De Française Benoîte Groult weet wel waarom

Om mijn stelling kracht bij te zetten, laat ik Benoîte Groult mijn oud-stamcafé op de Opex opzoeken, café Zeemansverlangen. (°) (Illustratie tot stand gekomen met behulp van artificiële intelligentie.)

ER IS EEN tijd geweest waarin Oostende zowel volks als chic was. Dat het de twee was, bepaalde zelfs de identiteit van de stad. Daar kan veel voor, tegen en over gezegd & geschreven worden, maar dit staat vast: het bracht indrukwekkende kunst & literatuur voort. Ik postte er in 2015 een mini-essay over: Maskers, winkeliers en kosmopolieten.
Aan de vuurtoren ontplooit zich momenteel soortgelijke situatie. De toevloed van nieuwe residenten op de Oosteroever enerzijds en de oude bewoning op de Opex anderzijds maakt de vuurtorenwijk zowel volks als verwant aan de beau monde. De geschiedenis van Oostende leert ons dat het een vruchtbare voedingsboden voor literatuur & kunst is.
Benôite Groult (°1920 - 2016†) is het daarmee eens. In 1988 publiceert ze Zout op mijn huid (Les vaisseaux du coeur). (°°) De roman vertelt over de liefde tussen een Parijse intellectuele uit de beau monde en een visser zoals er op de Opex duizenden geleefd hebben: ‘En met de onbuigzaamheid die toen de plaats innam van mijn persoonlijkheid kon ik hem zijn gebrek aan cultuur niet vergeven, zijn gewoonte om de haverklap te vloeken, zijn voorkeur voor bedrukte jacks en voor sandalen waarbij hij sokken droeg, zijn sarcastische glimlach bij abstracte schilderijen die hij de dag ervoor in het museum in enkele zinnen die blijk gaven van een boosaardig gezond verstand had afgekraakt; noch zijn duidelijke voorliefde voor Rina Ketty, Tino Rossi en Maurice Chevalier, precies die zangers die ik niet kon uitstaan en die ik op mijn beurt in een paar besliste zinnen met de grond gelijk had gemaakt! Ik vergaf hem niet dat hij het brood in zijn handen sneed en zijn vlees van tevoren op zijn bord, noch dat hij een beperkte woordenschat had die twijfels opriep over zijn denkvermogen.’ De tegenstelling tussen die twee heeft hoe dan een grote liefde bewerkstelligd èn een literair meesterwerk gecreëerd.
Is dat vissersvolk dan zo speciaal? Daarvan lijkt toch ook Georges Perros (°1923 - 1978†) overtuigd. Hij ruilt Parijs voor Douarnenez. In Une vie ordinaire vertelt hij waarom en ook over zijn band met Île de Sain, Bretoens eiland dat zo sterk met de visserij verbonden is. (°°°)
Flor Vandekerckhove⇲

(°) Toen ik er stamgast was, werd het café uitgebaat door Christiane. Dirk Verhaeghe heeft oudere herinneringen: 'Bij tjap en Eugenie. Magische momenten beleefd als kind! Met opa toertje koaie de zondag en cokka, chips of sjokola.' Het café bestaat al lang niet meer.

(°°) Benoîte Groult. Zout op mijn huid. 2019. Uitg. Meulenhoff. 240 p.

(°°°) Eerdere stukken van schrijvers die met de Oostendse Oosteroever verbonden zijn: Guido Gezelle en de Oostendse vissers⇲; Georges Simenon en de Oostendse vissers⇲; IJslandjournaal van een dekzwabber (Karel Jonckheere)⇲; IJslandvaarders (Pierre Loti)⇲; Vanuit de duinen op de Oosteroever… (Gaston Duribreux)⇲.

Bredene, 1935

Arthur Koestler en Egon Erwin Kisch voor pension L’Aurore in Bredene, hoek Kapel(le)- en Gentstraat. (Illustratie gerealiseerd met behulp van artificiële intelligentie.)

