Twee kunstenaars, één bekoring

Sinds Delphine Lecompte me enkele dagen geleden naar Gustave Van de Woestyne wist te lokken, heb ik me al over diens leven gebogen en ook over zijn werk. Vandaag rond ik af. Hierboven links: Gustave Van de Woestyne. De bekoring, (1925) olieverf op doek, 175 x 124 cm. (in privébezit). Rechts: Luc Martinsen. Nooit meer drinken.  Acryl op doek. (Onbekend jaartal) 40 x 30 cm. (in mijn bezit.)

STRAKS RETOURNEER IK een boek aan de bib (°), maar niet voordat ik hoekjes platstrijk die ‘k al lezend respectloos heb omgeplooid. Een eerste hoekje leidt me naar een een interview uit 1929. Zegt Gustave Van de Woestyne: ‘Ik meen dat, na ieder voltooid schilderij, de kunstenaar een nieuwe maagdelijkheid moet terugvinden. Hij moet zich naakt vóór het witte doek stellen. Iedere herinnering van het vorige werk moet uit zijn geheugen gebannen worden. Ieder werk is een herbeginnen. Indien twee werken op elkaar lijken, dan is het stiel en geen kunst. (…)’ ’t Zijn woorden waarmee ik niet onmiddellijk iets kan doen, maar ik schrijf ze toch op. 
Platstrijken doe ik ook het hoekje van een blad waarop Gustaves schilderij De bekoring te zien is. Een schildersezel zonder doek. De kunstenaar draagt een kostuum, niet iets wat hij in zijn atelier draagt. Verf en penselen ontbreken. Je leest dat schilderij als: lonkend genot gaat ten koste van de creativiteit. Hans Groenewegen ziet dat ook: ‘Het hoofd is bij de fles. De handen zijn op weg naar het glas, maar bevinden zich nog in de diagonalen van de schildersezel. Verder drinken - de kurk is eraf - of schilderen, dat is het dilemma.’
Nu haal ik een schilderijtje van de muur en plaats het voor u naast De bekoring, in een zelf gefoefelde fotocompositie. Nooit meer drinken toont ons neo-expressionisme van Luc Martinsen. 't Is pure schilderdrift, picturaal feest, heftig, brutaal. Willem Elias verwoordt dat goed. Ik weet niet in welk jaar Martinsen het schilderijtje maakt. Ik weet wel dat ik het in oktober 2012 cadeau krijg. Jo Clauwaert vereeuwigt het moment. Ook in dat schilderij lonkt de bekoring, de fles is ontkurkt, het glas is al gevuld. Kijk dat daar staan, in twee zo verschillende schilderijen, de fles, het glas.

Afsluiten doe ik met een parodie: ‘Ik meen dat, na iedere voltooide post, de blogger een nieuwe maagdelijkheid moet terugvinden. Hij moet zich naakt vóór het computerscherm stellen. Iedere herinnering van het vorige werk moet uit zijn geheugen gebannen worden. Ieder werk is een herbeginnen. Indien twee posts op elkaar lijken, dan is het stiel en geen kunst.’ Ik lees alles nog eens na. Dat zit wel goed. Van de Woestyne mag tevreden zijn.
Flor Vandekerckhove⇲

(°) Robert Hoozee en Catherine Verleysen. Gustave Van de Woestyne. Mercatorfonds. Museum voor Schone Kunsten Gent. 255 p. 

 

Wij, met zand in onze schoenen is een memoir (25 bladzijden), waarin ik terugdenk aan de weg die beeldend kunstenaar Luc Martinsen en ik afgelegd hebben, sinds onze eerste ontmoeting in 1988. Ik schreef dat boekje als een symfonie, een muziekstuk in drie delen, dat na het tweede deel onderbroken wordt door een interludium en afsluit met een coda. In de beste traditie van De Weggeefwinkel is ook Wij, met zand in onze schoenen gratis. U hoeft er alleen om te vragen. Mocht u interesse hebben, mail naar liefkemores@telenet.be⇲. (Vermeld 'Zand' en zeg 'pdf' of 'epub'.)

De man die 'Flowerpower' bedacht

Allen Ginsberg in Varanasi circa 1963.

Every honest man is a prophet. 

He utters his opinion 

on private and public matters. 

