Georges Brassens’ tijd als beroepsanarchist

Georges Brassens tijdens een optreden in 1972.

GEORGES BRASSENS IS achttien als hij de ouderlijke woning verlaat en naar Parijs trekt. Daar gaat hij in de Renaultfabrieken werken. Begin 1946 biedt hij zich aan in het lokaal van Le Libertaire, tijdschrift van de Franse anarchisten. Hij wordt meteen vaste medewerker van het blad, zelfs mederedacteur. In die tijd houdt hij ook de Parijse boekwinkel van de anarchisten open. 

De passage van Brassens bij de anarchisten is hevig, zegt Marc Wilmet die de krantenstukken van Brassens uitpluist en opnieuw publiceert. (°) Die passage is ook kort. 

In het brievenboek 'Brassens. Lettres à Toussenot. 1946 - 1950' (°°) staat dat Brassens die anarchisten al vlug beu is. Op 12 januari 1947 schrijft hij: 'Sinds maandagavond ben ik niet meer verantwoordelijk voor de Libertaire. De jongste twee nummers werden gemaakt door degene die me wellicht zal vervangen (André Prudhommeaux). Het zou te lang duren om je de redenen van mijn ontslag uit te leggen (…) Ik moet je bekennen dat ik erdoor opgelucht ben. Mijn leven was niet langer draaglijk op die manier en de aanvallen van onnozelaars putten me uit.' Janine Marc-Pezet die het brievenboek verzorgt, zegt daarover: 'Brassens heeft zich bij de anars inderdaad goed thuis gevoeld, maar hij was geen anarchist, daar bestaat geen twijfel over. Ik zou hem meer als een vrijdenker definiëren. Hij en Prévert zijn zo vrij, misschien wel tè vrij om anarchist te zijn.'
Zelf zegt Brassens: 'Ik ben een activist geweest toen ik 23-24 jaar was. Het was vooral de anarchistische moraal die het dichtst stond bij wat ik geloofde, bij wat ik dacht: een zin voor vrijheid, het leger weigeren en ook het autoritarisme, de wet negeren, de noodzaak aanvoelen dat de mens zijn eigen zaken moet beheren. Het was meer zoiets. Maar ik ben daar niet erg diep op ingegaan toen ik zag dat die ideeën mij bevielen; ik heb het daarbij gelaten.’ In ‘Le vieux Normand’ zingt hij:

C’est à toi d’en décider, choisis!

A toi seul de trancher s’il vaut mieux

Dire ‘Amen’ ou ‘merde à Dieu.’

Flor Vandekerckhove⇲

(°) Marc Wilmet, ‘Georges Brassens, libertaire’, 2000. 2de druk, uitg. Les éperonniers, 161 p. 

(°°) Janine Marc-Pezet. Brassens, Lettres à Toussenot 1946-1950. Ed. Textuel. 224 p.

Bennie Simoens, de kleur van de zeekant

Naast Bennie Simoens (†), telkens, 20,7 x 21, papier, 1996, van links naar rechts: Havenlandschap (pencil); Kerk, kleur, maalboot; Gone with wind (pencil, watercolour.)

