pigeon Feature: Selected Poems 1967-2002. Op instagram staan hier ook drie gedichten te lezen en daar zie ik menig schilderij van hem op de reguliere kunstmarkt staan.
Wat zegt O’Joyce nog? ‘Is Stettner een dwaas? Natuurlijk. Maar niet meer dan een Chaplin, Keaton of W.C. Fields. (...) Hij is een van die zeldzame schepsels, een vrij mens. Met vrij bedoel ik dat hij geloof heeft – niet geloof in de religieuze clichématige betekenis van dat woord, maar geloof dat hij zowel in de mens als in de natuur het royale kan vinden die hem blij maakt om te leven. En Stettner vindt dat royale overal.’ 
Op Wikipedia vind ik niets over Irving Stettner. Niet zonder moeite vind ik op ’t net een fotootje, ergens staat zijn geboortejaar (1922), geen sterfdatum. ChatGPT komt me helpen: Hij stierf op vrijdag 9 januari 2004 op 81-jarige leeftijd in zijn huis in Dallas, Pennsylvania. ‘Zijn overlijdensbericht in de lokale krant vermeldde dat hij vredig thuis stierf. Hij liet zijn echtgenote Mihoko Kato, zijn dochters May en Mona, en zijn tweelingbroer Louis (die destijds in Parijs woonde) achter. In overeenstemming met zijn wensen is er geen uitvaartdienst gehouden.’ 
Er valt meer over Irving Stettner te vertellen. Hij was redacteur van Stroker, een avant-garde tijdschrift met gedichten, proza ​​en kunst, dat tussen 1974 en 2004 verscheen. Het is het enige tijdschrift in Amerika waaraan Henry Miller de laatste jaren van zijn leven heeft bijgedragen. Ook over Irvings tweelingbroer, Louis, valt nog iets te vertellen. Ik denk dat ik die twee eens in een ‘imaginaire ontmoeting’ naar Oostende haal, naar de Chatelet bijvoorbeeld, zeer geschikt etablissement om over artistieke families te praten. Kortelings op dit scherm!
Flor Vandekerckhove⇲

(°) ‘kiss me, I’m still alive: on irving stettner’ in O’Joyce, Guillermo. Miller, Bukowski and Their Enemies: Essays on Contemporary Culture. 160 p. Pinter & Martin, 2011.

Met Guillermo O’Joyce en Kenneth Rexroth in ’t Leeshuus

Tijdens een imaginaire ontmoeting in ’t Leeshuus van Oostende: (links) Kenneth Rexroth (°1905 - 1982†) en (rechts) Guillermo O’Joyce (°1941). Ze bespreken een boek uit 1957.

OOIT BEN IK eraan begonnen, en meteen ben ik er ook weer mee gestopt. Dat komt doordat ik toen nog niet wist hoe je dat boek moet lezen. Vergeefs zocht ik hoe de verhaallijn zich gaandeweg ontplooit, ik zocht een plot en vond er geen. O’Joyce zegt erover: ‘Kerouac loste het probleem op door een lineaire vertelling te vermijden; in plaats daarvan maakte hij van elk fragment een prozagedicht, een op zichzelf staande eenheid; verleden, toekomst en heden werden in korte tijd afgewisseld totdat de Tijd zelf oploste.’
Nu lees ik een alinea en geniet van de schoonheid die mij daarin wordt toegestopt: ‘Die nacht in Harrisburg moest ik op een bankje in het station slapen; bij zonsopgang gooiden de leidinggevenden me eruit. Is het niet zo dat je je leven begint als een lief kind dat in alles gelooft wat er onder het dak van je vader gebeurt? Dan komt de dag (…) waarop je beseft dat je ellendig, arm, armzalig, blind en naakt bent, en met het gelaat van een afschuwelijke, treurende geest ga je huiverend door een nachtmerrieachtig leven. Ik strompelde uitgeput het station uit; ik had geen controle meer. Alles wat ik 's ochtends zag, was een witheid als de witheid van een graf. Ik stierf van de honger.’ De alinea komt uit On The Road van Jack Kerouac en da’s ook het boek waarover ik het in de openingszinnen had.
De twee auteurs die ik momenteel aan ’t lezen ben, hebben dat boek gerecenseerd, Guillermo O’Joyce en Kenneth Rexroth, de eerste in ‘kerouac, the hero we needed’. (°) De tweede in een bespreking die gewoon On the Road heet. (°°) 
Waneer het boek van Kerouac in 1957 uitkomt is Rexroth vijfenvijftig jaar oud, O’Joyce is zestien: ‘Gelukkig had ik On the Road gelezen en door de States gereisd voordat ik naar de universiteit ging. Dankzij Kerouac kon ik een zekere afstandelijkheid en scepsis bewaren ten opzichte van de onzin die me als “hoger onderwijs” werd voorgeschoteld.’ En verder: ‘(…) tijdens die reizen door het land tussen 1959 en 1968, allemaal geïnitieerd door Kerouac, vond ik mijn ware universiteit en de eerste aanzet tot het tegengif tegen de verbale onzin die me de volgende vijftig jaar zou worden toegeworpen.’ Het boek, zegt O’Joyce, ‘(…) had dezelfde stimulerende werking op jongeren in de Verenigde Staten. Ze trokken de open weg op en ontdekten zelf wat Kerouac hen in zijn boek had willen laten zien: de verscheidenheid van de mens en de kleine beetjes schoonheid die overal te vinden zijn.’ Dat is de taal van een jongeman, iemand die naar ‘the road’ verlangt. Volledigheidshalve moet ik zeggen dat O’Joyce ook wel de keerzijde van Kerouac ziet: ‘Op welk moment veranderde een groot kunstenaar als Kerouac in een nutteloze martelaar?’
Rexworth bespreekt het boek al bij ’t verschijnen ervan, in 1957. Hier spreekt een oudere man: ‘On the Road heeft de drive die een breed publiek zal aanspreken. En (…) wat de roman echt belangrijk maakt, is de authentieke, nieuwe, boeiende en opwindende schrijfstijl die hem die drive geeft. (…) wat het boek gaande houdt, is de kracht en schoonheid van de schrijfstijl.’ 

