vrijdag 6 november 2015

Huiselijke scènes


Al surfend op de golven van het wereldwijde web stoot een mens al eens op iets waaraan zijn oog blijft hangen. Dat is wat er gebeurt als ik daar enkele verzen te lezen krijg van Domestic scenes, huiselijke taferelen dus. Ze staan in een gedicht van de Amerikaan Charles Reznikoff (1894-1976). Het gedicht heet Testimony, is wel vijfhonderd bladzijden lang en draagt als ondertitel The United States 1887-1890. Recitative.
Omdat die verzen mij van mijn sokken blazen, heb ik de eerste strofe van ‘Huiselijke taferelen’ proberen te vertalen en nu ik vraag je: heb je ooit al eens zoiets gelezen?

‘t Was bijna dag geworden toen het kind geboren werd,
terwijl ze op het dekbed lag
dat hij voor haar geplooid had.
Hij nam het kind in zijn linkerarm
en nam het mee naar buiten,
zij kon de plets van ‘t water horen.
En toen hij weer naar binnen kwam
Vroeg ze hem waar het kind gebleven was.
Hij antwoordde: ‘Buiten – in het water.’

Reznikoff, die een jurist was, begon in de jaren dertig het gedicht te schrijven. Hij baseerde zijn teksten op zo’n vijfhonderd gerechtszaken uit zowat alle streken in Amerika. Hij las de rechtbankverslagen en stipte daarin de belangrijke wendingen aan. Hij behield de onpersoonlijke rechtbankstijl, maar brak het oorspronkelijke proza op in vrije verzen om er ritme in te brengen. Het resultaat was adembenemend, zoals ook blijkt uit de tweede strofe die ik probeerde te vertalen.

Hij pookte ’t vuur op
en kwam terug met een armvol hout
en met het kind,
en zette ‘t dode kind in ‘t vuur.
Ze zei: ‘Oh John, doe dat niet!’
Hij gaf geen antwoord,
maar keek haar glimlachend aan.

De poëzie in Testimony is vrij van romantiek, sentiment, woordspelletjes, metaforen en welke beeldspraak ook. De gedichten zijn prachtige voorbeelden van wat in de beeldende kunsten readymades genoemd wordt, het is gevonden poëzie, gedichten waarop de dadaÏsten ongetwijfeld jaloers zijn. En het beeld dat we van Amerika te zien krijgen is ontdaan van alle mythes: er is bij Reznikoff geen sprake van de eenling die als superman het slechte overwint. De gedichten laten me ook denken aan de Country Dead Song van de Amerikaanse punkgroep Violent Femmes. U moet hier maar eens kijken wat ik eerder over dat lied geschreven heb.
Testimony is tijdens Reznikoffs leven niet in druk verschenen. Als er al eens poëzie van hem gepubliceerd werd dan was dat door piepkleine uitgevers, als hij het al niet zelf moest doen.
Flor Vandekerckhove
Een reactie plaatsen