OP 9 APRIL overleed in Oostende Bennie Simoens (°Brugge, 19 maart 1951). Hij studeerde schilderkunst aan het Hoger Instituut voor Beeldende Kunst Sint-Lucas Gent en behaalde in 1979 de Joris Minneprijs voor tekenkunst. In 1997 had hij een individuele tentoonstelling in het Stedelijk Museum van Oostende. Conservator Norbert Hostyn schreef toen: ‘In zijn schilderijen die meestal in reeksen zijn gedacht, verwijst Bennie Simoens (…) tegelijk naar de act van het schilderen zelf. (…) Het is zeer boeiend het motief aan de basis van het kunstwerk – of in zijn geval een kleine reeks kunstwerken – te vergelijken met het schilderkunstig resultaat. (…)’. Leo Madelein in 1987: ‘Een continue wisselwerking, de permanente verhouding tussen beweging, licht en structuur ten overstaan van rust en vlak verlenen diepte en adem. Kleur is vitaal in het oeuvre van Bennie Simoens (…)’. Hugo Brutin in 2002: ‘Picturaliteit en poëzie zijn twee basisgegevens in de werken op papier van Bennie Simoens. Zijn werken zijn tekening en schilderij tegelijk en zijn zowel op tekenkunstig als op schilderkunstig vlak topkwaliteit.’
Bennie Simoens en ik hadden destijds een stamcafé gemeen. Ik herinner me dat ik, in ’t midden van de jaren tachtig, de ietwat schuwe kunstenaar vanuit de folk meenam naar wat nu Oosteroever heet. In die tijd was ik razend enthousiast over de IJmuider Kring en ik wilde Bennie overtuigen om zich, net als ik dat toen zelf van plan was, aan de vuurtoren te vestigen. Het lukte me niet, Simoens vond aan de kant van de stad al genoeg inspiratie. Die kwam onder meer tot uiting in een aantal ‘maalbootschilderijen’, halfabstracten die in toenemende mate abstract werden.
Simoens werd later een actief gebruiker van FB, waarop hij lange tijd haast dagelijks iets uit zijn enorme collectie werk-op-papier postte. Het inspireerde me danig. Zozeer zelfs dat ik hem twee keer vroeg om er gebruik van te maken. Zo inspireerde Simoens’ triptiek ’Hoopvolle horizonten’ (1984) me in 2021 tot een geschreven triptiek. Ik bracht de twee samen in Drie dromen waaruit ik weet te ontsnappen. Ook maakte ik er een filmpje van: Wegwezen. In 2022 deed ik iets soortgelijks met In de toekomst turen, een extreem kort verhaal, weer geïnspireerd door een triptiek van Bennie. De combinatie van Simoens’ werk en dat verhaal staat ook op YouTube: Toekomst. 
Het overlijden van Bennie Simoens heeft een brede betekenis. De generatie van de babyboomers neemt afscheid. Weer verdwijnt iemand die aan mijn generatie letterlijk en figuurlijk kleur wist te geven. Weer verdwijnt iemand die er werk van maakte de kleur van de zeekant te vatten. Weer verdwijnt iemand uit het volk dat Michel de Ghelderode zo raak omschreven heeft als ‘la curieuse tribu des gens de mer’.
Flor Vandekerckhove⇲

Enter Charlotte Rampling

Twee keer Charlotte Rampling en Patrick Conrad. Beide foto’s komen uit de biografie (°).

’T IS NIET dat ik die films gezien heb, maar ik heb er toch een mening over: Vlaamse schrijvers die aan ‘t filmen gaan, dat is geen goed idee. Dat geldt voor Hugo Claus en voor Ivo Michiels, ’t geldt ook voor Patrick Conrad. Dat komt door de 10.000 uren-regel, Vlaamse schrijvers krijgen de tijd niet om de stiel te leren. Daartegenover staan ook voordelen: het medium haalt je even weg uit de benauwdheid van de Vlaamse letteren; je staat eens op de rode loper; je leert al eens iemand kennen. Tot zover mijn mening die vooral op vooringenomenheid steunt.
Patrick Conrads hoogtepunt in de film is Mascara [1987 (°°), een internationale productie, met Hugo Claus als coscenarist en Charlotte Rampling in de hoofdrol: ‘Dat Conrad het nog altijd niet nauw nam met de huwelijkse trouw bleek al uit zijn relatie met Ann van Aken. Tijdens het draaien van Mascara kwamen daar nog avontuurtjes bij met crewleden Claudine Thyrion (hoofd make-up) en Dorine Esser (productiesecretaresse). Als klap op de vuurpijl ontstond ongeveer halverwege de draaiperiode een stormachtige romance met hoofdrolspeelster Charlotte Rampling. De actrice, sinds 1978 getrouwd met de Franse componist en muzikant Jean-Michel Jarre, was alleen tijdens weekdagen in België en ging elk weekend naar haar gezin in Parijs. Uit de overgeleverde correspondentie blijkt dat Rampling helemaal weg was van Conrad, meer dan andersom, al kon Conrad haar vanzelfsprekend niet weerstaan.’ 

