woensdag 28 januari 2015

Finnegans Wake: die titel, die titel !

— James Joyce 1882-1941 —
Al heel lang wil ik een beetje James Joyce doorheen deze blog roeren, want in mijn kast staat wel een meter boeken van en over deze Ier. Daar moet ik ooit iets mee doen, denk ik telkens ik er voorbijloop. Zo wil ik zeker enkele stukjes over Finnegans Wake schrijven, het moeilijkste boek dat Joyce gepleegd heeft en tegelijk het moeilijkste uit de hele Westerse literatuur. Ik heb er verschillende exemplaren van; twee integrale Engelse, een verkorte Engelse en een integrale Nederlandse vertaling; daarnaast staat dan een rij boeken die ik nodig heb om me die eerste uit te leggen. Ik weet niet goed waarom ik het doe, maar ik buig me er al twintig jaar over en inmiddels begrijp ik toch al… de titel. Wie denkt dat ik overdrijf, kan ‘t zelf nagaan, want het werk is hier in zijn geheel te lezen, jawel: gratis & voor niets, dus ja, waarom ook niet.
Het is een heel dik boek en het duurt daardoor enige tijd vooraleer het internet het op uw scherm gezet krijgt, maar dat is juist goed, want het geeft mij de kans om u, voor u het begint te lezen (en misschien ook wel voor twintig jaar vertrokken bent) nog rap iets over de titel te zeggen die van een bedrieglijke eenvoud is. Hij wordt trouwens ook als Finnegans wake in ’t Nederlands vertaald, wat om veel redenen logisch is, maar toch ook een beetje problematisch.
Een wake is, zoals u weet, een bijeenkomst om een overledene te herdenken; in dit geval ene pas overleden Finnegan. Daar start het werk van Joyce inderdaad ook mee. Toch heeft de Nederlandse vertaling daarmee niet de hele betekenis van de titel beet. Het boek gaat immers niet alleen over die wake, maar ook over het ontwaken van de Finnegans, mythische reuzen die volgens Joyce met het ontstaansgeschiedenis van Ierland te maken hebben. Ware er alleen maar die eerste betekenis geweest dan had de schrijver zijn boek Finnegan’s — mét apostrof — Wake genoemd, maar dat deed hij dus niet. Het Engelse wake is dan ook een prachtig woord voor een schrijver als Joyce, omdat het de tegenstelling tussen leven en dood in zich draagt. To wake is enerzijds ontwaken, weer tot leven komen, en a wake is anderzijds het Vlaamse wake. In het eerste geval komt iets tot leven, in ’t tweede gaat het om de dood.
Wie de titel op ’t internet googelt zal trouwens al gauw zien dat velen die apostrof toch schrijven. Gaan ze ervan uit dat Joyce een foutje in de titel heeft laten staan? Of lezen ze erover heen en speelt de macht der gewoonte hun parten? Wie zal 't zeggen?! Er is over de titel trouwens nog meer te zeggen. De tegenstelling dood-leven zit ook al in de naam Finnegan zelf, waarin de auteur Fin (einde) aan again (egan) gekoppeld heeft: einde en begin in één naam. Voilà, u kunt nu het boek beginnen lezen in het terechte vermoeden dat elk woord dat op de titel volgt evenveel aandacht van u zal vragen. Van een aantal van die woorden wordt trouwens gezegd dat ze Oostends zijn. Wat ervan aan is en hoe dat komt is voer voor een ander stukje.
Flor Vandekerckhove


James Joyce reading from "Finnegans Wake"

Een reactie plaatsen