DE DUITSTALIGE TSECHOSLOWAAK Egon Erwin Kisch (°1885 - 1948†) is een van de bekendste journalisten van zijn tijd. Ik lees erover in Bericht uit Bredene, brochure van John Gheeraert. (°) Zijn bijnaam heeft Kisch te danken aan een bundel reportages: Der Rasende Reporter. Hij schrijft ook romans en toneelstukken. In 1933 wordt hij door de nazi’s gearresteerd. Na een verblijf in de Spandaugevangenis zet men hem het land uit. Hij vestigt zich met zijn toekomstige echtgenote Gisela (Giesl) in Parijs.
In de zomer van 1935 ontvlucht hij het hete Parijs en zoekt verpozing in Bredene. Het koppel verblijft in hotel l’Aurore, op de hoek van Kapel(le)straat en Gentstraat. Het Grand Hotel Cosmopolite bezet de andere straathoek. Koch werkt er aan een reportageboek. Gisela tikt het manuscript. Aan zijn moeder schrijft Kisch: ‘Ich bin am Meer, und wenn man auch nicht meer baden kann, so lässt man sich doch von der Sonne bescheinen, und die Wellen bringen eine schöne Luft mit.’ Het koppel blijft in Bredene tot eind september.
Kisch en Gisela krijgen er bezoek van Arthur Koestler die ook enige tijd in de Aurore verblijft. In een brief (25 augustus 1975) aan Gheeraert bevestigt Koestler: ‘Egon Erwin Kisch and his wife Giesl definitly stayed in Bredene most of the time I was there. (…) Irmgard Keun and Joseph Roth were frequent visitors (…)’ Ook Koestler gebruikt zijn tijd in de Aurore om te schrijven, ‘but the book was never finished.’
Voor de petite histoire nog dit. In mijn jeugd heb ik de Aurore goed gekend. Het restaurant op de benedenverdieping was klant van vaders kiekenwinkel. De uitbater-kok hield er in de sixties een praktijk van bestellingen op maat op na. Telkens een klant kip bestelde, belde hij op om die gebraden kip meteen te leveren. Meermaals gebeurde het dat ik pas terug thuis, al meteen rechtsomkeert mocht maken met weer één gebraden kip.

Flor Vandekerckhove⇲

[Dit stukje krijgt een vervolg: Bredene, 1936.]

(°) John Gheeraert. Bericht uit Bredene. Vermaarde joodse emigranten in Vlaanderen. 53 p. Uitg. C. De Vries -Brouwers pvba, A’pen/A’dam. 1987. 

Ik zie dat er vandaag nog steeds veel boeken van EE Kisch te koop aangeboden worden, meestal Duits, een enkele keer Engels en Frans. Er is ook een biografie van de man beschikbaar: kijk bijvoorbeeld hier bij Amazon.

Tien gedichten die ik vertaal en declameer

Op het strand breng ik rond het kampvuur dichters samen wier poëzie ik vertaald heb. Van links naar rechts: Ian Campbell (met gitaar). Bovenste rij: Brendan Behan, Charles Bukowski, Florence Shaw, Franz Wright, De Laatste Vuurtorenwachter, Siegfried Sassoon, Gabriel Rosenstock, William Blake. Naast het vuur, met zonnebril: John Cooper Clarke. Iemand stuurde zijn kat. (Illustratie gerealiseerd met behulp van artificiële intelligentie.)

1. WERP DE TEERLING is mijn vertaling van ‘Roll the Dice’, tekst van Charles Bukowski. In de video hoor je de stem van Bono die de tekst in ’t Engels declameert, afwisselend met mijn Nederlandse vertaling die ik zelf voorlees. Werp de teerling⇲.

 

2. TIME TO BURRY Heroes is een tweetalig - Iers en Engels - gedicht dat de Ierse dichter Gabriel Rosenstock↗︎ schreef, ’t is een tanka. Ik maakte er een Nederlandse vertaling van en behield de tankastructuur: Tijd om helden te begraven⇲.

