Een ander meisje

Ik vraag chatGPT om me een passende tekening te leveren.

IN MIJN NIEUWE, op komst zijnde boek, wissel ik doorlopende tekst af met meer experimentele vormen, zoals oneliners, drabbles en, zoals hieronder, een provovers waarin ik een anekdote uit mijn tienertijd aanhaal. (Flor Vandekerckhove⇲)

ze draagt geen uniform

waardoor ik weet dat ze niet katholiek is

en mij dus onbekend

ze is de andere

er valt

vind ik

iets te proberen

en op een dag 

komen we in het park

tegenover elkaar te staan

zij met haar fiets

ik met mijn fiets

ik blokkeer haar de doorgang

waarmee ik zeggen wil

dat ik te harer beschikking sta

en tot seks bereid ben

wat volgt had ik nooit kunnen denken

met schrik in de ogen zegt 

dat goddeloze meisje

laat me door asjeblieft 

neen dat had ik niet verwacht

van zo’n meisje zonder katholiek uniform

Het boek wordt soortement kroniek van mijn tienerjaren. Daarin staat het college waar ik schoolliep centraal. Het boek heet TIENERKLANKEN, naar een televisieprogramma dat toentertijd op ons, tieners, losgelaten werd. Momenteel ben ik de kopij aan ’t nalezen.

De cruciale filmscène in La scuola cattolica

Links. De leraar geeft godsdienstles in La scuola cattolica. Hij laat zijn leerlingen een schilderij bespreken: Jezus wordt vastgebonden en gegeseld door beulen, een scène uit de Passie, zoals ook Caravaggio die in 1607 schildert (rechts).

WE BEVINDEN ONS in een een chique, katholieke jongensschool van Rome. Het onderwijs is duur en exclusief, leerlingen komen uit de bourgeoisie. Schoolmuren schermen hen af - of juist niet! - van de Italiaanse jaren van lood: ‘politiek geweld, klassenstrijd, sociale onrechtvaardigheid en katholiek moralisme smelten samen tot een maatschappij die uit elkaar valt.’ Drie leerlingen schaken twee tienermeisjes uit een volkswijk. Ze martelen, verkrachten en vermoorden hen. De feiten zijn echt gebeurd: het bloedbad in Circeo. Hoe is ’t mogelijk dat zo'n degelijk opgeleide jongens zo’n verschrikkelijke misdaden begaan?

Een cruciale filmscène is deze waarin de godsdienstleraar zijn leerlingen een Passietafereel laat bespreken, hij wil hun blik verruimen. Google vertaalt voor mij de passage uit het scenario. 

Leraar: ‘Ik heb jullie hierheen gebracht omdat ik ons ​​gesprek wil beginnen met deze afbeelding. Ik wil dat jullie me vrijuit vertellen wat jullie zien,’

Leerling: ‘Folteraars.'

Leraar: ‘En wie is het slachtoffer?’

Leerling ‘Nou, Jezus.’

Leraar: ‘Weet je het zeker? Het lijkt me dat zelfs de kwelgeesten slachtoffers zijn, want wie iemand kwaad doet, doet zichzelf ook kwaad, toch?’

(…)

Leraar: ‘Misschien moet je bedenken dat de duivel verschijnt wanneer we aan de kant van de gerechtigheid staan, wanneer we ons bedwelmd voelen door onze volmaaktheid.’