Vijftien jaar later zou de romance een naspel kennen. In 2002 logeert Conrad in Ménerbes, Frankrijk: ‘Ménerbes was ook de plek waar in juni 2002 de opnames plaatsvonden van de film Swimming Pool van François Ozon met Charlotte Rampling in een van de hoofdrollen. Het duurde niet lang voor Rampling ontdekte dat haar vroegere minnaar op enkele kilometers van Ménerbes woonde en ze contact met hem opnam. Ze leefde ondertussen gescheiden van Jean-Michel Jarre en had een relatie met de tien jaar jongere journalist en zakenman Jean-Noël Tassen. Niettemin laaide de affaire met Conrad gedurende de twee weken draaitijd weer in alle hevigheid op. “Het was alsof we elkaar de week voordien verlaten hadden en elk moment dat ze vrij was, brachten we net als vroeger samen door”, herinnert Conrad zich.’
De affaire zocht zich een weg naar de literatuur. In 1987 schreef Conrad het toch wel zeer mooie De bolster van Charlotte Rampling. Het gedicht verscheen in De Tweede Ronde. Jaargang 10. (1989). Ik lees het in dbnl. (Flor Vandekerckhove⇲)

Hoe kan ik me de boom die, buigend

onder een vracht van vruchten en lijsters,

steeds koudere tijden aankondigde

en waaronder zij met ouder wordende handen

de onrijpe huls van een walnoot streelde, 

nog inbeelden zonder haar te zien staan? 

 

U weet hoe vrouwen kijken

als ze voor het eerst iets zien.

Zo keek ze sinds lang niet meer

alsof de verwondering haar voorgoed

vreemd geworden was. 

 

Tot ze die ene zomerdag vol vluchtende vlekken

de roem in de rug en leunend tegen zijn stam

vanonder de notelaar naar me opkeek

en de bolster tussen haar vingers voelde zwellen 

 

Vandaag spelen mijn kinderen als geschenken

in zijn schaduw met haar schim.

Aan de magere oogst te zien

wordt het een milde winter.

(°) Manu van der Aa. Patrick Conrad. Leven, liefdes en werken van een Pink Poet. biografie. 2025. Uitg. Pelckmans. 336 p. Over de biografie schreef ik eerder al Portret van de schrijver als wielrenner, Gelukkig als in het bijzijn van een vrouw en Leren schrijven met… Patrick Conrad. Er volgt nog.

(°°) Achter de schermen bij Mascara⇲ op YouTube. Interviews met Charlotte Rampling, Derek de Lint, Hugo Claus, Romy Haag en Eva Robins.

In memoriam Bernard D’harte

Lena en Bernard D’harte (†)

OP 6 APRIL overleed in Evergem Bernard D’harte (°Gent, 26 november 1969), papa van Lena, mijn kleindochter. Ik had geen contact meer met Bernard. Wel zijn er herinneringen. Bijvoorbeeld aan de keren dat ik hem als beroepsmuzikant aan ‘t werk heb kunnen zien. De mooiste herinnering is evenwel deze aan een zonnige zondagmiddag in Bredene. Familiebezoek. Laat het me vertellen. 
Marijke en Bernard zijn met de nog piepjonge Lena op bezoek bij meme, mijn moeder. Ook Bert - nonkel Bert voor Lena - zakt die dag naar Bredene af. Tijdens de koffie brengt Bert een motorschip ter sprake. Dat ligt aan de kant in de vaart, aan ’t Sas van Bredene, en is te koop. Telkens hij naar zee komt, zegt Bert, valt zijn oog op dat mooi vormgegeven schip. Ook Bernard heeft het vaartuig in ’t passeren opgemerkt. De twinkeling die ikzelf bij ’t aanschouwen van het brede, misschien wel twintig meter lange vaartuig telkens weer in d’ogen krijg, heb ik eerder bij Bert al opgemerkt en nu zie ik ‘t ook bij Bernard. ’t Is dan ook een schip om verliefd op te worden. 
Terwijl Marijke de luier van Lena ververst en meme er haar zinnen probeert bij te houden, trek ik met Bert en Bernard naar de vaart. Daar staan wij nu op ’t dek van een bijzonder sierlijk gebouwd, houten vaartuig, drie mannen van verschillende leeftijden, alle drie met een twinkeling in d’ogen, zoon, schoonzoon, vader-schoonvader. Dat het schip daar al vele jaren te koop is blijven liggen, sterkt ons vermoeden dat we op de prijs kunnen afdingen. Dat het meer wrak dan schip is, weigeren we te zien. Dat het na al die jaren nauwelijks nog uit het slijk losgewrikt kan worden, lijkt ons niet meteen een probleem. Dat geen van ons drieën er ’t geld voor heeft, noch voor ’t kopen, noch voor de herstellingswerken, zelfs niet voor de keuring, is een gedachte die niet bij ons opkomt. Dat geen van ons weet wat met zo’n schip aan te vangen, is een zorg voor morgen. Ons is 't om die twinkeling te doen. Bernard begreep dat, Bert ook en ik al helemaal.
Flor Vandekerckhove⇲