(William Blake)

IN 1948 LEEST de 22-jarige Allen Ginsberg de gedichten van William Blake. Zoals dat later ook het geval zal zijn bij Patti Smith, Bob Dylan, Alan Moore en Neil Gaiman, geraakt hij danig van Blake onder de indruk. Blakes gedichten bezorgen hem zelfs een mystieke ervaring. In 1966 spreekt Ginsberg erover in The Paris Review: ‘Overal waar ik keek begon ik tekenen van een levende hand op te merken, zelfs in de bakstenen, in de schikking van elke steen. Een hand had ze daar neergelegd – een hand had het hele universum voor mij geplaatst. Diezelfde hand had de hemel geplaatst. Nee, dat is overdreven... de hemel was de levende blauwe hand zelf.’

In haar biografisch boek neemt Deborah Baker die blauwe hand als leidraad om Allen Ginsbergs bezoek aan India te volgen. Daar gaat Ginsberg in 1962-63 op zoek naar een alternatieve levenswijze, ‘a blue hand’. (°) Heeft Ginsberg die blauwe hand daar ook gevonden? Op pagina 194 vraagt Ginsberg, schrijft de biografe, het zichzelf ook af: ‘Het geluid van een radio droeg over het water. Allens gedachten voeren door de afgelopen twaalf maanden, als een zeeman die tijdens een lange reis terugdenkt aan de havens die hij heeft aangedaan. Hij mat de tijd af aan de volle baardgroei en de kalende plek op zijn kruin. Zou Krishna komen en hem een ​​prachtige blauwe hand reiken, vroeg hij zich af, en zijn geest veranderen van bedachtzame logica in gedachteloze gelukzaligheid?’ Het antwoord volgt op pagina 208: ‘De blauwe hand die hij vastgreep, was niet per se die van de fluitspelende Krishna, de asgrijze Shiva of de waanzinnige en moederlijke Kali en Tara. Die blauwe hand was iets dat veel onuitsprekelijker, verfijnder en tederder was. Zittend in de trein besefte Allen dat hij uiteindelijk niet met lege handen naar Amerika zou terugkeren. Hij zou India met zich meenemen.’ Je kunt ook lezen wat Ginsberg er zelf over schrijft. In 1970 werden zijn Indian Journals gepubliceerd.
India meenemen naar Amerika, dat dat deed hij. Hij werd een propagandist. Niet alle oudgedienden van de Beat zagen het graag gebeuren. Eliot Katz heeft het erover in The Poetry and Politics of Allen Ginsberg. István Eörsi, fan en vertaler van Ginsbergs poëzie vond dat Allen het boeddhisme als substituut gebruikte voor het enthousiasme en de energie, eerder aangewend om een open samenleving te creëren. Daar schreef ik over in een Europese blik op Amerikaanse dichter.
In de hippiebeweging – 't was Ginsberg die de hippieterm 'flowerpower' bedacht – werd de Oosterse zoektocht naar verlichting hoe dan ook een must. The Beatles deden het in 1968 (Alleen Ringo keerde rap weer naar huis.). Mijn makkers Koen Levecke (†1974) en Marrie deden het in 1970. Annie Vanhee en Leon de Bliquy deden het toen ze al op leeftijd waren. De Oostendse leraar Hubert Decleer († 2021) is er zelfs blijven wonen.

Flor Vandekerckhove⇲

(°) Deborah Baker. A Blue Hand: The Beats in India. 2008. Penguin Press. 256 p. 

Meer over Ginsbergs Indiareis staat ook hier in scroll.in. Je kunt trouwens ook lezen wat Ginsberg er zelf over schrijft. In 1970 werden zijn Indian Journals gepubliceerd.

Jopie Huisman, mijn brommer en ik

Op mijn vraag verduidelijkt AI de onduidelijke foto. Inzet: het oorspronkelijke, gehavende fotootje van 1967.

ER BESTAAT EEN fotootje waarop je me als jongeman een kunstwerk ziet maken. Het dateert van 1967, ik ben achttien. Plaats van het gebeuren: Bredene, het erf van Onze Marcel, eindigend in de Garre van Cornelis, thans Hasseltstraat. Vader houdt er kippen & konijnen, letterlijk levend vers materiaal voor ‘de kiekenwinkel’ in de Duinenstraat. 

