donderdag 15 november 2012

Van de Opex naar de Avenue le Grand


— Nog steeds bestaande villa's in de Avenue Le Grand, thans Zeelaan. —

Hier aan de kust kent iedereen de Opex, een wijk die vanaf 1925 ten oosten van Oostende uitgebouwd werd om er zeelui en havenarbeiders in onder te brengen (en ook wel om de vissers uit het stadscentrum weg te gommen). Opex is een afkorting van S.A. Ostende-Phare et Extensions.  De bewoners ervan weten dat hun wijk naar de projectontwikkelaar genoemd werd die daar destijds de gronden mocht verkavelen. Omdat het letterwoord inmiddels gemeengoed is, stellen we ons daar geen vragen meer bij, toch is het merkwaardig dat een woonwijk naar een naamloze vennootschap genoemd wordt. 
Wie waren die ‘Opexvennoten’? Dat weet ik niet, want hun aandelen waren naamloos. Ongetwijfeld waren het bourgeois, want hun naamloosheid past perfect in de definitie die Roland Barthes van dat soort mensen geeft: ‘De bourgeoisie definieert zich als de maatschappelijke klasse die niet benoemd wil worden.’ Mooi gezegd van die Barthes. Maar er waren in die tijd ook wel bourgeois die uit de anonimiteit van de naamloze vennootschappen traden om juist wel benoemd te worden. 
Dat was bijvoorbeeld het geval bij degenen die een beetje verder, op een steenworp van de Opex, al eerder aan ’t verkavelen gingen. Hun was het niet om vissers te doen, maar om toeristen. In tegenstelling tot de vennoten van de Opex wilden zij wel hun eigennaam op het gebied kleven.
In 1903 werd de S.A. Breedene-sur-mer lez-Ostende opgericht. Op braakliggende grond, vlak achter de duinen, wilden die naamloze vennoten een toeristische wijk uitbouwen. ‘Om de verkoop te stimuleren bouwt de vennootschap villa's voor eigen rekening bestemd om te verhuren of volledig afgewerkt te verkopen; bovendien staat ze in voor het eventuele afsluiten van leningen en hypotheken.’ De projectontwikkelaars tekenden de residentiële villawijk rond wat eerst Avenue centrale n° 5 genoemd werd. Die naam die eerder aan een werkkamp dan aan een villawijk liet denken werd al gauw vervangen. De straat werd dan Avenue le Grand genoemd naar een Gentse grootgrondbezitter die medeoprichter van de S.A. Breedene was. Pas in 1939 kreeg de straat haar huidige naam: Zeelaan. 
De postkaart bovenaan vermeldt Avenue Max Samdam. Deze onderaan
heeft het over Avenue Marc Samdam. Maar beide namen 

betreffen de huidige Prinses Marie-Josélaan.
Er was ook een André Danielslaan. Die werd genoemd naar een Oostendse architect die een stimulerende rol speelde in de uitbouw van deze verkaveling. Dat werd in 1939 de Strandlaan. 
De Prinses Marie-Josélaan heette tot 1939 Marc Samdamlaan, naar een Gentse nijveraar die meerdere villa's in de straat bezat. (De familie Samdam was o.a. eigenaar van de villa Mon Castel die zich in het later ontwikkelde park Ramakers bevond, vandaar dat een van de straten die daar naartoe leidt de Kasteellaan is.)
De Meeuwenlaan heette Segonzaclaan, naar een Frans familielid van le Grand.  Wat vandaag de H. Consciencelaan is, was tot 1939 de Vandersmissenlaan, zo genoemd naar een Schaarbeekse groothandelaar die beheerder van de S.A. Breedene was. De Kroonlaan was deels Avenue de Boeck en deels Avenue G. Hendrickx en die laatste was een Brusselse architect-landmeter. De Noordlaan was dan weer de Avenue Gielen, naam van een medebeheerder van de S.A. Breedene. De Peter Benoitlaan was de August Pedelaan. Die Pede was een Oostendse vis- en wijnhandelaar, eveneens een van de beheerders van de N.V. (Vanaf het kruispunt met de Prinses Marie-Josélaan heette de laan Avenue de Liège). Merkwaardig is de naamsverandering die de Avenue de France in 1939 onderging. Die werd toen logischerwijs tot Frankrijklaan vervlaamst. Maar de Avenue de France werd eigenlijk niet naar ons buurland genoemd, maar naar Antoine de France, landmeter die gronden van de familie le Grand behandelde.
Bestond er naast de Avenue Marc Samdam ook een Avenue Max Samdam? Een postkaart laat vermoeden van wel, maar volgens mij is dat in beide gevallen de Prinses Marie-Josélaan en heeft de postkaartenuitgever de namen Max en Marc met elkaar verward. 
Flor Vandekerckhove

P.S.: Elders in deze blog staat een stukje over het rustoord Ons Volk (http://florsnieuweblog.blogspot.be/2012/09/ons-volk.html). Mireille Vanblaere bezorgde me een beeld waarop dat gebouw afgebeeld staat samen met het chalet Onze Rust dat in 1911 gebouwd werd.  Het chalet was een van de eerste resultaten van de verkaveling van de S.A. Breedene-sur-Mer. Het leert ons dat de verkaveling niet alleen de villawijk omvatte, maar heel het grondgebied van Bredene-Duinen.


Een reactie plaatsen