 |
| — Surrealisten in ballingschap. 1945, in de New Yorkse woning van kunsthandelaar Pierre Matisse. Van links naar rechts: André Breton, Esteban Frances, Suzanne Césaire, Jackie Matisse, Denis de Rougement, Elisa Breton, Sonia Sekula, Elena Calas, Yves Tanguy, Nicolas Calas (centraal in beeld, geknield), Marcel Duchamp, Patricia Matta, Roberto Matta, Teeny Matisse en Aimé Césaire. — |
IN 1938 reist de Franse surrealist André Breton naar Mexico, waar hij
de verbannen Russische revolutionair Leon Trotski opzoekt. Dat bezoek werpt
vruchten af: een Manifest voor een
onafhankelijke revolutionaire kunst dat Trotski en Breton samen opstellen. De
tekst moet de basis leggen voor een Internationale
Federatie voor Onafhankelijke en Revolutionaire Kunst (FIARI).
Er ontstaan afdelingen in Parijs, Londen, New York en Mexico.
Surrealisme en trotskisme zijn verschillende dingen. Toch zijn er die beide in hun persoon verenigen. Over dichter Benjamin Péret heb ik het hier al gehad. Ook de Grieks-Amerikaanse dichter
en kunstcriticus Nicolas Calas (1907-1988) is tegelijk surrealist
en trotskist.
In Parijs werkt Calas samen met de Amerikaan Sherry Mangan om daar de Parijse sectie van de
FIARI te organiseren. Mangan is auteur, dichter en journalist, hij laat niet na
om een boek van zijn surrealistische kameraad Nicolas Calas in Amerika bekend
te maken. In Partisan Review bespreekt Mangan
dat boek niet kritiekloos, maar hij sluit zijn bespreking hier wel af met: ‘Dit boek is ongetwijfeld het meest
stimulerende dat Frankrijk dit jaar geproduceerd heeft.’
In het surrealisme is Calas vooral bekend voor zijn
essay ‘Naar een derde surrealistisch
manifest’. Daarin ontwikkelt hij de idee dat het surrealisme zal mislukken
als de revolutie uitblijft. Calas blijft het surrealisme levenslang trouw, maar met de koude
oorlog komt ook politieke ontgoocheling. Die overwint hij in de jaren zestig.
Enthousiast begroet hij de studentenrevoltes en dat geldt eveneens voor het artistieke verschijnsel pop
art. Ook politiek blijft hij actief, zo schrijft hij voor de Griekse krant Antistassi, een in Londen uitgegeven verzetskrant tegen de Griekse militaire
junta.
Hieronder vertaal ik een gedicht van
Calas. In Four O’Clock verenigt hij surrealisme en trotskisme. Het gedicht
wordt door de Amerikaan Alan Wald als volgt geduid. ‘In deze passage kunnen
de Himalaya's staan voor de Naropa University (een Tibetaans boeddhistische
unief in Boulder, Colorado, waar Calas uitgenodigd gast was door Allen
Ginsberg); "Aardse omwentelingen" voor sociale revolutie; "De
fusie van terreur en schoonheid" voor het surrealisme; "Mount
Athos" voor de nalatenschap van religieuze rijkdommen; "Aurora"
voor de Romeinse godin van de dageraad; en "Four O'Clock" voor de
Vierde Internationale. Men voelt dat Calas trouw blijft aan Surrealisme en
Revolutie (…) dat hij nog steeds in de verwachting leeft van een authentieke
sociale transformatie.’
Vier uur
Niet voor mij de Himalaya’s en de heiligdommen van uitgeweken Niyama’s
Ik sta afgesteld op de school van aardse omwentelingen en op de fusie van terreur en
Schoonheid. Maar ik word achtervolgd door de schaduw van de berg Athos.
Driehoekig zie ik nog hoe ’t middernacht wordt bij zonsondergang
Onderweg naar Aurora merkte ik dat het vijfentwintigste uur van de sag
De zomerzonnewende komt verstoren.
Ik drukte mijn hand tegen mijn hart en merkte dat het een slag had overgeslagen.
Precies op dat moment is er een jonge vrouw met Mongoolse chromosomen
Die me vraagt: “Duurt ’t nog lang voor het vier uur is?”
 |
| En zoals steeds: wie de vertaling kan verbeteren, laat me dat weten. Ik verander mijn poging dan meteen. |
Geen opmerkingen:
Een reactie posten