zaterdag 16 april 2016

V-teken


Het V-teken is een handgebaar met veel betekenissen. Je kunt het gebruiken om de barman te tonen dat hij er twee mag tappen. In ’t geval van bovenstaande foto zou dat een indrukwekkende bestelling opgeleverd hebben. Zou dat hier het geval geweest zijn? De foto die ik onderaan dit stuk plaats, kan het ons laten vermoeden, want ze zijn daar ferme exports aan ‘t drinken.
Ik probeer de foto te duiden. Bovenaan kun je zien dat een aantal jongeren rolschaatsen draagt. Ik herken de plaats: het casino van Bredene, met zijn rolschaatspiste. Sommigen komen op beide foto’s voor en ze hebben ook dezelfde kleren aan, wat er kan op wijzen (maar niet noodzakelijk, want ik draag vandaag ook kleren waarmee ik tien jaar geleden al rondliep) dat de beelden dezelfde dag gemaakt werden. Maar in welk jaar?
Omdat we er mogen van uitgaan dat de fotograaf niet tegelijk de barman was, kan het V-teken ook wel iets anders betekenen. Ik herinner me dat het in de jaren zestig in protesten tegen de Vietnamoorlog gebruikt werd en dat de hippies er overdadig mee plachten te zwaaien. Maar hippies kun je de Bredense jongeren op die foto niet noemen.
Wellicht heeft hun V-teken met de Tweede Wereldoorlog te maken. Er staat geen datum op de achterkant van die foto, maar hij werd omtrent die oorlog gemaakt. Ervoor, tijdens of erna? Ik twijfel en ik ga u zeggen waarom.
Tijdens die oorlog hadden de Belgische uitzendingen van de BBC de Belgen opgeroepen om de letter V te gebruiken als een symbool van verzet tegen de Duitse bezetting. In ’t Frans stond die V voor Victoire en in ’t Nederlands voor Vrijheid, waardoor het symbool een taalkwestie wist te ontwijken. Enkele maanden later besloot de BBC de V, van Victory, te veralgemenen. De radio-uitzendingen begonnen met het morseteken voor V […—], vergezeld van de aanvangstonen van de vijfde symfonie van Beethoven, begintonen die overeenkomen met dat morseteken. De Britse eerste minister Winston Churchill begon meteen het V-teken met zijn vingers te maken. Ik heb er een fotootje van gezocht.
Is het dat teken dat die jonge mensen maken? Ik blijf twijfelen. Wie goed kijkt ziet dat er een verschil is tussen het teken van Churchill en dat van de Bredenaars. De Brit houdt zijn handpalm naar de toeschouwer gericht, de Bredenaars doen het met de rug van hun hand naar de fotograaf. Onbelangrijk is dat niet, want in de Wikipedia lees ik: Het V-teken met de rug van de hand naar iemand gericht wordt zeker in Engeland al lange tijd gezien als een belediging.’ Het is zoiets als je middenvinger naar iemand opsteken: fuck you! Vandaar dat Churchill het andersom doet, met de handpalm naar buiten.
Maken die jonge Bredenaars een fuck you teken? Neen toch. De vrolijk lachende gezichten spreken die interpretatie tegen. Ik denk dat ze zich niet bewust zijn van die kwalijke betekenis. 
Vieren ze de overwinning van de geallieerden? Dat zou uiteraard betekenen dat de foto na WO II gemaakt werd. Dan kan het nummer 10 Josée Boncket niet zijn, wat ik nochtans dacht te weten, want zij verliest het leven tijdens een bombardement in die oorlog. Of vieren ze, zoals Roland Vanmassenhove vermoedt, een andere overwinning, namelijk deze in een rolschaatswedstrijd? Was er op die piste een plaatselijke rolschaatsclub actief? Werden er snelheidswedstrijden georganiseerd? Van zo'n club heeft Roland Van Loo, zo laat hij weten, geen weet, wel weet hij dat er een hockeyclub geweest is en dat klopt, want ik herinner me dat mijn grootouders in een kot een oude hockeystick staan hadden, waarmee een van hun kinderen wellicht ooit in de weer was.
Werd de foto tijdens de oorlog gemaakt? Uiten die jonge Bredenaars op die manier zo openlijk hun verzet tegen de bezetter? En zijn ze zo stoutmoedig om dat ook nog eens op een foto te laten vastleggen? Laat me toe eraan te twijfelen, want zonder gevaar is dat in oorlogsomstandigheden wellicht niet. Daar tegenover staat dan weer dat jongeren in die tijd, net als nu, wel meer dingen doen die gevaarlijk zijn.
Werd de foto vóór de oorlog gemaakt? Waren de Bredenaars al met dat teken in de weer, lang voordat Churchill ermee ging lopen? Had Winston het van die Bredenaars afgekeken? Of had het V-teken toen in Bredene nóg een andere betekenis?
Ik denk dat we weer eens tante Alice moeten inschakelen om er meer over te weten te komen en vooral om de ontbrekende namen in te vullen. Want er vallen weer gaten te dichten. Voorlopig ziet de lijst er zo uit: 1=15 Georges Devriendt: 2 Jef De Craecker; 4 Kamiel Loontiens; 6 Marcel Vandekerckhove; 7 Hélène Devriendt; 8 Simone Vyncke; 9 Alice Vandekerckhove; 10 Josée Boncket (die tijdens een bombardement om het leven zou komen); 11 Elza Devriendt; 12 Camiel Vandekerckhove; 13 Jef Brys. 
Intussen is er ook al enige duidelijkheid betreffende het jaartal, want de onderste foto vermeldt, zo schrijft mijn nicht Nadine me, op de achterkant het jaar 1942. Roland Van Loo merkt op dat rechts op de onderste foto een stuk van het sanatorium te zien is; gebouw dat na de oorlog vernietigd was. Als de bovenste foto op 't zelfde moment gemaakt is dan dateert hij van tijdens WO II. 
Bovenstaand stukje schreef ik in april 2016. In juli vind ik evenwel een document dat een en ander verduidelijkt. Het betreft een doodsprentje van José Boncquet, de jonge vrouw die op de foto's het nummer 10 draagt. We weten dat deze vrouw tijdens de oorlog in een bombardement omgekomen is. Het prentje geeft bijzonderheden: José was de dochter van Gentiel Boncquet en Laura Tanghe. Ze werd geboren in Middelkerke op 16 juli 1924 en overleed op 29 augustus 1941 in het 'Hospitaal' in Brugge, 'in pijnlijke omstandigheden, ten gevolge van moordend oorlogstuig.' Geen van die twee foto's kan gemaakt zijn in 1942. Ze dateren ten laatste van augustus 1941.
Flor Vandekerckhove
Een reactie plaatsen