Een ander meisje

Ik vraag chatGPT om me een passende tekening te leveren.

IN MIJN NIEUWE, op komst zijnde boek, wissel ik doorlopende tekst af met meer experimentele vormen, zoals oneliners, drabbles en, zoals hieronder, een provovers waarin ik een anekdote uit mijn tienertijd aanhaal. (Flor Vandekerckhove⇲)

ze draagt geen uniform

waardoor ik weet dat ze niet katholiek is

en mij dus onbekend

ze is de andere

er valt

vind ik

iets te proberen

en op een dag 

komen we in het park

tegenover elkaar te staan

zij met haar fiets

ik met mijn fiets

ik blokkeer haar de doorgang

waarmee ik zeggen wil

dat ik te harer beschikking sta

en tot seks bereid ben

wat volgt had ik nooit kunnen denken

met schrik in de ogen zegt 

dat goddeloze meisje

laat me door asjeblieft 

neen dat had ik niet verwacht

van zo’n meisje zonder katholiek uniform

Het e-boek (pdf of epub naar keuze) wordt soortement kroniek van mijn tienerjaren. Daarin staat het college waar ik schoolliep centraal. Het boek heet TIENERKLANKEN, naar een televisieprogramma dat toentertijd op ons, tieners, losgelaten werd. Momenteel ben ik de kopij aan ’t nalezen.

De cruciale filmscène in La scuola cattolica

Links. De leraar geeft godsdienstles in La scuola cattolica. Hij laat zijn leerlingen een schilderij bespreken: Jezus wordt vastgebonden en gegeseld door beulen, een scène uit de Passie, zoals ook Caravaggio die in 1607 schildert (rechts).

WE BEVINDEN ONS in een een chique, katholieke jongensschool van Rome. Het onderwijs is duur en exclusief, leerlingen komen uit de bourgeoisie. Schoolmuren schermen hen af - of juist niet! - van de Italiaanse jaren van lood: ‘politiek geweld, klassenstrijd, sociale onrechtvaardigheid en katholiek moralisme smelten samen tot een maatschappij die uit elkaar valt.’ Drie leerlingen schaken twee tienermeisjes uit een volkswijk. Ze martelen, verkrachten en vermoorden hen. De feiten zijn echt gebeurd: het bloedbad in Circeo. Hoe is ’t mogelijk dat zo'n degelijk opgeleide jongens zo’n verschrikkelijke misdaden begaan?

Een cruciale filmscène is deze waarin de godsdienstleraar zijn leerlingen een Passietafereel laat bespreken, hij wil hun blik verruimen. Google vertaalt voor mij de passage uit het scenario. 

Leraar: ‘Ik heb jullie hierheen gebracht omdat ik ons ​​gesprek wil beginnen met deze afbeelding. Ik wil dat jullie me vrijuit vertellen wat jullie zien,’

Leerling: ‘Folteraars.'

Leraar: ‘En wie is het slachtoffer?’

Leerling ‘Nou, Jezus.’

Leraar: ‘Weet je het zeker? Het lijkt me dat zelfs de kwelgeesten slachtoffers zijn, want wie iemand kwaad doet, doet zichzelf ook kwaad, toch?’

(…)

Leraar: ‘Misschien moet je bedenken dat de duivel verschijnt wanneer we aan de kant van de gerechtigheid staan, wanneer we ons bedwelmd voelen door onze volmaaktheid.’