Het kunstwerk dat JP Boentges en ik daar produceren is popart. We winnen er een plaatselijk wedstrijdje mee. Ik schrijf er meer over in Mijn eerste stappen in de kunsten. Ook het betreffende fotootje vindt een weg naar de blog, onder de inspiratieloze, maar correcte titel Popart. Over het fotootje valt dit te zeggen: ’t is fel gehavend en 't is zeer onduidelijk. De afbeelding van mijn in volle bloei verkerende tienerlichaam wordt compleet verduisterd door de achterliggende pikzwarte garageruimte.
Ik vraag aan diverse AI-machinerieën of ze dat kunnen verhelpen en stuur hen in annexe het oorspronkelijke, gehavende fotootje door. Een van die machines verrast me met dit antwoord: ‘Het beeld dat je hebt geüpload heet 'Mijn brommer en ik' (1978), een bekend en minutieus gedetailleerd meesterwerk van de Friese kunstschilder Jopie Huisman. Op het originele doek schilderde Jopie zichzelf als jonge man, zittend op een houten kistje van 'Superia' naast zijn brommer, terwijl hij werkt aan een abstract schilderij.’
Nu breekt mijn klomp! Superia is het merk van mijn bromfiets, hij staat naast me op de foto. Mijn foto dateert evenwel van 1967, Jopies schilderij is van 1978. 

Het schilderij van Huisman, zittend op een houten kistje naast zijn brommer,  wil ik nu toch zien, dat begrijpt u wel. Aan Jopie kan ik het niet meer vragen, hij is in 2000 overleden. Ik zoek het net af, maar nergens vind ik een afbeelding van 'Mijn brommer en ik’. Inmiddels weet ik hoe dat komt. Siebren Kramer, medewerker van het Jopie Huisman Museum in Workum, Friesland schrijft me: ‘Hallo Flor, Nee, dit schilderij bestaat niet, Jopie heeft ook nooit een brommer gehad. Dit lijkt een door AI gegenereerd verhaal. Je ziet toch de gekste dingen voorbijkomen.'

Flor Vandekerckhove⇲

Nadat het leven me van stad naar stad had gebracht, van werk naar werk en van vrouw naar vrouw, streek ik moegestreden in Bredene neer, waar ik ook mijn jeugd had doorgebracht. Daar startte ik een schrijfproject dat onderzocht hoe het anderen vergaan was. Ik delfde sporen van schoolmakkers op, jongens waarmee ik tijdens m’n tienerjaren de schoolbanken in een Oostends college deelde. 

Had het iets te betekenen, het leven van die babyboomers in de sixties? Ik schreef er een boekje over, Tienerklanken, zo genoemd naar een TV-programma dat in die tijd voor ons gemaakt werd. Dat boekje is nu beschikbaar.

Tienerklanken is een e-boek (117 pagina’s in pdf of epub naar keuze), uitgegeven door De Lachende Visch en gratis verspreid door De Weggeefwinkel. Vraag ernaar via liefkemores@telenet.be en het boekje valt vandaag nog in je mailbox. GRATIS! (Vermeld: ‘Tienerklanken’ en zeg epub of pdf.) 

Met Haruki Murakami in de Folk

Vertrekkend van een aquarel die ik ooit van ’t internet haalde – nog altijd zoek ik wie de maker is –  vroeg ik ChatGPT om een impressie waarbij Haruki Murakami en ik in een imaginaire ontmoeting aan de toog hangen, in casu de toog van de legendarische Folk. AI mag indrukwekkend zijn, toch slaagt het systeem er niet goed in om de aquarel te 'lezen'. De impressie die ik ontvang is niet geslaagd, vind ik, maar benadrukt terecht het smeedijzeren uithangbord van de Chèvre Folle, dat zich in de Folk bevond. Voor de rest nog dit: zo proper is ’t daar nooit geweest.

ER IS EEN tijd geweest waarin ik citaten verzamelde in notitieboekjes. Daar kies ik er vandaag eentje uit: ‘Dertig, veertig jaar lang blijven schrijven is niet gemakkelijk. Het is heel moeilijk om je kwaliteitsniveau hoog te houden. Ik deed er alles aan om boeken te blijven schrijven en ik offerde er andere dingen voor op. Andere geneugten, zoals het nachtleven. Veel vrienden heb ik niet gemaakt, vooral niet in de literaire wereld. Ik wil die relaties en connecties niet. Ik hou niet van feestelijke etentjes.’ (Haruki Murakami)
’t Is in het nastreven van deze ene geneugte — het genoegen van het schrijven — dat we elkaar vinden, Murakami en ik. En waar we elkaar ook vinden is in deze AI-interpretatie van de Folk, de al lang niet meer bestaande, legendarische Oostendse bruine kroeg. 
Dat ik Murakami daar achter de cafétoog plaats, is minder uit de lucht gegrepen dan het lijkt. Lang voordat hij een wereldberoemde schrijver werd, was Haruki Murakami uitbater van jazzcafé Peter Cat in Tokyo. Jazz! En heette de Oostendse Folk niet Folk Blues and Jazz House?
Flor Vandekerckhove⇲

° In 2023 ging ik in dialoog met Haruki Murakami: ‘Over schrijverschap.’ Zoals al de e-boeken van uitgeverij De Lachende Visch is ook dit essay, 23 pagina’s, gratis voor wie erom vraagt. Er is een PDF-versie en het is ook beschikbaar in EPUB. Ernaar vragen doe je via liefkemores@telenet.be⇲. De meiden van De Weggeefwinkel zorgen ervoor dat het dezelfde dag nog in je mailbox valt. Vermeld ‘Over schrijverschap’ en zeg of je epub dan wel pdf verkiest. 

