Isaak Babel demonstreert het verschil tussen vakmanschap en kunstenaarstalent

Gisteren, 27 januari, was het exact 86 jaar geleden dat de Oekraïens-Sovjetrussische schrijver Isaak Babel met een nekschot vermoord werd. Opdrachtgever: Jozef Stalin. [Foto: monument Isaak Babel in Odessa, Oekraïne.]

NAARMATE de jaren dertig voortschrijden, verschijnen er almaar minder verhalen van Isaak Babel. Wel schrijft hij scenario’s. Over zo’n filmscript zegt een redacteur: ‘Toen we het scenario hadden gelezen, keken we elkaar beteuterd aan. Niet dat het slecht was (…) Maar het was een “onechte Babel” (…) ondanks het feit dat elke regel in het voor ons liggende manuscript zonder twijfel door Babels hand was geschreven.’ (°)
Babel schrijft scenario’s zoals een meubelmaker kasten maakt, vakkundig voldoet hij aan de eisen van de stiel. Literatuur daarentegen is nog iets anders. Babel zegt daar zelf over: ‘Bovendien is het nu eenmaal mijn literaire lot dat ik alleen kan slagen met ideeën die ik zorgvuldig heb uitgeknobbeld en die daarenboven origineel moeten zijn ook — anders verlies ik er mijn belangstelling voor — en dat, al sterf ik er zelf bij, of sterft mijn kind onder mijn ogen, ik er niets van terechtbreng, als er druk op me wordt uitgeoefend om te schrijven.’ (°°)  Een echte kunstenaar, zegt Babel daar, ervaart het door Stalin opgelegde sociaal-realisme als een dwangbuis. Al wat hij daarmee kan aanvangen is ‘onechte Babels’ afleveren. 
Stalins grote opponent, Leon Trotski, begrijpt dat dan toch beter. ‘Op het gebied der artistieke schepping is het absoluut noodzakelijk dat de verbeelding aan iedere dwang ontsnapt en dat zij zich laat buigen noch wringen. Aan hen, die ons voor heden of morgen een discipline zouden willen opdringen die wij met het wezen der kunst onverenigbaar achten, antwoorden wij, met een weigering, zonder beroep en met de vaste wil ons aan de formule te houden: volkomen ongebondenheid voor de kunst.’ (°°°)
Flor Vandekerckhove⇲

(°) en (°°) Isaak Babel. Brieven naar Brussel 1925-1939. 376 p. Vertaald uit het Russisch door Charles B. Timmer. 1970. Amsterdam, Moussault’s Uitgeverij NV. Het citaat over het scenario staat op p. 331, in de bijlage waarin G. Moenblit herinneringen aan Babel ophaalt. 

(°°°) In Voor een onafhankelijke revolutionaire kunst. Het aandeel van Trotski in die tekst kan teruggevonden worden in: Pour un art révolutionnaire indépendant.