vrijdag 12 juli 2013

Een vliegende sigaar


De oude Vuurtorenwijk, de oude vuurtoren, de oude spuikom.
Nevenstaande foto, genomen in augustus 1914, is om veel redenen merkwaardig. Ten eerste is hij dat omwille van de plek waar we hem gevonden hebben. Het beeld komt uit het boekje Bredene in oude prentkaarten
Hoezo Bredene?
Op de foto herkennen we meteen de oude vuurtoren van Oostende. De wijk die ervoor ligt is de inmiddels verdwenen oude Vuurtorenwijk, het zgn. negerdorp, waarover we eerder al een stuk gepubliceerd hebben. (1) Maar in 1914 was die wijk, ook bekend als Liefkemores, al lang geen Bredens grondgebied meer. Oostende had die gronden op het einde van de XIXde eeuw geannexeerd. 
Waarom staat die foto dan in een boekje over Bredene? U mag me tegenspreken, maar ik vermoed dat het gebied in de perceptie van de bewoners nog altijd tot Bredene behoorde; dat de mensen van het negerdorp zich liever Bredenaar dan inwoner van Oostende noemden.
Achter de wijk ligt een spuikom. Uiteraard is dat niet de Spuikom die we vandaag achter de Oostendse haven zien liggen. Deze oude spuikom ligt nabij de vuurtoren, vooraan in de haven, en bestaat inmiddels niet meer.
Het beeld is vooral merkwaardig door het drukluchtschip dat op de achtergrond te zien is.  De foto werd genomen bij de ontscheping van Britse troepen in Oostende: ‘Op de oever van de oude spuikom is men druk in de weer om de vliegtuigloods op te trekken, terwijl op het veld erachter een drukluchtschip van de Britse Marine, de Royal Naval Air Service, verankerd is.’
Daar willen we dus meer over weten. We werpen ons internet uit over het wereldwijde web en vangen ermee de weblog van ene Sebastian die een geschiedenis van de luchtdrukschepen schreef. (2) Indrukwekkend, maar of het ook juist is wat daar zo dicht opeen geschreven staat?
De geallieerden hadden geen luchtschepen. (…) Engeland produceerde meerdere luchtschepen in de HMA-reeks. De eerste heeft nooit echt opgestegen. Eveneens wegens de te grote kwetsbaarheid achtten de Engelse militaire strategen zulke luchtschepen als nutteloos in een oorlog. In 1916 ontwikkelden ze echter het HMA-project in versneld tempo. De Duitsers hadden immers met hun zeppelins reeds al teveel bombardementen uitgevoerd op Londen. Het lukte de Engelsen in dat jaar om een luchtschip 16 minuten in de lucht te houden. Tja, uiteindelijk lieten ze die riskante zaak toch ook maar voor wat ze waard was.’
De passage roept weer nieuwe vragen op. Hoe geraakte die vliegende sigaar in augustus 1914 in Oostende als de Britten er pas in 1916 in slaagden om zo’n luchtschip 16 minuten in de lucht te houden?
Zeppelin in de Oostendse haven. (Foto collectie D. Eyland.)
Van Daniël Eyland kregen we dan weer een andere foto. Daarop zien we een drukluchtschip dat in het water van de Oostendse haven terechtgekomen is. Op de achterkant staat een handgeschreven zin: 'Un zeppelin abattu devant Ostende 1917'. Werd hij door de Duitsers aan flarden geschoten? Of betreft het een Duitse drukluchtballon die door de Britten neergehaald werd?  
Toen ik dit stuk voor het eerst afsloot deed ik dat met een vraag. Is er een fotodetective, zo vroeg ik de lezers, die me uit mijn onwetendheid kan helpen?  Mijn bede leverde al meteen resultaat op.  Karel Mestdagh had maar twee muisklikken nodig om bijkomende informatie uit het net te vissen: 'Op 5 maart 1915 stort de (Duitse!) zeppelin LZ433 M L 8 te Oostende neer. Geraakt door vijandelijk vuur tijdens een patrouille strandde dat luchtschip ten zuiden van Oostende'.  Ook de Duitse zeppelin LZ43 P L 12 moet in Oostende een noodlanding maken, nadat hij op 10 augustus 1915 bij een aanval op Londen, Harwich en het gebied rond de Humber zwaar beschadigd wordt. Het drukluchtschip verbrandt tijdens de ontmanteling. Allemaal goed & wel, maar dat zijn Duitse zeppelins en wij zijn op zoek naar gegevens over een Brits drukluchtschip.
Karel stuurde me gelukkig ook nog de mooie foto van een Brits luchtschip dat in 1914 over de stad vloog en daar kennelijk veel bekijks had, de Astra Torres!  Is deze Astra Torres dezelfde zeppelin als deze die we op de allereerste foto van dit stuk boven de oude vuurtorenwijk zien hangen? 
1914. Het Britse luchtschip Astra Torres vliegt boven de
haven van Oostende, op weg naar Frankrijk. Links zien we de
oude vismijn (de 'cierk'). Op de achtergrond: de eerste
vuurtoren die op de Oosteroever gebouwd werd.

Vervolgens was het de beurt aan Denoix Kerger om zijn voelsprieten diep in het www te steken. Astra Torres? Er blijken er vier geweest te zijn.  Maar bij het uitbreken van WO I was alleen de Astra Torres HMA 3 bruikbaar om in de oorlogshandelingen ingezet te worden. (3) In augustus 1914 zou dat drukluchtschip inderdaad in Oostende toegekomen zijn. Dat wordt elders uitdrukkelijk bevestigd: Wing-Commander Neville verliet op 28 augustus om 6,30 uur Kingsnorth en landde in Oostende om 9,45 uur. Het werd daar ingezet voor patrouilleopdrachten en keerde elke avond terug naar Oostende. Na nog een gewaagde verkenningsvlucht boven Duinkerke keerde het een week later naar Engeland terug. Daar werd de Astra Torres ingezet in de verdediging van Londen. (4)
Enkele dagen geleden wist ik daar allemaal niets van.  Op 12 juli postte ik dit stuk en nauwelijks vier dagen later weten we zo ongeveer alles over de drukluchtballon die we op een foto boven Oostende zien hangen… of is het boven Bredene?
Flor Vandekerckhove
P.S.: Erwin Mahieu voegde daar nog het volgende aan toe: 'Deze eerste foto met de zogenaamde ‘Zeppelin’ nabij de vuurtoren is een ‘Astra Torres’, geen zeppelin! De Astra Torres, van Spaanse makelij, werd gekocht door de Britten bij de Fransen. De Britten hadden twee dergelijk toestellen.
Verschil tussen Zeppelin en Astra Torres: de gondel van deze laatste zit niet vast aan de met gas gevulde ballon, maar hangt eraan met kabels op enige meters afstand.
De Britten (mariniers) kwamen in Oostende eind augustus ’14. Het smaldeel met ongeveer 10 vliegtuien en het verkenningstoestel 'Astra Torres' bleven er slecht enkele dagen (Oosteroever).
Op 24 september ’14 (om 11 uur s’ avonds) werd er een bombardement op Oostende uitgevoerd door een echte Duitse zeppelin. Hij dropte vijf bommen.'


(1) http://florsnieuweblog.blogspot.be/2013/05/negerdorp.html
(2) http://duits.skynetblogs.be/tag/zeppelin
(3) Ian Castle, British Airships 1905-30.
(4) http://www.usbornefamilytree.com/neville1883.htm
Een reactie plaatsen