Al dat geklaag over AI op de markt der letteren

The Machine, toestel dat ik met behulp van AI ontworpen heb, onderzoekt doorlopend mijn literaire voortbrengselen op ‘AI-content’. Ook laat ik er bij het krieken van de dag mijn hoofd mee onderzoeken. De resultaten liegen er niet om: nergens is sprake van intelligentie, artificiële of andere.

CONSTERNATIE OP DE boekenmarkt. De Canadese auteur Thélyson Orélien, die in Frankrijk met zijn ‘C’était ça ou mourir’ naar het paradijs van de literaire markt – de geldpot – dacht te grijpen, wordt beschuldigd van vals spel. Hij zou zijn roman met behulp van AI geschreven hebben, ohlala. Ik lees erover in de krant (°) en denk er ’t mijne van. 
Van de krant vlieden mijn gedachten over de plas naar Kenneth Goldsmith. Schrijven met AI is bij hem een universitaire cursus: AI Creative Writing: ‘Studenten worden verplicht drie uur lang naar het scherm te staren en te interageren via chatrooms, bots, sociale media en mailinglijsten. Om onze praktijk te onderbouwen, verkennen we de lange geschiedenis van de herwaardering van verveling en tijdverspilling aan de hand van kritische teksten van denkers als Guy Debord, Mary Kelly, Erving Goffman, Betty Friedan, Raymond Williams, John Cage, Georges Perec, Michel de Certeau, Henri Lefevbre, Trin Minh-ha, Stuart Hall, Sianne Ngai, Siegfried Kracauer, e.a. Afleiding, multitasking en doelloos ronddwalen zijn verplicht.’ Kijk, dat is toch veel interessanter dan al dat geklaag over AI, geklaag dat volgt op soortgelijk geklaag over e-boeken, bloggers, sociale media, ’t internet, de computer, de typemachine, over videocassettes, de vulpen… In mijn kindertijd klaagden onderwijzers zelfs over ’t gebruik van de stylo… Al dat geklaag begon met de boekdrukkunst en 't is sindsdien niet meer uit de lucht geweest.
Bijzonder vermakelijk zijn de ‘tools’ die nu uitzoeken of teksten al dan niet met AI gemaakt werden. Zo heeft de ResearchProspect AI Detector sterke vermoedens dat Moby Dick (1851) met behulp van artificiële intelligentie geschreven werd. Dan zit je bij mij toch veiliger. Zegt diezelfde AI detector over mijn mini-assay Wat het is een schrijver te zijn: ‘De tekst bevat complexe literaire analyses, persoonlijke reflecties en verwijzingen naar specifieke auteurs en werken, wat erop wijst dat de kans groot is dat deze door een mens is geschreven. De aanwezigheid van persoonlijke anekdotes, genuanceerde interpretaties en een gemoedelijke toon suggereert dat de kans klein is (8%) dat de tekst door AI is gegenereerd.’
Flor Vandekerckhove⇲

(°) ’Schreef nieuwe ster van Franstalige literatuur zijn bestseller met AI?’ in DS, 23 september 2026.

Uitgeverij De Lachende Visch publiceerde in 2025 Vanaf de vuurtoren, bundel met vijftig korte essays van Flor Vandekerckhove die daar zelf van zegt: ‘Kort zijn ze zeker, maar zijn het ook essays?’ Zoals alle e-boeken van uitgeverij De Lachende Visch is ook Vanaf de vuurtoren (120 bladzijden) gratis voor elkeen die erom vraagt, ’t is een gift van de schrijver aan zijn lezers. Die gift is niet belangeloos, een schrijver heeft lezers nodig om het werk af te maken. Zo’n boek is als een kroes waarin ik woorden gooi, hopend dat u ze leest en dat er literair goudstof achterblijft. 

De bundel (e-boek, pdf of epub naar keuze) ligt hoe dan ook klaar in De Weggeefwinkel. Doe het meteen via liefkemores@telenet.be (vermeld de titel, zeg pdf of epub) en het boek ligt meteen in uw mailbox.