(…) 

Leraar: ‘Jezus is ook een mens. Omdat hij mens is, deelt hij in de imperfectie, omdat hij de tekenen van het kwaad in zich draagt. We worden mens door het kwaad te erven, kwaad te begaan en kwaad te ondergaan. Om kwaad te ondergaan, moet iemand het begaan. (…)’

’t Is een godsdienstles waarbij ook de drie toekomstige moordenaars aanwezig zijn. Lijkt het er niet op dat ze hun komende daden daar theologisch gekaderd zien? ’t Internet leert me dat die scène er mee voor zorgt dat de film in Italië voor minderjarigen verboden wordt. De film 'zou slachtoffers en daders op een bepaalde manier gelijkstellen.'
De scuola cattolica lijkt door het elitaire karakter nauwelijks op ’t Oostendse college waar ik schoolgelopen heb. Hij lijkt meer op de Abdijschool van Zevenkerken, waar ook koningskinderen naartoe gestuurd worden. Maar toch… Wanneer zo’n film me weer met die elitaire katholieke wereld confronteert, prijs ik me gelukkig dat Mei 68 op mijn pad gekomen is. Een gevoel dat me enkele dagen geleden ook al overviel toen Sigrid Bousset me meer over de oorlogsstrapatsen van Ivo Michiels vertelde.
Flor Vandekerckhove⇲

La scuola cattolica. Italiaans. Regie: Stefano Mordini | Scenario: Massimo Gaudioso, Luca Infascelli | Cast: Luca Vergoni (Angelo Izzo), Francesco Cavallo (Gianni Guido), Giulio Pranno (Andrea Ghira), Giulio Fochetti (Alessandro Arbus), Benedetta Porcaroli (Donatella Colasanti), e.a. | Speelduur: 90 minuten | Jaar: 2021. De film is te zien op Netflix.

De film interesseert me vooral omdat ik een boek afwerk, soortement kroniek van mijn tienerjaren. Daarin staat het college waar ik schoolliep centraal. Het boek heet TIENERKLANKEN, naar een televisieprogramma dat toentertijd op ons, tieners, losgelaten werd. Momenteel ben ik de kopij aan ’t nalezen.

De president passeert

Met mijn voeten ín een schilderij, dichterbij kan ik niet komen. Op ’t internet wordt het doek omschreven als ‘Jachttafereel met wilde zwijnen in barokstijl, rustieke renaissance muurkunst, geïnspireerd door klassiek 17e-eeuws Vlaams kunstwerk.’ Al die woorden verhelen niet dat het schilderij recent gemaakt werd door de Turkse BirolCanGallery, onderneming in de decoratiesector. Je kunt het in verschillende formaten bestellen, zowel op papier als op doek. De afbeelding is zeer geschikt als illustratie voor mijn handpalmverhaal President, waarin ik een mij overkomen nachtelijke droom verwerk.

President — ’S NACHTS TREKT een knotsgekke fanfare door de rue Pénèry, veel geroffel, klingeling, klinkklank en tsjingel-tsjangel⇲. ’s Morgens zie ik dat de inhoud van mijn vuilnisbak, lege conserven en al, over wel honderd meter straat ligt uitgespreid. De buurman weet dat er die nacht een familie wilde zwijnen gepasseerd is, aangevoerd door een gevreesde beer die in ’t dorp als le président bekendstaat. Omdat de politieke gezindte van de buur me onbekend is, vraag ik er verder niets over. Er is zoveel wat ik niet weet - en ook niet wíl weten - van cette curieuse tribu des gens de Pénèry.  (Flor Vandekerckhove⇲) 

President is een drabble, Engels woord dat Google vertaalt als krabbel, maar dat als literaire term geen Nederlands equivalent heeft. Ook in Duitsland, Frankrijk en Spanje zegt men drabble. Het is de bende achter Monty Python die het woord voor ’t eerst in de literatuur brengt. Een drabble is altijd honderd woorden lang, niet 99, niet 101, exact honderd, titel niet inbegrepen. Een drabble is bijgevolg een extreem kort handpalmverhaal dat aan die strenge regel voldoet. In 2019 publiceerde ik een boekje met 99 dergelijke drabbles. Delphine Lecompte leverde het voorwoord. Zoals alle e-boekjes van uitgeverij De Lachende Visch worden ook die ’99 extreem korte verhalen' buiten de markt verdeeld, gratis. Schrijf naar liefkemores@telenet.be, zeg ’99’ en de meiden van De Weggeefwinkel verpakken het meteen, zodat het als de weerlicht in uw inbox valt.

De katholieke school

Zijn er raakvlakken tussen het boek (°) dat ik binnenkort publiceer en De katholieke school (°°) van de Italiaanse schrijver Edoardo Albinati?

 

ENKELE DAGEN GELEDEN post ik een teaser waarmee ik je curieus wil maken naar een boek van me dat in de maak is. In Tienerklanken heb ik het over mijn tienerjaren die ik in belangrijke mate in een Oostends college doorbreng. In de teaser probeer ik ook in honderd woorden de ideologie van dat college samen te ballen, onder een veelzeggende titel: Rechts, rechtser, rechtst.

Ignace Pollet reageert. Hij zegt: ‘Uw komende boek Tienerklanken wordt misschien de Vlaamse tegenhanger van 'De katholieke school' van Edoardo Albinati, een autobiografische turf van niet minder dan 1400 blz. (Ik zit momenteel aan pagina 900, nog 500 te gaan). Beschrijving van zijn schooljaren in het Rome van de jaren '70. Het verhaal hangt hij op aan een verkrachting & moord door een paar klasgenoten, nochtans jeugd van de 'betere burgerij'. Maar vooral fileert hij de school, de leraren, de paters, de medeleerlingen, de pedagogiek, het burgerlijke gezin, het fascisme, het machismo, de linkerzijde, het christelijke geloof etc. Boek heeft in 2015 de Premio Strega gekregen, aanrader (maar alleen nog op de tweedehandsmarkt te vinden).’
1486 bladzijden! Dat krijg ik nooit gelezen. Ik zie dat er een film van gemaakt werd. La Scuola Cattolica staat op Netflix, ik ga vanavond eens kijken. Ik bekijk enkele boekrecensies en stip daarin aan wat me van pas had kunnen komen bij ’t schrijven van mijn Tienerklanken. In de Boekenkrant: ‘Het is een jongensschool met paters en andere geestelijken als leraren en leidinggevenden. Het is een jongenscultuur waarin het enige vrouwelijke wezen de kantinedame is. (…) Veel jongens hebben daardoor niet geleerd hoe met meisjes om te gaan. (…) Die merkwaardige cultuur op een katholieke jongensschool heeft merkwaardige volwassenen voortgebracht. (…)’ In Mappalibri: ‘(…) zo bijvoorbeeld met de 413 korte beschouwingen in het voorlaatste deel. Die beschouwingen zijn niet van de ik-verteller, maar van zijn inspirerende leraar Cosmo, en frapperen niet alleen door hun gebalde karakter, maar ook door hun raakheid. Ze lijken de vragen die de ik-verteller zich in het hele werk stelt, te counteren of te vervolledigen. (…)’  Die gebalde beschouwingen van leraar Cosmo interesseren me wel. Ik zie dat ze het boek hier in de bib hebben. Misschien haal ik er een stukje uit dat ik in extremis aan Tienerklanken toevoeg.
Flor Vandekerckhove⇲

(°) Het nieuwe boek wordt soortement kroniek van mijn tienerjaren. Het heet TIENERKLANKEN, naar een televisieprogramma dat toentertijd op ons, tieners, losgelaten werd. Momenteel ben ik de kopij aan ’t nalezen.

(°°) Edoardo Albinati. De katholieke school, Atlas/Contact, Amsterdam 2018. Vertaling van La scuola cattolica door Manon Smits en Pieter van der Drift. 1486 p.

Blote nonnen, blote dichters

Hugues Pernath, en Rudi Van Vlaanderen en Freddy de Vree in Masscheroen van Hugo Claus. Wikipedia zegt: Hugues C. Pernath, Bob Cobbing en Freddy de Vree. 

TIJDENS DIT PAASWEEKEND produceert Opera Ballet Vlaanderen een spektakel dat Sancta heet. (°) Dat toont onder andere naakte nonnen die in een bowl aan ’t skaten zijn. Dat levert ongetwijfeld beklijvende beelden op, maar Bonny, bisschop van Antwerpen, is tegen. En de Vlaamse opperseut Mia Doornaert legt er in de krant nog een schep bovenop. De twee stellen dat het kot te klein zou zijn mochten theatermakers alhier moslima’s opvoeren die uit de kleren gaan. Ze hebben gelijk, maar niet om wat ze denken. Wel omdat het aan elke cultuur toekomt de eigen vervreemding bloot te leggen. Het is aan kunstenaars uit de moslimwereld om de pijn, schaamte en schuld in die traditie te definiëren. Het is aan kunstenaars uit de joodse traditie om dat voor het jodendom te doen. De lijst kan moeiteloos uitgebreid worden: het is aan kunstenaars uit het kapitalisme om de schuld die vrouwen in het kapitalisme te beurt vallen te (her)definiëren… 
Uitdagende kunst baadt alhier in een lange traditie. Van Charles Baudelaire stamt het épater les bourgeois. Les fleurs du mal leverde hem een veroordeling op. Zes gedichten van hem werden in Frankrijk gecensureerd en ik was al geboren wanneer die censuur pas opgeheven werd. Zelf herinner ik me levendig de commotie rond Masscheroen (1967) van Hugo Claus. Daarin werden Hugues Pernath, Freddy De Vree en Rudi Van Vlaanderen (of Bob Cobbing) naakt opgevoerd als Heilige Drievuldigheid. Stuk gecensureerd, Claus veroordeeld. 
Wat ook wil zeggen dat er vooruitgang is. Sancta wordt vandaag niets in de weg gelegd. Er zijn geen bommeldingen. Er zijn geen katholieke tegenbetogingen, hoewel Mia Doornaert dat, naar eigen zeggen, wel graag zou hebben. 
Flor Vandekerckhove⇲

(°) Ik schreef er gisteren al over in Rechts, rechtser, rechtst. Ik maakte er toen misbruik om de nakende publicatie van mijn nieuwe boek aan te kondigen. Om het kort te houden hield ik gisteren mijn eigen mening over het tumult achterwege. 

Het nieuwe boek wordt een kroniek van mijn tienerjaren. Het heet TIENERKLANKEN, naar een televisieprogramma dat toentertijd op ons, tieners, losgelaten werd. Momenteel ben ik de kopij aan ’t nalezen.

Rechts, rechtser, rechtst

Er is momenteel nogal wat te doen rond Sancta, ‘schandaalstuk over een non die haar seksualiteit niet kan verbergen tijdens het bidden en daarvoor gestraft wordt.' In de voorstelling herdefinieert theatermaakster Florentina Holzinger ‘de pijn, schaamte en schuld die vrouwen in de katholieke traditie te beurt vielen’. De bisschop van Antwerpen is tegen. Ik maak van de commotie gebruik om iets anders onder uw aandacht te brengen, met name een teaser voor mijn nieuwe boek.

Een citaat uit mijn nieuwe boek in wording. (°)

rechtst

als we heimelijk een meisje zien 

zegt men

dat is ongepast

als dat meisje vrijzinnig is

dan is ’t ongeoorloofd

als dat vrijzinnig meisje socialist is

dan is ’t gewoon onmogelijk

het bad waarin wij in ’t college baden

is katholiek 

mannelijk 

en rechts

en rechts daarvan staan Vlaams-nationalisten

die in het college over vaardige agitatoren beschikken

zowel in het lerarenkorps als onder de leerlingen

en nog eens rechts daarvan 

staat pater Marcel Brauns

die het wel heel erg bruin bakt

en zijn ideologie verwoordt in een tijdschriftje 

waarvan een titel luidt

Vlaanderen heeft geen pillen nodig 

maar kinderen

 (°) Het nieuwe boek wordt een kroniek van mijn tienerjaren. In die zin is het een vervolg op GAUW! waarin ik het over mijn kindertijd heb. Het nieuwe boek heet TIENERKLANKEN, naar een televisieprogramma dat toentertijd op ons, tieners, afgestemd was. 