(…) 

Leraar: ‘Jezus is ook een mens. Omdat hij mens is, deelt hij in de imperfectie, omdat hij de tekenen van het kwaad in zich draagt. We worden mens door het kwaad te erven, kwaad te begaan en kwaad te ondergaan. Om kwaad te ondergaan, moet iemand het begaan. (…)’

’t Is een godsdienstles waarbij ook de drie toekomstige moordenaars aanwezig zijn. Lijkt het er niet op dat ze hun komende daden daar theologisch gekaderd zien? ’t Internet leert me dat die scène er mee voor zorgt dat de film in Italië voor minderjarigen verboden wordt. De film 'zou slachtoffers en daders op een bepaalde manier gelijkstellen.'
De scuola cattolica lijkt door het elitaire karakter nauwelijks op ’t Oostendse college waar ik schoolgelopen heb. Hij lijkt meer op de Abdijschool van Zevenkerken, waar ook koningskinderen naartoe gestuurd worden. Maar toch… Wanneer zo’n film me weer met die elitaire katholieke wereld confronteert, prijs ik me gelukkig dat Mei 68 op mijn pad gekomen is. Een gevoel dat me enkele dagen geleden ook al overviel toen Sigrid Bousset me meer over de oorlogsstrapatsen van Ivo Michiels vertelde.
Flor Vandekerckhove⇲

La scuola cattolica. Italiaans. Regie: Stefano Mordini | Scenario: Massimo Gaudioso, Luca Infascelli | Cast: Luca Vergoni (Angelo Izzo), Francesco Cavallo (Gianni Guido), Giulio Pranno (Andrea Ghira), Giulio Fochetti (Alessandro Arbus), Benedetta Porcaroli (Donatella Colasanti), e.a. | Speelduur: 90 minuten | Jaar: 2021. De film is te zien op Netflix.

De film interesseert me vooral omdat ik een boek afwerk, soortement kroniek van mijn tienerjaren. Daarin staat het college waar ik schoolliep centraal. Het boek heet TIENERKLANKEN, naar een televisieprogramma dat toentertijd op ons, tieners, losgelaten werd. Momenteel ben ik de kopij aan ’t nalezen.

De president passeert

Met mijn voeten ín een schilderij, dichterbij kan ik niet komen. Op ’t internet wordt het doek omschreven als ‘Jachttafereel met wilde zwijnen in barokstijl, rustieke renaissance muurkunst, geïnspireerd door klassiek 17e-eeuws Vlaams kunstwerk.’ Al die woorden verhelen niet dat het schilderij recent gemaakt werd door de Turkse BirolCanGallery, onderneming in de decoratiesector. Je kunt het in verschillende formaten bestellen, zowel op papier als op doek. De afbeelding is zeer geschikt als illustratie voor mijn handpalmverhaal President, waarin ik een mij overkomen nachtelijke droom verwerk.

President — ’S NACHTS TREKT een knotsgekke fanfare door de rue Pénèry, veel geroffel, klingeling, klinkklank en tsjingel-tsjangel⇲. ’s Morgens zie ik dat de inhoud van mijn vuilnisbak, lege conserven en al, over wel honderd meter straat ligt uitgespreid. De buurman weet dat er die nacht een familie wilde zwijnen gepasseerd is, aangevoerd door een gevreesde beer die in ’t dorp als le président bekendstaat. Omdat de politieke gezindte van de buur me onbekend is, vraag ik er verder niets over. Er is zoveel wat ik niet weet - en ook niet wíl weten - van cette curieuse tribu des gens de Pénèry.  (Flor Vandekerckhove⇲) 

President is een drabble, Engels woord dat Google vertaalt als krabbel, maar dat als literaire term geen Nederlands equivalent heeft. Ook in Duitsland, Frankrijk en Spanje zegt men drabble. Het is de bende achter Monty Python die het woord voor ’t eerst in de literatuur brengt. Een drabble is altijd honderd woorden lang, niet 99, niet 101, exact honderd, titel niet inbegrepen. Een drabble is bijgevolg een extreem kort handpalmverhaal dat aan die strenge regel voldoet. In 2019 publiceerde ik een boekje met 99 dergelijke drabbles. Delphine Lecompte leverde het voorwoord. Zoals alle e-boekjes van uitgeverij De Lachende Visch worden ook die ’99 extreem korte verhalen' buiten de markt verdeeld, gratis. Schrijf naar liefkemores@telenet.be, zeg ’99’ en de meiden van De Weggeefwinkel verpakken het meteen, zodat het als de weerlicht in uw inbox valt.

