woensdag 13 juli 2016

Over de terugkeer van oude genres

— Alan Wald (links) en Marc Vanden Bussche, twee mensen 
die niets met elkaar gemeen hebben, zelfs antipoden zijn,
maar die in deze blog toch bij elkaar terechtkomen. —
De twee mensen op de foto hebben niets met elkaar gemeen. De ene is een Amerikaanse intellectueel uit de trotskistische vijver, iemand die Engelse literatuur gedoceerd heeft en boeken publiceert over linkse schrijvers in Amerika. De andere is een rechtse kustburgemeester uit Vlaanderen. Die laatste heeft iets met het genre van de zombiefilm, de eerste heeft zich gespecialiseerd in de studie van de roman noir.
In deze blog heb ik het eerder al over de film noir gehad, en over de literaire pendant ervan, de roman noir. Het genre produceert verhalen die de wereld als een duister oord tonen, waarin ondergrondse krachten over ons leven regeren. De protagonisten zijn telgen van de middenklassen die niet goed weten wat hen overkomt
In het ene stuk dat ik daarover schreef, heb ik het over linkse schrijvers die zich daarin gespecialiseerd hebben, in het andere onderzoek ik hoe die B-films mijn onfatsoenlijke mensbeeld danig aangezwengeld hebben.
Volgens Alan Wald, die de noir bestudeert, gaat het genre over de kristallisatie van angsten die tot uiting komen in het midden van de XXste eeuw. Noir bloeit wanneer het liberalisme van de New Deal ten einde loopt en de Koude Oorlog zijn intrede doet. De protagonisten worden naar de marge gedrongen, waar ze in een staat van ongehoorzaamheid terechtkomen. Het is een situatie die veel Amerikaanse schrijvers en filmmakers persoonlijk meemaken tijdens het Mccarthyisme.
In een essay dat je hier kunt lezen stelt Alan Wald dat linkse activisten veel van die schrijvers kunnen leren. Er zijn gelijkenissen met onze tijd: een nog niet ten volle begrepen fase in de economie (toen: naoorlogs imperialisme, nu: globalisering); een knik in de georganiseerde arbeidersbeweging (toen: toenemende vakbondsbureaucratisering, nu tanende invloed van de bonden); de polarisering van de wereldpolitiek (toen tegen het ‘totalitarisme’, nu tegen het ‘islamterrorisme’); het aanwijzen van binnenlandse zondebokken (toen ‘subversieve commies’, nu ‘potentiële terroristen’); (her)opleven van rassenhaat.
Betekent dat ook dat er een nieuwe golf noir op ons afkomt? Dat zou ik wel leuk vinden, want ik ben een liefhebber, ook omdat ik zelf lang op het randje gelopen heb waar de antihelden van de noir zo vaak toeven.
Komt er een revival van de noir? Ik ben benieuwd. Maar misschien is deze era nog veel gunstiger voor het herleven van een ander genre. Misschien zijn deze tijden van klimaatverandering geschikter voor het klonen van Frankensteinverhalen, een gok waarvoor je hier sterke argumenten vindt. Of misschien is deze tijd van oncontroleerbare migratiestromen voedzamer voor nog een ander genre waarover ik hier eerder al iets geschreven heb, de zombiefilms. Waardoor ik in extremis de burgervader van Koksijde in dit stuk kan foefelen.
Als we het aan die even populaire als rechtse burgemeester zouden vragen dan kiest Marc Vanden Bussche ongetwijfeld voor de zombies. Meer zelfs: ze zijn er al! Want toen hij het nodig vond om de asielzoekers uit het plaatselijke zwembad te weren deed hij het met een bijzonder sterk zombiebeeld: ‘Ze zwemmen niet, ze staren alleen maar.’
Flor Vandekerckhove


° Alan Wald. Marxism in Noir. The culture and politics of race and class struggle in the 1940s. In International Socialist Review. Nr 101, zomer 2016. Te lezen op http://isreview.org/issue/101/marxism-noir
° Alan Wald. American Night. The literary Left in the Era of the Cold War. 2014. The University of North Carolina Press.
° Gillen D’Arcy Wood. Frankenstein, the Baroness, and the Climate Refugees of 1816. In Public Domain Review. Te lezen op http://publicdomainreview.org/2016/06/15/frankenstein-the-baroness-and-the-climate-refugees-of-1816/
° Sam De Wilde in Angst eet de ziel op, en zombies de rest. In Recto Verso, tijdschrift voor cultuur en kritiek. Nr. 71 april-mei 2016. Te lezen op http://www.rektoverso.be/artikel/angst-eet-de-ziel-op-en-zombies-de-rest.
Een reactie plaatsen