Momenteel ben ik de kopij aan ’t nalezen.

Sigrid Bousset slecht muren

Sigrid Bousset en Ivo Michiels

DIT HAD EEN roman kunnen zijn. Da’s ’t eerste wat me invalt wanneer ik Wat ik haar niet vertelde (°) uitgelezen dichtsla. Het boek lijkt op een langgerekte coming of age waarin de protagoniste de vader(s) op zijn (hun) plaats zet en alzo ruimte creëert om zichzelf te zijn: ‘Ik poogde te ontsleutelen wat hij via experimentele schriftuur versleuteld had — datgene waarvoor mijn vader hem zo hooglijk waardeerde.’ ‘t had een roman kunnen zijn, maar dat is het (gelukkig) niet.

Is ’t een biografie? Dan toch alleen maar als biografie een open genre is, zoals Sigrid Bousset het in een FB-bericht suggereert. Om een klassieke biografie te zijn staat de auteur te dicht bij haar onderwerp. Wat ik haar niet vertelde lijkt ook wel op een memoir, het boek verzamelt (jeugd)herinneringen, persoonlijke  herinneringen aan de mens die ze beschrijft. 
Ik onthoud de kritiek op close reading: ‘Toen ik op de universiteit aankwam was close reading de tekstbenadering bij uitstek, ook van de professor die mijn vader was: aandacht voor wat er staat, the words on the page, voor vorm, voor stijl, structuur, symboliek. Onnodig om de tijdgeest waarin een werk tot stand komt, om het leven van de auteur, om tekenende gebeurtenissen te betrekken bij de analyse van het werk, laat staan te pogen het psychogram te tekenen van wie de pen vasthoudt. Net dat was mij gaandeweg steeds meer beginnen intrigeren: het ongeordende, ongecontroleerde, de niet-gecensureerde laag die vóór het spreken en schrijven komt, vóór de taal en de vorm. Tijdens onze gesprekken had ik gepoogd ernaar te peilen. Ivo was schrijvend bezig geweest het verleden te verwerken, een leven lang. Therapeutisch schrijven dus, hoewel die term te mijden was, niet conform de tekstideologie uit die tijd.’ Die woorden: ‘de tekstideologie uit die tijd’ !
Er is een feministische laag in het boek. Christiane Faes, levensgezellin van Ivo Michiels, wordt door haar man naar de marge geduwd, iets waar we ook vandaag nog voor gewaarschuwd mogen worden, suggereert Sigrid Bousset. Ze heeft het over zichzelf waar ze schrijft: ‘Ik werd aangekondigd als de vrouw van mijn schrijvende man en de dochter van de criticus.’
Roman, coming of age, biografie, memoir, literaire kritiek, feministisch statement … Het boek is veel tegelijk. Ik ben uiteraard niet de enige die het opmerkt. Elke recensent die ik raadpleeg zegt het: ‘Veel tegelijk’. Volgens recensent Bart Van der Straeten is het zelfs té. Johan Velter vindt het daarenboven ‘bakvisgeleuter'. Daar tegenover staat Aleid Truijens die In de lage landen waardering uit. Ook Benny Madalijns is pro: ‘Voor wie geïnteresseerd is in literatuur, geheugen, canonvorming en macht, is dit boek dan ook een absolute aanrader.’ Vind ik ook. Ik denk daarenboven dat dit boek een voorbeeldige weg uittekent. Wil literatuur in deze tijden van artificiële intelligentie nog iets te betekenen hebben? Zet ChatGPT & C° een hak, slecht de muren!
Flor Vandekerckhove⇲

Sigrid Bousset. Wat ik haar niet vertelde. 2025. A’dam. De Bezige Bij. 480 p. Over dat boek postte ik eerder al Hoe zwart was Ivo Michiels.