3. IN THE OLD Man laat de Schotse folksinger Ian Campbell. een mens aan het woord die het allemaal meegemaakt heeft. Zijn vader trekt ten strijde tegen de Boeren in Zuid-Afrika, zelf gaat hij de Groote Oorlog in en uiteindelijk moet hij het nog meemaken dat zijn kleinzoon naar Vietnam trekt. Ik vertaalde Campbells tekst in De oude man⇲.

4. ’IK WIL DE jouwe zijn’ is een vertaling die ik maakte van het gedicht ‘I wanna be yours’ van John Cooper Clarke. Hij declameert zijn gedicht en tussendoor lees ik mijn vertaling. I wanna be yours⇲

5. THE LAUGHING HEART. ‘Het lachende hart’ is een vertaling die ik maakte van ‘The Laughing Heart’ van Charles Bukowski. Op de film hoor je Tom Waits die de tekst in ’t Engels declameert, afwisselend met mijn stem die de Nederlandse vertaling voorleest.: The Laughing heart⇲.

6. DE TIEGER IS de vertaling die ik maakte van het gedicht The Tyger van William Blake. Patti Smith zingt het origineel, ik lees mijn vertaling. Op het einde speelt Mark Allen een instrumentale cover van Wild Horses van The Rolling Stones: De tieger⇲.

7. DE OUDE TRIANGEL is een vertaling die ik maakte van ‘The Auld Triangle’. Toen ik die maakte schreef ik de song toe aan Brendan Behan.  In De Laatste Vuurtorenwachter ben ik later op zoek gegaan naar de ware herkomst:  'Op zoek naar de ware auteur van The Auld Triangel'. Inmiddels weet ik dat Brendan het lied van de straat opgeraapt heeft. In deze video hoort u me de door mij gemaakte Nederlandse vertaling declameren, de cellomuziek is van Patrick Dexter: De oude triangel⇲.

8 HET PEYOTEJOURNAAL breekt af is een vertaling die ik maakte van ‘The Peyote journal breaks off’, gedicht van Franz Wright. U hoort mij eerst de vertaling declameren, daarna volgt Wright die zijn gedicht voorleest. De muziek is van David Sylvian. Muziek en declamatie van Franz Wright staan op de plaat ‘There’s a light that enters houses with no otter house in sight’: Het peyotejournaal breekt af⇲.

9. MAGIE VAN FABIOLA is een vrije vertaling — een herschrijving — die ik maakte van ‘Magie of Meghan’ van Dry Cleaning. Hier en daar hoor je de muziek van dat nummer: Magie van Fabiola⇲.

10. ’ZELFMOORD IN DE loopgraven’ is mijn vertaling van een gedicht van de Brit Siegfried Sassoon. In 1917 protesteerde hij met zijn Soldier’s Declaration tegen het verderzetten van de oorlog. Waarop men hem naar de psychiatrie afvoerde. De tekeningen in het filmpje zijn van Jacques Tardi. Bij ’t declameren begeleid ik mezelf op de strumstick: Zelfmoord in de loopgraven⇲.

Flor Vandekerckhove⇲

Over de methode (deel 2 van een drieslag)

In de Madridstaat van Oostende staan drie mannen. Ze zoeken er naar vervlogen tijden en meer bepaald naar een café dat in de herinnering 'Chez Paul' heet. De drie staan voor de gevel van wat ooit hotel Mon Rêve was, zoals een tipgever me meldt: 'Mijn grootouders hielden het hotel open in de jaren 50-60 en 70 . Een heel andere, leuke tijd toen. Het hotel had ingangen in de Lange- en de Madridstraat.' Een andere getuigt meldt dat daar later wel degelijk een 'Taverne Paul' geweest is.

Taverne Paul (BVBA) laat inderdaad een spoor na op ’t internet: Madridstraat 18. (oprichting BVBA: 1983).

Van links naar rechts: Koen Peeters, Hugo Brutin, Koen Broucke. 

HERINNER JIJ JE die keer dat ik het huis uit moest, omwille van een foto, een boek en een ets? De ervaring resulteerde in een drieslag waarvan Over de ouderdom al gepost werd en het derde deel - Over de brug - nog komend is. Over de methode is nummer twee.
Bij Corman haal ik het boek. (°) Daarin lees ik het verhaal van de expo die Koen Broucke in Gent organiseert. In dat boek roept het ene beeld een ander op, zoals ‘t ene woord het andere en de ene mens weer iemand anders. Onderweg laat dat bij Broucke schilderkunstige sporen na en die toont hij in de tentoonstelling. ’t Is een methode die ervoor zorgt dat toeval kansloos is.
De methode komt me bekend voor. Heeft Koen Peeters die niet prijsgegeven in zijn Kamer in Oostende? Dat is een boek waarin Broucke trouwens prominent aanwezig is. (°°) Bij Peeters heet die werkwijze perspectivisme. 
Van de weeromstuit pas ik op mijn beurt dat perspectivisme toe in deze drieslag, in een barbaarse variant weliswaar, haastig surfend over ’t internet, onderweg plukkend wat bruikbaar is en weer verder scrollend. Zodoende stoot ik op een FB-post van Broucke, 6 mei: ‘Wij delen hier graag de mooie impressie (…) die we ontvingen van Hugo Brutin, de nestor van de Belgische kunstkritiek.’ Ha!, denk ik meteen, Hugo Brutin komt ook voor in Peeters’ Kamer in Oostende. Ik haal het boek weer uit de kast en vind meteen het stuk waarin Brutin, samen met Peeters en Broucke, op zoek gaat naar een café waar Hugo destijds met dichter Paul Snoek placht te pintelieren. In Kamer in Oostende sluit die passage af met een droom. Brutin: ‘Een maand na zijn dood hoorde ik iemand binnenkomen in mijn kamer. Paul Snoek stond aan het voeteneind van mijn bed. Hij had zijn blauwe visserstrui aan, die stond in een vreemde punt vooruit. Hij stelde me gerust: “Hugo, je moet er niet mee inzitten. Het is allemaal in orde.” Hij was gekomen om me dat te zeggen.’ 
Flor Vandekerckhove⇲

(°) Koen Broucke (beeld), Annick Lesage (tekst), Wouter Deprez (voorwoord) en Doreen Gaublomme (inleiding). De kun­ste­naar die detec­ti­ve wil­de zijn. 2026. Uitgeverij Artha. 192 p. 150 ill. Hier staat meer.

(°°) Koen Peeters. Kamer in Oostende. 2019. De Bezige Bij, A’dam. 271 p.

Guido Gezelle: ‘Laat tot ’s werelds ende mij lopen langs uw waterbaar’

De Laatste Vuurtorenwachter en Guido Gezelle (°1830 - 1899†) ontmoeten elkaar op de Baelskaai in Oostende. (Illustratie gerealiseerd met behulp van artificiële intelligentie.)

OP 6 DECEMBER 1896 verschijnt voor ’t eerst De Zeewacht. Voor dat ‘katholiek, volksgezind weekblad voor burger en werkman’ schrijft Guido Gezelle meteen een nieuwjaarsgroet: ‘Och, Zeetje van Oostende’. Uitgever Alphonse Elleboudt publiceert het gedicht op 3 januari 1897. Dat had ik nooit geweten, ware het niet dat Willy Muylaert er in Het Visserijblad van 1 januari 1997 een artikel over publiceert. Om dat stuk te lezen hoeft u niet eens de deur uit. Googel [PDF] gezelle en de zee. Klik en - floep! - daar verschijnt op uw scherm: Guido Gezelle, Paster Pype en de Oostendse visserij. Met gedicht en al. (Flor Vandekerckhove⇲) 

Wij, met zand in onze schoenen is een memoir (25 bladzijden), waarin ik terugdenk aan de weg die kunstschilder Luc Martinsen en ik afgelegd hebben sinds onze eerste ontmoeting in 1988. Ik schreef dat boekje als een symfonie, een muziekstuk in drie delen, dat na het tweede deel onderbroken wordt door een interludium en afsluit met een coda. In de beste traditie van De Weggeefwinkel is ook Wij, met zand in onze schoenen gratis. U hoeft er alleen om te vragen. Mocht u interesse hebben, mail naar liefkemores@telenet.be↗︎. (Vermeld 'Zand' en zeg 'pdf' of 'epub'.)

Over de pretentie van Ilja Leonard Pfeijffer en ook over de mijne

Ilja Leonard Pfeijffer en De Laatste Vuurtorenwachter ontmoeten elkaar in de Oostendse visserskroeg ’t Vegeetje. Waardin Marie is getuige. (Illustratie gerealiseerd met behulp van artificiële intelligentie.)

EEN VAN DE allereerste posts in deze blog ging over loftsocialisten. ’t was de recensie van een boek over de ‘gauche caviar’ en de auteur maakte er een positieve balans van op. Hij noteerde ook het verdwijnen ervan en riep de ‘champagne left’ op om terug te keren: links heeft u nodig!
Telkens ik iets over/van Ilja Leonard Pfeijffer lees, denk ik: de loftsocialisten zijn terug! Deze in welstand levende auteur beweegt zich in het centrum van de bourgeoisie, waar hij zich links opstelt. Zo wijst hij de burgerij erop ‘dat de literatuur geen branche is voor winstmaximalisatie (…).’ Daar denkt de nieuwe eigenaar van de prestigieuze uitgeverij Grasset wellicht anders over.

Schrijvers, zegt Pfeijffer, ’leveren het magische product dat van jachtigheid, oppervlakkigheid en afleiding geneest en dat mensen in staat stelt om zich van consumenten te transformeren in lezers en om zodoende langdurig de vergeten weldaad te ervaren van aandacht.’ En in het slotwoord zegt hij ’t nog eens: schrijvers weten dat zij ‘de hogepriesters zijn van de aandacht.’ (°)
Als Pfeijffer al ergens een hogepriester van is, dan is ’t van de boekenverkoop. Commercieel succesvol als hij is, wordt hij omgeven door aura. Om hem heen straalt het aureool van mercantiel succes. Telkens de hogepriester zich naar de markt begeeft, zet zich een apparaat in werking van correctoren, redacteurs, producenten, omslagontwerpers, managers, verkooppromotoren, agenten, recensenten, reclamejongens, foreign rights officers, campagnestrategen, distributeurs, fans… een hofhouding die de verkoop naar grote hoogten stuwt. Daarin onderscheidt Pfeijffer zich niet van bijvoorbeeld pulpschrijfster Nora Roberts. Beiden produceren ze marchandise die voldoet aan een behoefte van escapisme, beiden presenteren ze een product dat consumenten belooft een wijl te kunnen ontsnappen aan het ‘multitasken’, aan ‘de bewust verslavend algoritmen van de sociale media’, ze beloven ‘een manier om onze mobiele telefoons uit te schakelen’, ze leiden lezers even weg van de wereld ‘van views, clicks en likes’. (°°) 

Mij enthousiasmeert de maatschappelijke pretentie van Ilja Leonard Pfeijffer niet. Wil je ontsnappen aan de wereld van views, clicks en likes, stap dan een wijle door de branding. ’t Is gezonder dan lezen en ’t kost niets. Ik kan je verzekeren dat je al wadend een en al aandacht wordt.

Wel bewonder ik Pfeijffers literaire pretentie. Over 'het boek' zegt hij: ‘Een schrijver heeft er jarenlang elke dag van het krieken van de ochtend tot ver na zonsondergang geconcentreerd aan zitten werken, terwijl hij of zij elke alinea, elke zin, elk woord en elke lettergreep duizend maal duizend maal heeft gewogen, overdacht en heroverwogen.’  Zo hoort het inderdaad, dat is wat de schrijver onderscheidt van de schrijvelaar. En waarom doet de schrijver dat? Om ons te verrassen met woorden. Ja, dat vat de taak van de literaire schrijver goed samen: Verrassen Met Woorden.

Schrijverspretentie heb ik ook - zonder pretentie hoef je er zelfs niet aan te beginnen. Wat ikzelf in mijn praktijk wil aantonen is dat literatuur ook gedijt op de plek waar mensen scrollen, swipen en surfen, op de plek van de kapitalistische ontaarding zoals ze is. Vindt u het pretentieus dat ik me durf te meten aan Pfeijffer? Wat dacht u anders van deze? Mijn pretentie voedt zich aan deze van Bob Dylan die, dixit Allen Ginsberg, de artistieke uitdaging aanging om te zien of er in de jukebox plaats kon zijn voor grote kunst, en hij bewees dat het kon.’ Dylan in de jukebox, ik in de blog.
Flor Vandekerckhove⇲

[Aan dit stuk ging vooraf: Over de toekomst van de schrijverij⇲.]

(°) Ilja Leonard Pfeijffer. De toekomst van de literatuur. 2026. De Arbeiderspers A’dam/A’pen. 34 p. De tekst is deze van de Joost Zwagerman Lezing 2025. De citaten van Pfeiiffer komen uit die tekst. 

(°°) Nu moet ik me ook niet dommer voordoen dan ik ben. Ik weet ook wel dat Pfeijffer en Roberts een ander marktsegment bedienen. Ik ken het onderscheid tussen literatuur en lectuur. De stijl die de ene aanwendt zal de andere net ontwijken. Over dat onderscheid schreef ik lang geleden al Verwerp het cliché! Omhels het geheim!

Gesprek tussen mijn jonge en mijn oude zelf

In de Inkomhal van het Grand hôtel de l’Espérance van Bredene zitten mijn jonge en mijn oude zelf elk in een zeteltje.

‘JIJ BENT OUD’, had mijn jongere zelf me gezegd, ‘jij hebt makkelijk praten’. Mijn oudere zelf antwoordde: ‘Je hebt tijd genoeg, je hoeft nergens over in te zitten. Op ’t einde zal je weten dat je een zondagskind geweest bent en dat de goden je welgezind waren.’ Mijn jongere zelf vroeg: ‘Maar zou ik toch niet beter beenhouwer worden?’ Toen hoorden wij het muziekje van de ijscoman. We haastten ons naar buiten en kochten een hoorntje. Geen slagroom, dat doen we niet. We genoten van het ijsje en vergaten het gesprek verder te zetten. Anders had ik het hem wel even gezegd. (Flor Vandekerckhove⇲) 

Nadat het leven me van stad naar stad had gebracht, van werk naar werk en van vrouw naar vrouw, streek ik in Bredene neer, waar ik ook mijn jeugd had doorgebracht. Daar startte ik een schrijfproject dat onderzocht hoe het anderen vergaan was. Ik delfde sporen van schoolmakkers op, jongens waarmee ik tijdens m’n tienerjaren de schoolbanken in een Oostends college deelde. 

Had het iets te betekenen, het leven van die babyboomers in de sixties? Ik schreef er een boekje over, Tienerklanken, zo genoemd naar een TV-programma dat in die tijd voor ons gemaakt werd. Dat boekje is nu beschikbaar.

Tienerklanken is een e-boek (117 pagina’s in pdf of epub naar keuze), uitgegeven door De Lachende Visch en gratis verspreid door De Weggeefwinkel. Vraag ernaar via liefkemores@telenet.be en het boekje valt vandaag nog in je mailbox. GRATIS! (Vermeld: ‘Tienerklanken’ en zeg epub of pdf.) 

Georges Simenon en de Oostendse vissers

In een reeks korte posts breng ik de nieuwe bewoners van de Oosteroever in contact met beroemde auteurs die aan het vissersleven in hun wijk herinneren. Hierboven: Georges Simenon (°1903 - 1989†) en De Laatste Vuurtorenwachter ontmoeten elkaar op de Baelskaai. Achter hen bevindt zich het nummer 12, eertijds was daar het hoofdkwartier van de ondernemingen van Decrop. (Illustratie gerealiseerd met de hulp van ChatGPT.)

DAT GEORGES SIMENON schepper van commissaris Maigret is, weten we allemaal. Naast die politieromans schreef Simenon ook andere verhalen. In een ervan spelen Oostendse vissers de hoofdrol. Le clan des Ostendais werd in 1947 uitgegeven en in 1976 als Vlucht uit Oostende vertaald. Maigret beschrijft in 175 bladzijden hoe Oostendse vissers bij de aanvang van de Tweede Wereldoorlog de stad ontvluchten. Vijf vaartuigen van eenzelfde familie komen in La Rochelle terecht. Simenon weet waarover hij het heeft. In een brief aan John Gheeraert schrijft hij: ‘Je connais bien Ostende. J’étais Commissaire aux réfugiés belges à La Rochelle lorsque, au 1940, six chalutiers d’Ostende, avec femmes, enfants et… leurs meubles se sont réfugiés dans le port. J’ai eu les meilleurs rapports avec eux (…)’. Meer erover in Vlucht uit Oostende.
Flor Vandekerckhove⇲

Georges Simenon. Le clan des Ostendais. 217 p. Editions Gallimar. 2009. De Nederlandse vertaling, Vlucht uit Oostende, is enkel nog antiquarisch te vinden.

De toekomst van de schrijverij

In de Oostendse visserskroeg The Sailor ontmoeten Sébastien Bailly en De Laatste Vuurtorenwachter elkaar om het over de toekomst van de schrijverij te hebben. De Fransman is erg onder de indruk van deze jonge versie van waardin Martine, die de artificiële intelligentie voor ons in dit plaatje bedacht heeft.

TRAAG ALS IK ben, arriveer ik overal erg laat. Bloggen ontdek ik pas op de drempel van 2011-'12. Daarna had ik ook nog veel tijd nodig om passende vormen voor die schrijfpraktijk te ontwikkelen, zoals bijvoorbeeld het mini-essay zoals u er nu een leest. Daar komt nu ook nog de indrukwekkende machinerie van de artificiële intelligentie (AI) bovenop, fenomeen waarop ik wil reageren. Want daarvan ben ik overtuigd: alles wat ’t internet al lang in 't schrijversvak teweegbrengt, zal nu door AI exploderen. Zo ook deze contradictie: de boekenverkoop keldert (°) en tegelijk presenteren zich meer schrijvers dan ooit op de markt.

De Franse Sébastien Bailly zegt in 'Une IA a écrit mon roman': ‘Binnenkort geeft AI aan iedereen de mogelijkheid om een roman te schrijven, door bijvoorbeeld te zeggen: ik wil dat de hoofdfiguur een gevallen prins is en de heldin een verpleegster die in een rustoord werkt; dat ze elkaar ontmoeten en verliefd worden; een onmogelijke liefde die via een en ander maakt dat ze in uiteindelijk toch in elkaars armen vallen. En je geeft AI de opdracht om de kwestie in tweehonderd bladzijden te klaren. Deze AI is al tegen morgen praktisch beschikbaar.’ (°°) Volgt print on demand  en klaar is kees, weer presenteert zich een nieuwe schrijver op het kermiskoerscicuit.

Het voorbeeld dat Bailly geeft, voert me terug naar de jaren vijftig. Wanneer Onze Marcel weer eens pintelierend wegblijft, stuurt Arjette mij - ik denk dat schaamte haar ervan weerhoudt om dat zelf te doen - naar de krantenwinkel om daar de nieuwste Lectuur voor de Vrouw te kopen. Op ’t net vind ik nog sporen van zo’n boekjes en van auteurs ervan, zoals deze Ruby M. Ayres (°1881 - 1955†) die bij haar verscheiden 135 (!) gepubliceerde romans achterlaat. Mij lijkt zij van het soort te zijn dat het eerst door AI getroffen wordt.

Wat bij mij een vraag oproept. Bestaat dat eigenlijk nog wel, zo’n ‘lectuur voor de vrouw’ en schrijvers die zich daarin specialiseren. Ernaar zoekend stoot ik al vlug op uitgeverij Harlequin: ‘Maandelijks geeft Harlequin ongeveer 120 nieuwe boekjes uit in 34 verschillende talen. De boeken worden verspreid in 110 landen en door meer dan 1300 auteurs wereldwijd geschreven.’ Een mij onbekende wereld gaat open. Ik leer bestsellerauteurs kennen als Brenda Jackson (meer dan 150 ‘captivating stories’), Sandra Marton (86 liefdesromans), Sherill Woods (met Sweet Magnolias op Netflix),  Liz Fieldin (meer dan 60 liefdesromans), Kate Hoffmann (70 liefdesverhalen), Nora Roberts (meer dan 200 romans, waarvan wereldwijd 280 miljoen exemplaren zijn verkocht), Joss Wood die trots vermeldt dat ze lid is van RWA, Romance Writers of America… 

Zouden ze zich in de RWA al zorgen maken over de spectaculaire AI-ontwikkeling?

Flor Vandekerckhove⇲

[Omdat ik wil dat het kort blijft, houdt dit stuk hier op. Er is inmiddels al een vervolg: 'De pretentie van Pfeijffer is niets in vergelijking met de mijne.']

(°) Anton Jäger op 20 mei 2026, in DM: ‘De crisis van de boekenmarkt is evenzeer de crisis van de roman als venster op een wereld.’ 

(°°) Het voorbeeld dat Bailly geeft, leidt ons naar de pulp, maar daar zal AI zich niet toe beperken, de machinerie is in staat om meer dan dat te leveren, zegt ook Ilja Leonard Pfeijffer in ‘De toekomst van de literatuur’: ‘(…) en de reden hiervoor is niet dat AI niet op een dag in staat zal zijn om net zo goed of beter te schrijven als menselijke schrijvers, want daartoe zal zij wel degelijk in staat blijken (…)’ 

De toekomst van de schrijverij is een mini-essay. Uitgeverij De Lachende Visch bundelde in 2025 vijftig soortgelijke stukjes in Vanaf de vuurtoren. Zoals alle e-boeken van deze uitgeverij is ook Vanaf de vuurtoren gratis voor elkeen die erom vraagt. De bundel (e-boek, pdf of epub naar keuze) ligt voor u klaar in De Weggeefwinkel. Vraag er meteen naar via liefkemores@telenet.be⇲ (vermeld Vuurtoren en zeg of je ePub of pdf wilt) en het boek ligt meteen in uw mailbox.

Droom 41

Op de hoek van Baelskaai en Liefkemoresstraat is nu een horecazaak, maar toentertijd bezette de Rederscentrale daar, kant Baelskaai, de eerste verdieping. Beneden waren er lokalen van de VDAB. In het achterhuis, kant Liefkemoresstraat, organiseerde de VDAB opleidingen voor de bouwsector: metselaars, schilders, stukadoors en tegelzetters. De foto’s (2016) zijn van Johnny Verplancke. Hij fotografeert al dan niet geklasseerd erfgoed in de staat waarin het zich bevindt. Zijn indrukwekkende collectie (bijna 4000 foto’s) staat hier⇲ op flickr. 

 

Tachtig — IK WORD BIJ de directeur geroepen. ‘Man man man,’ zegt hij, ‘zeg me eens wat er scheelt.’ Ik weet niet waar de mens heen wil. ‘Ik heb je op de kaai zien lopen’, zegt hij, ‘en je zag er bijna tachtig uit.’ Dat heeft hij goed gezien, maar ik begrijp niet wat daar mis mee is, want ik ben bijna tachtig. ’t Is waar dat ik schuifelend en ietwat gebogen loop, maar wat kan ik eraan doen? Kijk, daar snelt Paul van Ostaijen me te hulp, waar hij zegt: ‘Ik sta alweer overeind en zeg: vooruit dan maar, zonder supporters!’ (Flor Vandekerckhove⇲)       

De digitale wereld ontdekte ik pas op late leeftijd. Mijn fascinatie én mijn schrik voor die wereld verpakte ik in een allegorie, Het huis, super korte gothic. Slechts 17 bladzijden en helemaal in provoverzen. Net als alle e-boeken van uitgeverij De Lachende Visch is ook Het huis gratis beschikbaar voor elkeen die erom vraagt. Doe het via liefkemores.be en de eerste Vlaamse Vlaamse gothic in provoverzen valt meteen in je mailbox. (Vermeld titel Het huis en zeg ook of je pdf dan wel epub wilt.)