We moeten het toch eens over Ivan Toergenjev hebben

Links Ivan Toergenjev. Rechts de zangers van de kortfilm.

SINDS 13 FEBRUARI kan je op Netflix The Singers (°) bekijken, korte film (18 minuten) die meedingt voor de Oscars. We zien een doorleefde kroeg waarin nog meer doorleefde tooghangers bier uit flesjes drinken. Working poor, zoveel is duidelijk. De waard wil zijn kroegtijgers aan ’t zingen krijgen, honderd dollar voor wie wint. Iemand opent met Early Morning Rain, hij wordt gevolgd door een ouwe met House of the Rising Sun, volgt een derde met It Hurts me too en de waard brengt Unchained Melody. De mannen overtreffen zichzelf, volgt een tedere verbroedering. De film sluit toepasselijk af met Leonard Cohen die Closing Time zingt. Maar eerst gebeurt nog iets anders. Ook de goedmoedige sul van het gezelschap, personage dat zich ’t liefst afzijdig houdt, overtreft zichzelf en heft tot verwondering van iedereen een Italiaanse aria aan. Die had niemand zien aankomen. De aftiteling vermeldt die aria niet, ik weet niet waarom. Met als gevolg dat ik nu per se wil weten welk lied die kerel aanheft. 
Het filmverhaal wordt voorafgegaan door een mededeling: ‘Geïnspireerd op een kort verhaal van Ivan Toergenjev uit 1850’. Heeft de film die aria meegenomen uit Toergenjevs verhaal? Dat zou kras zijn, ik ben benieuwd. Er bestaat een Nederlandse vertaling, zelfs een recente van 2024, maar in de plaatselijke bib is die — de bib heeft hier zelden wat ik zoek — niet te vinden. Engels dan maar. The Singers staat in het tweede deel van A sportman’s sketches. Dat boek (°°) haal je hier gratis van het net.
Ik ga erin op zoek naar de aria, maar vinden doe ik niet. Wel word ik ondergedompeld in een ferme brok Russische literatuur uit de negentiende eeuw. De auteur is een rijke landeigenaar, hij schrijft het verhaal in Parijs, terwijl lijfeigenen thuis zijn land omwroeten. Zijn eerste lezers zijn wellicht andere rijkaards, want ja, wie beschikt in die dagen over voldoende tijd en leesvaardigheid om met literatuur bezig te zijn? En wat doet zo’n rijke, belezen mens ter ontspanning op lange, koude Russische winteravonden? Met zijn verwanten zit hij rond de haard en leest voor uit dikke boeken waarin, naar onze eenentwintigste-eeuwse smaak, veel te veel woorden staan. De zangers is dan wel een kortverhaal, maar tegen de tijd dat Toergenjevs negentiende-eeuwse verteller in ’t café binnenkomt hebben we al enkele natuurbeschrijvingen achter de kiezen. In de film daarentegen val je ’t café meteen binnen. Toergenjev beschrijft elk van de aanwezige mannen, weer goed voor vele honderden woorden. De film heeft aan een blik genoeg. Tegen de tijd dat iemand een zang aanheft heb je bij Toergenjev al achtentwintig bladzijden gelezen. De film doet het al na enkele minuten. Wat me toelaat te zeggen dat het lezen van Toergenjevs verhalen ook vandaag alleen weggelegd is voor mensen met veel tijd, zeer veel tijd. Ik, als collaborateur van de barbaren, kies enthousiast voor de filmversie.De film is overigens een geslaagd voorbeeld van mijn stelling die zegt dat Literatuur moet vreemdgaan.
En welke aria zingt die lamme goedzak dan op ’t einde van de film? De film zegt het niet en Ivan Toergenjev zegt het me evenmin. Ik vraag het aan Chatgpt: ‘De aria is vrijwel zeker ‘Vesti la giubba’ uit de opera Pagliacci van Ruggero Leoncavallo. Met zijn dramatische melodie en diepe droefheid brengt de aria de angst over van het personage, dat, hoewel emotioneel gebroken, een masker van vreugde moet opzetten en zijn optreden moet voortzetten, terwijl hij zijn pijn voor het publiek verborgen houdt.’  Wie wil kan het Pavarotti horen zingen.
Flor Vandekerckhove⇲

(°) The Singers. Regisseur Sam Davis. 18 minuten. Distributie Netflix. USA. Verhaal van Ivan Sergeevich Toergenjev. 

(°°) The Singers in 'A Sportsman's Sketches, Volume 2’ Works of Ivan Turgenev, Volume 2'. Apple Books. Translator: Constance Garnett. Release date: August 1, 2005 [eBook #8744] Most recently updated: October 12, 2014’. Language: English.