Park Atlantis: wandelen in een lichte staat van surrealisme

Dat alles overkwam mij op zondag 29 maart 2026. Dat is wel niet echt retro, maar ’t is toch al voorbij. Ik wandelde richting Vosseslag. Dat is Bredene niet meer, maar ’t is ook nog niet echt De Haan. Ik sloeg in, trok naar Park Atlantis, da’s nog niet echt Vosseslag. ’t Was nog geen lente, maar sneeuwen deed het evenmin. Ik telefoneerde met een nochtans overleden dichter en ging zitten op een bank die daar niet stond. In de sneeuw dan nog, terwijl het nochtans een kurkdroge dag was. (Met de welwillende medewerking van ChatGPT.)

HET POORTJE STAAT open. Ik verlaat de Violierenlaan en treed binnen in de mij onbekende wereld van Park Atlantis. Op de parking staan enkele auto’s. Ergens in zo’n blokkendoos is Antonio Machado (°) aan ’t werk, ik denk op ’t derde, waar ik in zo'n doos licht zie branden. Hij schrijft: ‘Gaandeweg ontstaat de weg.’ Ik stap verder, verwonderd als ik ben over het terrein dat groter is dan ik dacht, ik schat wel tien hectare. Ik zie nóg gebouwen, er is nóg een parking, er zijn tennisvelden, er is een hangar, er is een volley- en een basketplein, er is een speelweide, er zijn petaquevelden. Geen mensen. Ik geraak niet meer van dat terrein af, het is compleet omheind. Ik telefoneer Machado en vraag om raad. Hij antwoordt: ‘Waarde vriend, Bloeien er witte madeliefjes tussen het tere gras?’ Ik kijk om me heen. Achter het hekken zie ik gazons, in een tuintje hangt witte was. Geen mensen. Even denk ik dat ik helemaal terug moet keren, tot aan de Violierenlaan, maar dan zie ik een slagboom. Daarachter een rondpuntje. Ik wandel een eindje door de Vissersstraat, kies Koordestraat en kom op ’t einde weer op de Driftweg. En heel die tijd heb ik geen mens gezien. Thuis bekijk ik de foto’s van de wandeling. Verbaasd zie ik mezelf op een bank zitten, in een sneeuwlandschap dat ik tijdens ’t wandelen niet eens heb opgemerkt. Ik begrijp dat ik in een licht surrealistisch verhaal terechtgekomen ben. Iets wat wel past bij een park dat Atlantis heet.
Flor Vandekerckhove⇲

(°) In dbnl staan twaalf in ’t Nederlands vertaalde gedichten van Antonio Machado. [Overgenomen uit De Zesde Ronde. Jaargang 7. (1986).]

Twee jongens van 1949

De foto van Tom Waits haal ik van zijn FB-profiel. Mijn foto is gemaakt door Kris Verdonck. Ik vraag aan de AI-machinerie: ‘Voeg die twee samen.’ De machine antwoordt: ‘Piece of cake.’

WE ZIJN VAN ’t zelfde jaar. Komt het daardoor? Je kunt ons samen een gedicht van Charles Bukowski horen declameren, ‘The Laughing Heart’. Er is een antifascistisch lied dat we beiden graag aanheffen, een echte linkse klassieker. Je moet hier maar eens luisteren. In vier van mijn lievelingsfilms tekent hij present: Down by Law, Paterson, Father Mother Sister Brother en in het kleinood Coffee and Cigarettes. Ook inspireert hij me veelvuldig tot het schrijven van nieuwe handpalmverhalen, oneliners en driezinnenverhalen. En wat ook meetelt: we zijn beiden al lang van de drank af.

