dinsdag 7 juni 2016

De kip of het ei, de tekst of de tekening


Het boek kende ik niet en ik kende evenmin de mens die de tekeningen bedacht had. ’t Ergst van al is dat ik de schrijver ook niet kende. Erg erg erg, want hij blijkt een kei te zijn in het schrijven van zeer korte verhalen, een genre waarin ik me wil, heu, specialiseren. Ah, hoe onwetend schrijd ik door het leven!
Het boek heet Het eerbaar zeemansleven, de tekenaar is Jan Sanders (1919-2000) en de schrijver is Herman Pieter de Boer (1928-2014). Op de bladspiegel staat telkens rechts een tekening en links een tekst. Die twee corresponderen telkens min of meer met elkaar en wie het boek onwetend consumeert, zoals ik, stelt zich onvermijdelijk de kip & ei vraag: wat was eerst, tekening of tekst?
Het boek neemt ons mee op het koopvaardijschip Stad Amsterdam. Is de tekenaar ook aan boord gegaan? Feit is dat hij de hoeken en kanten van zo’n schip geloofwaardig tekent. Heeft de schrijver de scheepsreis meegemaakt? Dat laat hij ons toch geloven. Hij monstert aan als dekknecht, krijgt vlak boven de machinekamer een kajuit toegewezen en houdt onderweg een logboek bij.
Gaandeweg leren we de bemanning kennen. Korneel, die de karweien uitdeelt die dekknecht-auteur de Boer moet uitvoeren, de gevreesde kapitein Mutterliebe, de leninistische matroos Graauw… Maar wie echt op elke tekening te zien is, al moet je hem soms zoeken, is de scheepsschilder. Als er schipbreuk geleden wordt dan schildert die matroos het vlot; valt iemand over boord, dan is de schilderende matroos er getuige van; tekent Sanders een interieur, dan kijkt de scheepsschilder door het raam naar binnen… Op pagina 84 kom ik te weten dat hij Ruprecht Sigma heet.
Er gaat mij een lichtje op, Sigma Coatings, dat is verf, dat weet ik. Ik google de woorden Sanders en Sigma en op het internet ontvouwt zich de genese der dingen. Wat blijkt? Illustrator Jan Sanders heeft jarenlang een kalender gemaakt voor de scheepsverven die onder het merk Sigma geproduceerd worden. Het verklaart de steeds weerkerende Ruprecht die op elke plaat met verf in de weer is.
Vandaar dat ik u nu met zekerheid kan meedelen: de tekeningen waren eerst. Herman Pieter de Boer bedacht er achteraf mooie zinnen bij. Van die zinnen heb ik hier trouwens al de lof gezongen. Sanders deed dat wel meer, met schrijvers samenwerken, wanneer hij achteraf de kalenderplaten in een boek bundelde: Cees Buddingh', Simon Carmiggelt…
De tekening die ik koos wordt in het boek vergezeld van een verhaal dat als volgt afsluit: ‘Terwijl Solange zichzelf tatoeëerde op het lichaam van Willem Klepperman, heerste er een aangenaam zwijgen in het atelier, het ademen was hoorbaar. De mannen, waaronder ikzelf, voelden de eeuwen maritieme kunsthistorie aanwezig, en dat was niet gering. Toen het gedaan was, zei Gelovige Joop dan ook, eigenlijk namens alle aanwezigen: “Amen”.’  
Uiteraard was ook scheepsschilder Ruprecht Sigma, roerend in zijn verfpot, getuige van dat sacrale gebeuren.

Flor Vandekerckhove
Een reactie plaatsen