't Is al schrijvend dat de schrijver onderzoekt wat het is schrijver te zijn (4)

Links: James Tate (°1943-2015†)

[Dit is het slotstuk van een serie over Wat het is om schrijver te zijn. Het eerste deel werd drie dagen geleden gepost: De leerjongen van Ernest Hemingway⇲. Het tweede deel postte ik eergisteren: Schrijven is een eenzame bezigheid⇲. Gisteren plaatste ik het derde deel, een vergelijking tussen schrijven en schilderen⇲.]

EEN INTELLECTUEEL IS iemand die nadenkt over wat het betekent een intellectueel te zijn. ’t Is schertsend bedoeld, maar het is ook waar. Net zo onderzoekt de kunstenaar, kunst makend, wat het is kunstenaar te zijn en zo onderzoekt de schrijver, schrijvend, wat het is schrijver te zijn.

Haruki Murakami en Richard Brautigan in Oostende is een verhaal, maar ’t is ook een stuk waarin ik, schrijvend, nadenk over schrijverschap, meer bepaald over de beperkingen van ’t míjne. Dat doe ik ook in Surrealisme-light op het terras van de Lafayette. Daar haal ik er de Amerikaanse dichter James Tate bij, die al dichtend onderzoekt wat het voor hem betekent dichter te zijn. Hij vindt een eigen, interessante weg in wat een recensente omschrijft als ‘A Kind of Fluidity’. (°)

James Tate vat zijn zoektocht op indrukwekkende wijze zelf samen in What It Is. ChatGPT zegt ervan dat het ‘een gedicht’ is: ‘Het gedicht is een aangrijpend, surrealistisch en confronterend stuk dat het diepe contrast onderzoekt tussen gewone, ogenschijnlijk praktische mensen en de kwellende zoektocht naar kunst. De tekst zet alledaagse activiteiten tegenover het angstaanjagende, isolerende besef van wat het betekent om dichter te zijn.’ In The Boston Review staat dan weer dat het een verhaal is: ‘Het Beckett-achtige microverhaal "What It Is" bevat misschien wel de sleutel tot al het werk van Tate: verrassing, zowel met taal als met zichzelf (…)’ 

What It Is staat in The Route as Briefed (°°). We bevinden ons in een doorsnee, ietwat surrealistisch aandoend gezin. Moeder breit pull, dochter Polly prutst aan pop, hond denkt er ’t zijne van, vader trekt zich op zolder terug om er ongestoord over zijn dichterschap na te denken: ‘Ik was bezig een taal te ontwikkelen die echt van mijzelf was; een taal die zich niet langer bekommerde om anderen, die niet langer op zoek was naar gemeenschappelijke grond. Ik was het anker aan het doorsnijden.’ Op dat moment komt de dochter hem storen en vraagt wanneer hij weer naar beneden komt. Nog probeert de dichter het isolement in stand te houden: ‘Pas als ik heel, heel oud ben. Ik moet eerst wijzer worden voordat ik naar beneden kan komen, en ik vrees dat dat nog heel lang gaat duren (…)‘ Hij voegt er nog aan toe: ‘Je zult zien dat het de moeite loont.’ De dochter heeft daar geen oren naar: ‘I think you know something already.’ Waarmee het verhaal eindigt. 

Op zolder zegt de dichter dat hij, op z’n eentje, in isolement, een eigen taal ontwikkelt, maar in de praktijk, toont ons de tekst, is het resultaat iets tussen hem en zijn dochter: ‘Als ik in zulke buien ben, hoef ik Polly niet uit te leggen wat ik wil. Ze glijdt gewoon met me mee over de bodem, papa-rog en zijn dochter, verdrietig, liefdevol, mooi – wat het ook is, ze glijdt met me mee.’ Waaruit blijkt dat literatuur door twee mensen gemaakt wordt: de mens die schrijft en de mens die leest. Schrijven is een gemeenschapsding, ondanks het isolement waarin de schrijver – in deze tekst is dat de zolder – zijn ding doet.

Flor Vandekerckhove⇲

(°)  Marjorie Perloff. ‘A Kind of Fluidity’: James Tate’s Variations on the Prose Poem. In On James Tate. Edited by Brian Henry. 190 p. Uitg. The Universiy of Michigan Press. 2004.

(°°) James Tate. ‘What It Is’ (1995), in The Route as Briefed. 1999. In de reeks Poets on Poetry. Uitg. University of Michigan Press. 167 p.

Schilderen en schrijven, vergelijkbaar en toch zo anders — Wat het is om schrijver te zijn (3)

Kunstschilder Gustave en dichter Karel Van de Woestyne. Ik selecteerde de twee uit een groepsportret uit 1900 van een onbekende fotograaf, waarop de broers Gustave, Maurice, Karel en Edouard Van de Woestyne samen te zien zijn.

[Dit is het derde deel van een serie over Wat het is om schrijver te zijn, een deeltje dat evengoed gaat over wat het is om schilder te zijn. Morgen volgt het slot. Het eerste deel werd eergisteren gepost: De leerjongen van Ernest Hemingway. Het tweede deel postte ik gisteren: Schrijven is een eenzame bezigheid.]

IN 'EEN SCHRIJVERSLEVEN' (°) zoekt Annie Dillard naar wat iemand naar zo’n schrijversleven stuwt. Ze maakt een interessant zijsprongetje naar de schilderkunst: ‘Je past je aan, zei Paul Klee, aan de inhoud van je verfdoos. Je aanpassen aan de inhoud van je verfdoos, zei hij, is belangrijker dan de natuur en natuurstudie. De schilder, met andere woorden, past zijn verf niet aan aan de wereld. En hij past zeker de wereld niet aan aan zichzelf. Hij past zich aan aan zijn verf. Het ik is het knechtje dat de verfdoos met zijn geëerde inhoud draagt. Geheel terecht noemde Klee dit inzicht “een algeheel revolutionaire nieuwe ontdekking”.’ Verder vraagt ze aan een schilder hoe hij tot het schildersvak is gekomen. Hij zegt: ‘Ik vond verf lekker ruiken.’
De verf van de schilder… Philip Roth zegt over het schrijven iets wat daar goed op lijkt: ‘Ik draai zinnen om. Dat is mijn leven. Ik schrijf een zin en dan draai ik die om. Dan kijk ik ernaar en draai ik hem weer om. Dan lunch ik. Dan kom ik terug en schrijf nog een zin. Dan drink ik thee en draai de nieuwe zin om. Dan herlees ik de twee zinnen en draai ze beide om. Dan ga ik op mijn sofa liggen en denk na. Dan sta ik op en gooi ze weg en begin opnieuw vanaf de start.' (°°)
Schilderen en schrijven zijn in die zin vergelijkbaar, tegelijk zijn ze ook heel anders. Goed schilderen leidt niet per se tot goed schrijven. Gustave van de Woestyne (°1881 - 1947†) was kunstschilder, zijn drie jaar oudere broer Karel (°1878 - 1929†) was dichter. De kunstschilder schreef een boek over de dichter. (°°) Ik klap dat boek nu dicht, maar niet voor ik twee zinnen citeer. Gustave en Karel wandelen ’s avonds langs de Leie. Ze passeren ’t huis van Valerius Desaedeleer: ‘Karel zegde: “Kom, we gaan eens binnen.” We gingen op het hof en de kalkoenen die nog buiten waren riepen ons tegemoet: koelekoelekoele en de eenden riepen: kwek kwek kwek…’ Daar had Karel ongetwijfeld langer aan gevijld, geschaafd, geknepen en gekneed.
Flor Vandekerckhove⇲

(°) Annie Dillard. 'Een schrijversleven.' 2022. Uitg. Atlas Contact. 120 p. 

(°°) Het citaat komt uit de roman The Ghost Writer (in het Nederlands De ghostwriter), gepubliceerd in 1979. Hoewel de quote vaak aan Philip Roth zelf wordt toegeschreven als reflectie op zijn eigen rigide schrijfstijl, laat hij de woorden in het boek uitspreken door personage E.I. Lonoff, een oudere, kluizenaarsachtige auteur die in de roman fungeert als de mentor van Roths vaste alter ego, Nathan Zuckerman. Met deze uitspraak omschrijft Lonoff de even hypnotiserende als frustrerende dagelijkse routine van zijn schrijversbestaan.

(°°°) Gustave Van de Woestyne. Karel en ik. Memento van Gustave Van de Woestyne. 2020 Davidsfonds en Standaard Uitgeverij. 303 p.

’Schrijven is een eenzame bezigheid.’ — Wat het is om schrijver te zijn (2)

De Laatste Vuurtorenwachter bevindt zich op zijn zolderkamer. Achter het dakvenster ziet hij Lange Nelle onder een nooit eerder geziene hoek. Is ’t daardoor dat Annie Dillard zo parmantig bij hem komt binnenwandelen?

