zondag 30 oktober 2016

Smory & de Visschers

Van Frans Vandevelde weten we dat hij een zeer goede visser geweest is, de beste van de stad zelfs. Wat we niet weten is wanneer hij exact geleefd heeft. Wat dan weer niet betekent dat ons over dat leven geen bijzonderheden bekend zijn.
Frans drinkt meer dan goed voor hem is, wat niet bevorderlijk is voor het gezinsleven ten huize Vandevelde. Van zijn echtgenote is immers een quote bekend die daar geen doekjes om windt: Ik wens dat hij in de goot zou verdrinken, zegt ze, zodat ik van die bastebeier verlost ben. In het Oostendse dialect is bastebeier een synoniem voor klootzak.
Op de Visserskaai zijn er genoeg die haar verwittigd hebben: begin vooral niets met die vrolijke Frans! En ook later, wanneer ze alreeds met hem verloofd is, blijft men het haar met zoveel woorden zeggen: Meisje, wat heb je gedaan om met zo’n ekster te gaan?!
Tevergeefs! Zinnelijke lust staat, zoals we allen weten, de ratio in de weg. Op al die rode lichten reageert het meisje steevast met een lofzang op haar vrijer, woorden die er evenmin om liegen: ‘k Zie hem zo graag omwille van zijn ding.
Ding, ding, hoezo ding? Dat het meisje het ding zo verbloemt, komt alleen maar doordat ik haar woorden in een voor iedereen aanvaardbaar Nederlands probeer over te brengen. Maar oorspronkelijk worden ze uiteraard in het plaatselijke dialect uitgesproken. Dat is een hard dialect dat de dingen bij hun naam noemt: ‘k Zien em zo garen, voe z'n affaren. Waarbij affaren de dialectische uitspraak van affaire is en affaire een volkse term voor penis.
De Oostendse folkloristen hebben het inmiddels wel begrepen: Fransje Vandevelde is de titel van een volkslied en de citaten die ik weergeef komen uit de tekst. De oorsprong van dat lied ligt verscholen in de nevelen van de tijd. Wijlen Jef Klausing heeft het voor het eerst horen zingen door een gepensioneerde majoor en die heeft het op zijn beurt van ene Hautekiet gehoord, een jongen uit een vissersfamilie, die tijdens de Eerste Wereldoorlog gesneuveld is. Wat betekent dat visser Fransje Vandevelde al ten tijde van de Grote Oorlog berucht is.
Dat alles meld ik u omdat het lied onlangs heruitgebracht werd door mensen waarvan u dat niet meteen verwacht: Roland Van Campenhout (zang, gitaar, mondharmonica), Luc Dufourmont (zang), Matthias Debusschere (bas) en Ace Zec (drums & percussie). Op die CD staan nog vijf vissersliederen, maar dat van Fransje Vandevelde is mijns inziens het meest geslaagde.
Ik wil nog iets zeggen over de manier waarop Smory & de Visschers het lied interpreteren. Al de vissersliederen hebben op de CD nieuwe muziek gekregen — folk, world & country — dat geldt ook voor Fransje Vandevelde. De kenners van de visserijfolklore zullen daaroverheen moeten stappen. Dufourmont is trouwens ook met de tekst aan de haal gegaan, en wel op twee manieren. Ten eerste zingt hij het in zijn plaatselijke dialect, het Algemeen Beschaafd Rekkems, waardoor het veel van zijn Oostendse karakter verliest. Het ene West-Vlaams is immers het andere niet. Dat blijkt al uit de titel waarin Fransje nu Franske heet, iets wat in Oostende nooit had kunnen gebeuren. Ten tweede probeert hij in de tekst een eenheid te scheppen die er eigenlijk niet in thuishoort. Fransje Vandevelde is immers een zootje, een samenraapsel van verschillende Oostendse volksliedjes, het bestaat uit tekstflarden die niets met elkaar te maken hebben. Zo heb ik die tekst althans altijd geïnterpreteerd. Ik heb ook altijd gevonden dat juist die ongerijmdheid het lied zo sterk maakt.
Zal het de Oostendse Visserskaai verdelen in voor- en tegenstanders van de nieuwe interpretatie? Zal de CD door de folkies gebrandmerkt worden als een verraad met elektrische gitaren? (Iets wat Bob Dylan hier al eerder overkomen is.) Ik denk het niet, ook omdat er nauwelijks nog mensen zijn die het oorspronkelijke lied kunnen nazingen.
Een liedtekst is een verhaal. Zo’n verhaal leeft maar als het nieuwe verhalen voortbrengt. Het is met Fransje Vandevelde zo’n beetje als met Stagger Lee, ook zo'n bastebeier. Die wordt zowel bezongen door Woody Guthrie als door Nick Cave, maar dan wel helemaal anders; ik heb het er hier al over gehad.
Moraal: Fransje Vandevelde leeft ! Wie er meer over wil weten moet maar eens googelen naar Smory & de Visschers.

Flor Vandekerckhove
Een reactie posten