zondag 6 september 2015

Schrijvers met snorren



Stijn Streuvels laat me altijd aan Maksim Gorki denken. Komt dat doordat beiden veel over de werkmensch geschreven hebben? Misschien wel. Komt het doordat beiden selfmade men in de literatuur zijn? Dat ook. Maar ’t komt toch vooral door die machtig grote snorren van hen. Telkens ik een portret van Streuvels zie, zeg ik tot mezelf: zo’n snor had Gorki ook. 
Dat laatste blijkt niet helemaal te kloppen. Dat zie ik nu ook omdat ik de twee naast elkaar plaats. Ja, beiden hebben een indrukwekkende beharing, maar niet van een gelijke snor. Deze van Streuvels heeft opwaartse einden, de snor van Gorki gaat neerwaarts. U mag dat een detail vinden, maar in snorrenland is dat een niet onbelangrijk verschil. 
In een boekje (*) dat hij over Streuvels geschreven heeft, vertelt Hedwig Speliers dat hij in 1965 een brief van de Nederlandse Nico Rost toegestuurd krijgt. Daarin vertelt Rost hem over een bezoek dat hij aan Streuvels in Ingooigem brengt en waarbij hem vooral het portret van Maksim Gorki opvalt, dat op Streuvels’ schrijftafel staat.
Blijkt dat niet alleen ik de twee snormannen aan elkaar pleeg te koppelen, Streuvels doet dat zelf ook, door een foto van die andere op zijn bureau te zetten. En Nico Rost doet 't eveneens. Hij legt niet het verschil bloot tussen de knevels bloot, maar wel tussen de manieren waarop de twee snormannen over de arbeiders schrijven: ‘Hoe heel anders dan bij de rebel die Gorki was, waren in Streuvels’ boeken de Vlaamse zwoegers, die hun lot droegen met de gelatenheid van het onafwendbare. En in hoevele boeken van Streuvels ontmoette ik telkens weer die erkenning van het “hogere geweld” en de aanvaarding daarvan zonder ook maar het geringste verzet… Altijd weer: dat aanvaarden van maatschappelijke ellende, als normale toestand — altijd dat “fatum”, dat voor ons toch onaanvaardbaar is als eigenlijke oorzaak, want meestal duidelijk ‘definieerbaar’.’ In hetzelfde artikel schrijft Rost nog: ‘Een Gorki was in Rusland mogelijk — Een Streuvels in het katholieke Vlaanderen.’ Niet alleen hun verschillende snor, ook het socialistisch realisme van Gorki en het katholieke realisme van Streuvels drijft hen uit elkaar.

Flor Vandekerckhove


(*) Hedwig Speliers. Omtrent Streuvels. Het einde van een myte. Uitg. Brugge, J. Sonneville, 1968.

Geen opmerkingen: