vrijdag 2 februari 2018

In twee gespleten

— Maandelijks publiceert de blog Het Voorlaatste (!) Visserijblad een reeks archieffoto’s, beelden van de Vlaamse vissersgemeenschap. De lading van februari staat hier. — 

Het vissersschip ligt klaar om af te varen. Voor het zee kiest krijgt een matroos van de kapitein opdracht om nog vlug iets op te halen. Daardoor komt het dat de matroos aan de wal een gesprek kan afluisteren tussen een aantal vissersvrouwen, waarbij de echtgenote van de kapitein het hoge woord voert. Ze spreekt een vloek uit. De kapitein zal op zee aan zijn einde komen, het schip zal vergaan.
Van het vervolg bestaan twee versies.
In de ene vergaat dat schip met man en muis. Wat deze lezing waardevol maakt is dat ze een volkse verklaring geeft voor het verdwijnen van de zeekapiteins uit de visserij. Die vormden daar ooit een aparte sociale stand, dat waren grote meneren. Aan boord hadden ze een aparte kamer en een eigen badkamer. De aparte status werd in de stad verduidelijkt doordat ze drankgelegenheden frequenteerden waar matrozen zich niet lieten zien.
In de Vlaamse visserij zijn er vandaag geen kapiteins meer. Ze zijn samen met de grote trawlers uit de vloot verdwenen. De gezagvoerders van de kleinere schepen heten niet kapitein maar schipper. Deze versie van het verhaal is een parabel die vertelt hoe dat komt.
En dan de tweede versie. De matroos heeft het gesprek afgeluisterd en kruist op de terugweg een pastoor aan wie hij om raad vraagt. De priester antwoordt: ‘Om middernacht zult gij hoge golven zien aankomen. Als ge dan een kruisteken met wijwater maakt zullen die golven verdwijnen.’ De matroos doet wat hem gezegd wordt en slaagt er zodoende in de vloek af te wenden.
Ook die versie heeft een onderliggende betekenis: katholieke rituelen zijn sterker dan de toverkunsten uit de heidense volkscultuur.
Welke versie is gebaseerd op waargebeurde feiten? Voor beide valt iets te zeggen. Maar het is de tweede die tot in de Vlaamse Volksverhalenbank geraakt. Misschien heeft de slotzin van de tweede versie meegeholpen: ‘Bij hun thuiskomst stelden de zeelieden vast dat hun echtgenotes in twee waren gespleten.
Best niet te veel over nadenken zeker. In twee gespleten!

Flor Vandekerckhove
Een reactie posten