'In zijn kamertje peinst de schrijver diep 

over zaken die tot dan toe bij niemand zijn opgekomen. 

Hij merkt dat hij geheel nieuwe technieken 

ten dienste van zijn ambacht uitvindt.’ 

(Annie Dillard)

IN EEN HUIS, waar niemand is, arriveert een telegram. Binnen verstijven de dingen in hun vlucht. Een valies beseft dat het ter bestemming aangekomen is. We bevinden ons in een gedicht van James Tate.
Volgen drie strofen die alle op stilstand, verstening en onbeweeglijkheid wijzen: reis wordt uitgesteld, voetbrug kleeft aan de voeten, een verlaten station. Woorden die vallen zijn 'verstijven', 'bevriezen', 'versmelten', 'haperen'… Wat niet belet dat er omwille van de huiselijkheid een kitten van doen is. En zo geschiedt: een katje dringt het huis binnen en verstilt op zijn beurt met het interieur… Waarna het slotvers volgt dat Google voor me vertaalt: 

Een kind met zijn verjaardagstelescoop

heeft dit alles waargenomen. Het vertelt het aan niemand,

het gaat niemand iets aan. Maar niets wordt vergeten.

Slechts gekleed in vloeiende tussenstukken is hij onaantastbaar,

met kleine pasjes lopend naar de inwijding van het huis

dat ongetwijfeld ’t zijne is.

Het gedicht, ‘Nobody’s Business’, van James Tate, kan je hier in zijn geheel lezen, zelfs beluisteren. (°) En dit is wat Tate er zelf over zegt: ’Schrijven is een eenzame bezigheid. De schrijver die een fictie creëert, vangt flitsen op van het zelf dat die fictie schept, hij komt tot zelfbewustzijn. Wat hij schrijft mag vol leven zijn, maar wat hij over zichzelf te zien krijgt is melancholisch. In “Nobody’s Business” is het ogenschijnlijk lege huis gevuld met objecten die door de tijd zweven. Je weet niet wie de waarnemer is, maar aan het einde zien we hem als een klein kind met een verjaardagstelescoop, dat zijn toekomstig lot erkent: alleen zijn. (…) Hij beseft dat hij niet binnen de gangbare maatschappelijke orde zal leven wanneer hij door het leven vaart. Wat hij ziet suggereert (…) de erkenning van een toekomst die van de kunstenaar een buitenstaander maakt.’ (°°)
Terwijl ik dit aan ’t schrijven ben, komt de op 15 september overleden Annie Dillard in mijn deurgat staan. In ‘Een schrijversleven’ zegt zij ’t zelfde, maar in proza: ‘Het hoeft niemand te verbazen dat het leven van de schrijver – voor zover je daarvan kunt spreken – zo kleurloos is dat het in de buurt komt van zintuigelijke deprivatie. Veel schrijvers doen weinig anders dan in kleine kamertjes de echte wereld oproepen. Dat verklaart waarom zoveel boeken de jeugd van de auteur beschrijven. De jeugdjaren van de auteur zouden wel eens zijn enige authentieke ervaringen kunnen zijn. Schrijvers lezen biografieën en omringen zich met andere schrijvers, om zichzelf willens en wetens het bespottelijke idee aan te praten dat men zijn tijd in het ondermaanse redelijk besteedt door zijn leven te slijten in een kamertje met vellen papier als enige gezelschap. In zijn kametje peinst de schrijver diep over zaken die tot dan toe bij niemand zijn opgekomen. Hij merkt dat hij geheel nieuwe technieken ten dienste van zijn ambacht uitvindt.’ (°°°)
Flor Vandekerckhove⇲

[Dit is het tweede deel van een serie over Wat het is om schrijver te zijn. Morgen volgt het derde deel.  Het eerste werd gisteren gepost. Klik het aan, lees over De leerjongen van Ernest Hemingway.]

(°) James Tates gedicht Nobody’s Business staat in de bundel Constant Defender (1983), maar moet al vroeger bekend zijn, gesteld dat de info betreffend het jaar van het interview waaruit ik citeer correct is. 

(°°) Interview (1982) met Richard Jackson in James Tate. The Route as Briefed. 167 p. In de reeks Poets on Poetry. Ann Arbour. The University of Michigan Press. 1999.

(°°°) Annie Dillard. Een schrijversleven: Essays. Vertaling Henny Corver. 2022. Atlas Contact. 120 p.

De leerjongen van Ernest Hemingway – Wat het is om schrijver te zijn (1)

Links: Hemingway en Samuelson (rechts) vissend in Key West. Rechts: Hemingway pronkt met een geviste blauwe marlijn, terwijl Samuelson (helemaal links) hem bewondert.