Waar O’Joyce de boodschap benadrukt is het bij Rexroth de stijl. Dat laatste is merkwaardig, omdat anderen die stijl juist verwerpelijk vinden. Truman Capote zei: ‘That’s Not Writing. That’s Just Typing.’ Dat Capote daar zo over denkt komt ook doordat Kerouac zelf beweert dat hij het boek in drie weken geschreven heeft, haastig, op een rol papier, zodat hij niet telkens het blad op de typemachine moest wisselen. O’Joyce doorprikt die mythe: ‘De definitieve versie van On the Road is evenzeer het resultaat van het herschrijven door een Viking-redacteur als van het herschrijven dat Kerouac zelf heeft gedaan.’
Rexroth is kritisch voor de ideologie van het boek. Over de daarin geportretteerde jongeren zegt hij: ‘Hun waarden zijn die van de meest conformistische leden van de middenklasse die ze verachten, maar dan enorm overdreven. Ze zijn gedemoraliseerde en mislukte kleine Babbitts. Deze roman zou eens en voor altijd moeten aantonen dat de hipster de woedende conservatief is. (…) Deze personages hebben het tijdsbesef van eendagsvliegen en kleine kinderen. Ze hebben het altijd over 'vroeger', waarmee ze zes maanden geleden bedoelen. (…) Moriarty begint letterlijk uit elkaar te vallen, hij verliest een deel van zijn duim, zijn benen werken niet meer als vroeger, zijn lenigheid is verdwenen, hij kan de gevolgen van zijn daden niet langer ontlopen. Maar hij dendert nog steeds voort, als een bulldozer die de controle kwijt is en op alcohol rijdt.’ Maar kijk, een verwerpelijke moraal kan evengoed waardevolle literatuur opleveren: ‘Het is geschreven door een nieuwe auteur, met de beste proza ​​die de San Francisco Renaissance vertegenwoordigt (…).’ Kerouac mag als mens misleid zijn door zijn materiaal, hij is niet misleid als kunstenaar. ‘On the Road is een studie naar het snelle uiteenvallen van een soort Golem. De 'held', Dean Moriarty, is een androïde, een menselijk ogend mechanisme zonder innerlijk, dat een essentiële veer heeft gebroken en op hol is geslagen.’
Er valt veel meer te vertellen, én over het boek én ook over de twee recensies. Maar O’Joyce en Rexroth zijn het met mij eens: dit volstaat voor deze keer. We verlaten 't Leeshuus, nemen elk een deelstep die daar staat en vertrekken ermee, elk onzes weegs.
Flor Vandekerckhove⇲

(°) O’Joyce, Guillermo.  In Miller, Bukowski and Their Enemies: Essays on Contemporary Culture. 160 p. Pinter & Martin, 2011. 

(°°) On the Road. In Three reviews bij Kenneth Rexroth, online te lezen in het Bureau of Public Secrets. 

[De vertalingen  die ik uit die twee stukken meegeef zijn van Google Translations.]