De katholieke school

Zijn er raakvlakken tussen het boek (°) dat ik binnenkort publiceer en De katholieke school (°°) van de Italiaanse schrijver Edoardo Albinati?

 

ENKELE DAGEN GELEDEN post ik een teaser waarmee ik je curieus wil maken naar een boek van me dat in de maak is. In Tienerklanken heb ik het over mijn tienerjaren die ik in belangrijke mate in een Oostends college doorbreng. In de teaser probeer ik ook in honderd woorden de ideologie van dat college samen te ballen, onder een veelzeggende titel: Rechts, rechtser, rechtst.

Ignace Pollet reageert. Hij zegt: ‘Uw komende boek Tienerklanken wordt misschien de Vlaamse tegenhanger van 'De katholieke school' van Edoardo Albinati, een autobiografische turf van niet minder dan 1400 blz. (Ik zit momenteel aan pagina 900, nog 500 te gaan). Beschrijving van zijn schooljaren in het Rome van de jaren '70. Het verhaal hangt hij op aan een verkrachting & moord door een paar klasgenoten, nochtans jeugd van de 'betere burgerij'. Maar vooral fileert hij de school, de leraren, de paters, de medeleerlingen, de pedagogiek, het burgerlijke gezin, het fascisme, het machismo, de linkerzijde, het christelijke geloof etc. Boek heeft in 2015 de Premio Strega gekregen, aanrader (maar alleen nog op de tweedehandsmarkt te vinden).’
1486 bladzijden! Dat krijg ik nooit gelezen. Ik zie dat er een film van gemaakt werd. La Scuola Cattolica staat op Netflix, ik ga vanavond eens kijken. Ik bekijk enkele boekrecensies en stip daarin aan wat me van pas had kunnen komen bij ’t schrijven van mijn Tienerklanken. In de Boekenkrant: ‘Het is een jongensschool met paters en andere geestelijken als leraren en leidinggevenden. Het is een jongenscultuur waarin het enige vrouwelijke wezen de kantinedame is. (…) Veel jongens hebben daardoor niet geleerd hoe met meisjes om te gaan. (…) Die merkwaardige cultuur op een katholieke jongensschool heeft merkwaardige volwassenen voortgebracht. (…)’ In Mappalibri: ‘(…) zo bijvoorbeeld met de 413 korte beschouwingen in het voorlaatste deel. Die beschouwingen zijn niet van de ik-verteller, maar van zijn inspirerende leraar Cosmo, en frapperen niet alleen door hun gebalde karakter, maar ook door hun raakheid. Ze lijken de vragen die de ik-verteller zich in het hele werk stelt, te counteren of te vervolledigen. (…)’  Die gebalde beschouwingen van leraar Cosmo interesseren me wel. Ik zie dat ze het boek hier in de bib hebben. Misschien haal ik er een stukje uit dat ik in extremis aan Tienerklanken toevoeg.
Flor Vandekerckhove⇲

(°) Het nieuwe boek wordt soortement kroniek van mijn tienerjaren. Het heet TIENERKLANKEN, naar een televisieprogramma dat toentertijd op ons, tieners, losgelaten werd. Momenteel ben ik de kopij aan ’t nalezen.

(°°) Edoardo Albinati. De katholieke school, Atlas/Contact, Amsterdam 2018. Vertaling van La scuola cattolica door Manon Smits en Pieter van der Drift. 1486 p.

Blote nonnen, blote dichters

Hugues Pernath, en Rudi Van Vlaanderen en Freddy de Vree in Masscheroen van Hugo Claus. Wikipedia zegt: Hugues C. Pernath, Bob Cobbing en Freddy de Vree. 

TIJDENS DIT PAASWEEKEND produceert Opera Ballet Vlaanderen een spektakel dat Sancta heet. (°) Dat toont onder andere naakte nonnen die in een bowl aan ’t skaten zijn. Dat levert ongetwijfeld beklijvende beelden op, maar Bonny, bisschop van Antwerpen, is tegen. En de Vlaamse opperseut Mia Doornaert legt er in de krant nog een schep bovenop. De twee stellen dat het kot te klein zou zijn mochten theatermakers alhier moslima’s opvoeren die uit de kleren gaan. Ze hebben gelijk, maar niet om wat ze denken. Wel omdat het aan elke cultuur toekomt de eigen vervreemding bloot te leggen. Het is aan kunstenaars uit de moslimwereld om de pijn, schaamte en schuld in die traditie te definiëren. Het is aan kunstenaars uit de joodse traditie om dat voor het jodendom te doen. De lijst kan moeiteloos uitgebreid worden: het is aan kunstenaars uit het kapitalisme om de schuld die vrouwen in het kapitalisme te beurt vallen te (her)definiëren… 
Uitdagende kunst baadt alhier in een lange traditie. Van Charles Baudelaire stamt het épater les bourgeois. Les fleurs du mal leverde hem een veroordeling op. Zes gedichten van hem werden in Frankrijk gecensureerd en ik was al geboren wanneer die censuur pas opgeheven werd. Zelf herinner ik me levendig de commotie rond Masscheroen (1967) van Hugo Claus. Daarin werden Hugues Pernath, Freddy De Vree en Rudi Van Vlaanderen (of Bob Cobbing) naakt opgevoerd als Heilige Drievuldigheid. Stuk gecensureerd, Claus veroordeeld. 
Wat ook wil zeggen dat er vooruitgang is. Sancta wordt vandaag niets in de weg gelegd. Er zijn geen bommeldingen. Er zijn geen katholieke tegenbetogingen, hoewel Mia Doornaert dat, naar eigen zeggen, wel graag zou hebben. 
Flor Vandekerckhove⇲

(°) Ik schreef er gisteren al over in Rechts, rechtser, rechtst. Ik maakte er toen misbruik om de nakende publicatie van mijn nieuwe boek aan te kondigen. Om het kort te houden hield ik gisteren mijn eigen mening over het tumult achterwege. 

Het nieuwe boek wordt een kroniek van mijn tienerjaren. Het heet TIENERKLANKEN, naar een televisieprogramma dat toentertijd op ons, tieners, losgelaten werd. Momenteel ben ik de kopij aan ’t nalezen.

Rechts, rechtser, rechtst

Er is momenteel nogal wat te doen rond Sancta, ‘schandaalstuk over een non die haar seksualiteit niet kan verbergen tijdens het bidden en daarvoor gestraft wordt.' In de voorstelling herdefinieert theatermaakster Florentina Holzinger ‘de pijn, schaamte en schuld die vrouwen in de katholieke traditie te beurt vielen’. De bisschop van Antwerpen is tegen. Ik maak van de commotie gebruik om iets anders onder uw aandacht te brengen, met name een teaser voor mijn nieuwe boek.

Een citaat uit mijn nieuwe boek in wording. (°)

rechtst

als we heimelijk een meisje zien 

zegt men

dat is ongepast

als dat meisje vrijzinnig is

dan is ’t ongeoorloofd

als dat vrijzinnig meisje socialist is

dan is ’t gewoon onmogelijk

het bad waarin wij in ’t college baden

is katholiek 

mannelijk 

en rechts

en rechts daarvan staan Vlaams-nationalisten

die in het college over vaardige agitatoren beschikken

zowel in het lerarenkorps als onder de leerlingen

en nog eens rechts daarvan 

staat pater Marcel Brauns

die het wel heel erg bruin bakt

en zijn ideologie verwoordt in een tijdschriftje 

waarvan een titel luidt

Vlaanderen heeft geen pillen nodig 

maar kinderen

 (°) Het nieuwe boek wordt een kroniek van mijn tienerjaren. In die zin is het een vervolg op GAUW! waarin ik het over mijn kindertijd heb. Het nieuwe boek heet TIENERKLANKEN, naar een televisieprogramma dat toentertijd op ons, tieners, afgestemd was. 

Momenteel ben ik de kopij aan ’t nalezen.