IN 1934 TROK de 22-jarige Arnold Samuelson op pad om Ernest Hemingway te ontmoeten. Hij liftte als zwerver op een kolenwagon mee naar Key West. Vervolgens bleef hij bijna een jaar bij Hemingway en werd er diens protegé. Samuelson noteerde ’t allemaal in een manuscript dat pas na zijn dood weergevonden werd en uitgegeven. (°)
Hemingway gaf hem een indrukwekkende leeslijst en massa’s goede raad. Ik beperk me tot eentje: ‘Concurreer nooit met levende schrijvers. Je weet niet of ze goed zijn of niet. Concurreer met de overleden schrijvers waarvan je weet dat ze goed zijn. Als je hen dan kunt overtreffen, weet je dat je goed bezig bent. Je zou al het goede werk moeten hebben gelezen, zodat je weet wat er al is gedaan, want als je een verhaal hebt dat lijkt op een verhaal dat iemand anders heeft geschreven, is het jouwe niet goed, tenzij je een beter verhaal kunt schrijven. In elke kunstvorm mag je alles stelen als je het maar kunt verbeteren, maar de neiging moet altijd omhoog gaan in plaats van omlaag. En imiteer nooit iemand. Stijl is niets meer dan de onhandigheid waarmee een schrijver een feit verwoordt. Als je een eigen stijl hebt, heb je geluk, maar als je probeert te schrijven zoals iemand anders, zul je de onhandigheid van die andere schrijver hebben, evenals die van jezelf.’ (°°)
Flor Vandekerckhove⇲

(°) Arnold Samuelson. With Hemingway: A Year in Key West and Cuba. 1984. Uitg. Random House Inc. 183 p. (°°) Google vertaalde het citaat.

Over Irving en Louis Stettner, een tweeling

Irving (vooraan) en Louis, de Stettner-tweeling tijdens een imaginaire ontmoeting in Le Châtelet Oostende.

WAAROM DOE IK het? Waarom concentreert mijn schrijven zich op een obscure Amerikaanse auteur als Guillermo O’Joyce (°1941)? Hij staat niet eens in de Wikipedia, zo obscuur is hij. In zijn essays (°) blijft mijn nieuwe ooglens deze keer ook nog haken aan ene Irving Stettner (°1922 - 2004†), weer zo’n obscuur geval. Ook daar wil ik per se over schrijven. Waarom eigenlijk?
Moeizaam viste ik uit wat die Irving bij leven & welzijn schreef, dichtte en schilderde. Verrassend was het tijdschriftje dat hij uitgaf. Dat onderzoek bracht ons naar een plek ‘waar de gaspitten verstopt zitten met overgelopen erwtensoep.’

Onderweg stootte ik op nog een Stettner: Louis de fotograaf, in 2016 gestorven en… op dezelfde dag geboren als Irving. Een tweelingbroer! Fotograaf Louis Stettner is bekend. Waar Wikipedia ’t bestaan van Irving negeert, daar toont ’t internet overdadig veel foto’s van Louis. Zijn werk wordt nu beheerd door een ‘estate’, zie ik, ohlala.

Weet je wat? Ik haal de tweeling naar Oostende, de armoelijder en de welvarende. Ik lok die twee naar Le Châtelet, waar ik hen in een imaginaire ontmoeting aan de toog zet. Met AI is dat allemaal mogelijk. Mocht je je evenwel afvragen waaróm ik dat doe, hen daar plaatsen, weet dat het antwoord is: omdat ik kan. Is dat trouwens ook niet het antwoord op de openingsvraag van dit mini-essay? Waarom doe ik het? Antwoord: omdat ik kan. In Een schrijversleven (°°) zegt Annie Dillard het zo: ‘De schrijver bestudeert literatuur, niet de wereld. (…) Hij zoekt de randen op. Daar zindert het. (…).’ Tot eenzelfde antwoord komt de schilder die zichzelf bevraagt – waarom schilder ik zo'n banaal voorwerp als pakweg een koffiekan? 'Hij zoekt de randen op. Daar zindert het. (…).’

Flor Vandekerckhove⇲

(°) ‘kiss me, I’m still alive: on irving stettner’ in O’Joyce, Guillermo. 'Miller, Bukowski and Their Enemies: Essays on Contemporary Culture.' 160 p. Pinter & Martin, 2011.

(°°) Annie Dillard. 'Een schrijversleven.' 2022. Uitg. Atlas Contact. 120 p.