Al wat hierboven staat is nog geen reden om ons samen in de trukendoos van ChatGPT te gooien, dat is waar. Dat ik het nu toch doe, komt door een citaat dat ik zojuist van ’t net pluk, woorden van Tom Waits: ‘… the odd thing about this life is that you spend half your time trying to get people to listen to you and the rest of the time trying to get them to leave you the fuck alone.’ Momenteel corrigeer ik de proeven van mijn nieuwe boek (°), tijdrovend karwei. Tijdens dat nalezen stel ik me meermaals de vraag die Tom Waits zich ook stelt, of toch soortgelijke vraag: is het niet vreemd dat een schrijver er de helft van zijn tijd alles aan doet opdat mensen hem zouden lezen en er de rest van de tijd streng over waakt dat ze hem met rust laten? 
Flor Vandekerckhove⇲

(°) Het nieuwe boek wordt een kroniek van mijn tienerjaren. In die zin is het een vervolg op GAUW! waarin ik het over mijn kindertijd heb. Het nieuwe boek heet TIENERKLANKEN, naar een televisieprogramma dat toentertijd op ons, tieners, afgestemd was. 

Leo Copers, Clarice Lispector en ‘t verband tussen die twee

Vier allegorische koppen, Leopoldpark Oostende. Rechtsboven: Clara Lispector. Rechtsonder: Leo Copers. 

AAN LEO COPERS (°1947) verkocht ik ooit een duivenhok, inclusief de tortels die erin woonden. In ruil verwierf ik twee tekeningen van de meester. Of Leo dat hok nog heeft, weet ik niet, maar de tekeningen moest ik achterlaten bij een vrouw die ik ontvlucht ben. Vandaag, wandelend in ’t Leopoldpark van Oostende, moet ik daar weer aan denken. Dat komt door de Vier allegorische koppen in de vijver, vier bronzen beelden die het hoofd net boven water houden, werk uit 1998 van Leo Copers.

Ik zit op een bank. Vijverwater glinstert, meeuwen krijsen. In mijn jaszak zit een bundel columns van Clarice Lispector (°1920-1977†). Op de flap wordt de Braziliaanse een van de grootste twintigste-eeuwse auteurs van het Latijns-Amerikaanse continent genoemd. Het boek (°) heb ik tien jaar geleden al gelezen en dit staat onderstreept: ‘En ik ben geboren om te schrijven. Het woord is mijn heerschappij over de wereld. Sinds mijn kinderjaren heb ik verscheidene sterke roepingen gehad. Een daarvan was schrijven. Waarom weet ik niet, maar die roeping ben ik gevolgd. Misschien omdat ik voor de andere roepingen een langere leertijd zou nodig hebben, terwijl bij het schrijven de leertijd bestaat uit het eigen leven dat in en om je heen geleid wordt. (…) Ik heb vanaf mijn zevende geoefend om ooit de taal in mijn macht te krijgen. En toch is het telkens ik de pen oppak alsof het de eerste keer is. Elk boek van mij is een moeizaam en gelukkig debuut. Dat vermogen om mezelf volledig te vernieuwen naarmate de tijd verstrijkt, is wat ik leven en schrijven noem.’ Veel daarvan herken ik. Vooral dat ‘telkens de eerste keer’.

Clarice Lispector en Leo Copers hebben elkaar nooit ontmoet. Zij is te vroeg gestorven om te kunnen zien hoe Leo zich ontwikkelt tot de internationaal vermaarde kunstenaar die hij geworden is. Wat is dan het verband tussen de Braziliaanse auteur en deze Vlaamse kunstenaar? Dat kan toch alleen maar dit verhaal zijn dat hen samenbrengt.
Flor Vandekerckhove⇲

(°) Clarice Lispector. De ontdekking van de wereld – Kronieken (2016). Privédomein. De Arbeiderspers. Bijdragen die zij tussen 1967 en 1973 schreef in de zaterdageditie van Jornal do Brasil. Keuze, vertaling en nawoord Harrie Lemmens. 456 p.