zondag 22 december 2013

Neuken achter ’t altaar, met Graham Greene


— The End of the Affair, een meesterlijk katholiek verhaal —
We horen het niet graag, maar het is daarom niet minder waar: alle revolte is aanvankelijk een opstand tegen de vader. Dat simpele feit heeft merkwaardige gevolgen, want daardoor komt het dat het telkens weer de vermaledijde vader is die bepaalt welke weg de opstandige jongere inslaat. Zo komt het dat rechtse opvoeders linkse opstandelingen kweken en omgekeerd. 
Ronald Matthews is een journalist die een interviewboek geschreven heeft dat Uren met Graham Greene heet. Zegt deze Matthews: ‘Onder degenen van onze tijdgenoten in Oxford die niet bezig waren ivoren torens te bouwen, keerden de allerinteressantsten zich naar de revolutie of naar het katholicisme.
Revolutie of katholicisme? Vlamingen van mijn generatie zullen dat géén keuze vinden, maar in het anglicaanse Engeland ligt dat anders: ‘Ik ben er niet zeker van of het katholicisme niet het meest radicale antwoord van de twee voor hen was.’ Enkele bladzijden verder zegt Matthews ook: ‘Hoeveel gemakkelijker om uit onze dilemma’s te komen was de weg, die leidde door de uiterst linkse richting in de politiek. De revolutionair in Engeland verloochende het geloof van zijn kindsheid niet, hij zette het verder. Want de bezielende geest van de werkliedenbeweging in Engeland kwam niet van het marxisme, maar van het methodisme, zelf een onbetwijfelbaar, zij het ongetwijfeld onwettig kind van de anglicaanse kerk.’  Wie zich tegen de Engelse papa wil verzetten wordt dus katholiek. Aldus deze Matthews. Hij en Greene bekeren zich overigens ook tot dat geloof.
Van Graham Greene heb ik alleen Onze man in Havana gelezen, een boek dat, herinner ik me, bijzonder prettig om lezen is. Ik heb enkele films gezien die naar Greenes boeken gemaakt werden: The Third Man, The Quiet American en The end of the affair (in de versie van 1999). Mij lijken het drie meesterwerken van verhaalkunst te zijn.
De inspiratie voor de eerste twee verhalen haalt Greene uit zijn spionageactiviteiten, want ja, hij is niet alleen katholiek, maar ook spion. 't Zijn dan ook bezigheden die elkaar niet in de weg staan. The End of the Affair is in de thematiek dan weer een katholiek verhaal te noemen èn een meesterwerk. Elkeen die een katholieke opvoeding achter de kiezen heeft, zal zich in dat verhaal van schuld, gelofte en boete herkennen.
Uit zijn brieven blijkt dat Greene een niet erg
katholieke katholiek was.
Maar hoe zit dat nu eigenlijk met dat katholicisme van Greene? Ik blijf het me afvragen, ook omdat de onverdacht katholieke website CatholicAuthors.com enige reserves uit. Daar heeft men het over Greene als over een ‘metafysische mutant even fascinerend als Jekyll en Hyde en misschien wel even futiel.’  Zijn werk lijkt wel van grote diepte te zijn, zo luidt het, maar dat is slechts schijn. Dieper dan een gracht gaat het niet, alleen camoufleert Greene dat vakkundig met veel troebel water.  Neen, da’s niet erg lovend.
Uit zijn brieven, verzameld in Graham Greene. A Life in Letters, komt inderdaad een eigenaardige katholiek tevoorschijn. Huwelijkstrouw is aan hem niet besteed, hij drinkt meer dan goed voor hem is, hij is een notoir hoerenloper, stelt de onfeilbaarheid van de paus in vraag en consumeert ook graag enige opium. In Italië neukt hij zijn minnares in een kerk, achter het altaar. Moet kunnen, maar of je daarmee in de hemel komt?
Het probleem is uiteraard dat Greene, zoals elke mens, een meerduidige identiteit heeft. Het tijdschrift The Nation somt een en ander op: ‘A stranger with no shortage of calling cards: devout Catholic, lifelong adulterer, pulpy hack, canonical novelist; self-destructive, meticulously disciplined, deliriously romantic, bitterly cynical; moral relativist, strict theologian, salon communist, closet monarchist; civilized to a stuffy fault and louche to drugged-out distraction, anti-imperialist crusader and postcolonial parasite, self-excoriating and self-aggrandizing, to name just a few.’ Je hebt geen vertaling nodig om te beseffen dat er op die mens geen stempel te zetten valt. En dat al deze tegenstrijdigheden een schat aan verhalen opgeleverd hebben, is ook een feit.
Flor Vandekerckhove
Een reactie plaatsen