Deze tijd is er een van monsters

Terwijl Bart De Wever (inzet) Antonio Gramsci (midden) citeert, gebeurt ook elders in de wereld een en ander (rechts).

DAVOS IS een oord van grote woorden. Op de jaarlijkse bijeenkomst van het Wereld Economisch Forum citeert premier Bart De Wever de Italiaanse marxist Antonio Gramsci (†1937): ‘De oude wereld sterft, en de nieuwe wereld worstelt om geboren te worden: nu is het tijdperk van de monsters.’ 
De Wever haalt Gramsci’s woorden uit diens Notities uit de gevangenis. (°) De woorden passen inderdaad uitstekend om onze tijd te duiden, tijd waarin bestaande structuren wankelen en er nog geen nieuwe stabiele orde is. In zo’n overgangsperiode, zegt Gramsci, overheersen onzekerheid en instabiliteit, waardoor een voedingsbodem ontstaat voor extremisme, autoritarisme en politieke monsters — figuren of bewegingen die gedijen in tijden van wanorde.
In zo’n tijd brokkelt de legitimiteit van de oude orde af, maar de instellingen ervan blijven op een kaduke manier functioneren. Nieuwe bewegingen en ideologieën ontstaan, maar ze missen samenhang en het vermogen om het oude systeem te vervangen. Intussen dagen monsterlijke krachten op: autoritaire leiders, reactionaire bewegingen en politieke opportunisten die profiteren van de instabiliteit.
Gramsci ziet deze dynamiek aan het begin van de 20e eeuw, in Europa, wanneer de achteruitgang van bestaande structuren, in combinatie met het falen van de democratie, aanleiding geeft tot fascisme en stalinisme. Die politieke mutaties, voort-komend uit de chaos van de transitie, beschouwt hij als monsters. Of hoe een oude marxist ons vandaag Trump en het trumpisme laat begrijpen. Is dat niet exact wat zich voor onze ogen afspeelt?
Flor Vandekerckhove⇲

(°) Antonio Gramsci, Alle mensen zijn intellectuelen. Notities uit de gevangenis⇲, 269 p., vertaald en toegelicht door Arthur Weststeijn, Nijmegen, Uitgeverij Vantilt, 2019. 

 

Veel uit Gramsci’s Prison Notebooks 1929-1935 werd in het Engels vertaald en staat te lezen op marxist.org⇲.